Izraeli po përgatitet sot për zgjedhje parlamentare që konsiderohen nga shumëkush si ndër më të rëndësishmet në historinë e vendit. Siguria kombëtare, e ardhmja e demokracisë dhe lufta për pushtet pritet të jenë faktorët kryesorë që do të përcaktojnë rezultatin e votimeve.

BBC shkruan se sipas raportimeve, rreth 70 mijë izraelitë janë kthyer nga jashtë vendit për të votuar, ndërsa rreth gjysmë milioni qytetarë do të votojnë për herë të parë.

Sondazhet e publikuara të premten tregojnë një garë të ngushtë mes kryeministrit aktual Benjamin Netanyahu dhe ish-shefit të ushtrisë, Gadi Eisenkot, për postin e kryeministrit. Megjithatë, asnjëri prej dy kampeve politike nuk parashikohet të sigurojë 61 mandatet e nevojshme për të formuar shumicën parlamentare. Kjo e bën të mundshme që negociatat për krijimin e qeverisë së re të zgjasin me javë, madje edhe me muaj.

Sistemi proporcional zgjedhor në Izrael ka bërë që qeveritë të formohen tradicionalisht përmes koalicioneve. Në këtë proces, aleancat politike shpesh kanë sjellë marrëveshje të papritura. Këtë herë, gara duket veçanërisht e ngushtë, ndërsa disa prej aktorëve kryesorë kanë vendosur paraprakisht kufij të qartë për bashkëpunimin politik.

Dy kampe përballë njëri-tjetrit

Gadi Eisenkot, drejtuesi i partisë së re Yashar, është figura kryesore e të ashtuquajturit “blloku i ndryshimit”. Ky grup përfshin parti me qëndrime të ndryshme ideologjike, por që bashkohen nga synimi për t'i dhënë fund qeverisjes së Netanyahut.

Në këtë kamp bëjnë pjesë edhe ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman, të dy politikanë të së djathtës me qëndrime të ashpra për çështjet e sigurisë, si dhe Yair Golan, një ish-gjeneral me orientim të majtë.

Për Netanyahun, një prej figurave më jetëgjata të politikës izraelite, i cili shërbeu për herë të parë si kryeministër në vitin 1996, rikthimi në pushtet varet kryesisht nga mundësia për të rindërtuar aleancën me partitë e ekstremit të djathtë dhe partitë ultraortodokse hebraike. Këto forca përbëjnë koalicionin aktual qeverisës, i konsideruar më i djathti në historinë e Izraelit.

Në garë janë edhe dy blloqe politike arabe. Arabët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së Izraelit dhe një pjesë e madhe e tyre identifikohen si qytetarë palestinezë të Izraelit. Teorikisht, partitë e tyre mund të luajnë rol vendimtar në formimin e qeverisë. Megjithatë, pothuajse të gjitha partitë kryesore hebraike kanë përjashtuar bashkëpunimin me to.

Siguria dhe sulmet e 7 tetorit në qendër të fushatës

Fushata zgjedhore është dominuar nga çështja e sigurisë. Opozita e kritikon Netanyahun për dështimet e rënda të sigurisë që paraprinë sulmet e 7 tetorit 2023, të udhëhequra nga Hamasi kundër Izraelit. Në këto sulme u vranë rreth 1.200 persona, ndërsa 251 të tjerë u morën peng dhe u dërguan në Gaza.

Forcat opozitare kërkojnë krijimin e një komisioni të pavarur hetimor për të zbardhur përgjegjësitë për këto ngjarje. Netanyahu ka kundërshtuar prej kohësh këtë kërkesë, duke argumentuar se një komision i tillë do të ishte i njëanshëm ndaj tij.

Një tjetër pikë e fortë e debatit është gjendja e demokracisë në vend. Kritikët e kryeministrit shprehin shqetësime për ndikimin e reformave të propozuara në sistemin gjyqësor dhe për pasojat e tyre mbi pavarësinë e drejtësisë. Këto reforma shkaktuan protesta masive përpara sulmeve të 7 tetorit.

Netanyahu, i cili po përballet me një proces gjyqësor për akuza korrupsioni që ai i mohon, e ka ndërtuar sërish fushatën mbi imazhin e tij si garantues i sigurisë kombëtare. Ai vë në dukje rezultatet ushtarake të Izraelit në konfliktet në Lindjen e Mesme dhe marrëdhëniet e tij të afërta me presidentin amerikan Donald Trump.

Në ditët e fundit të fushatës, kryeministri u përfshi në polemika pas publikimit të një imazhi të krijuar me inteligjencë artificiale, ku paraqitej një bombë bërthamore që godiste Tel Avivin. Netanyahu paralajmëroi se ai është i vetmi udhëheqës që mund ta mbrojë Izraelin nëse Irani siguron armë bërthamore. Eisenkot e kritikoi këtë qëndrim, duke e cilësuar kryeministrin si “histerik”.

Ndërkohë, mediat amerikane dhe izraelite raportuan se Netanyahu kishte kërkuar veprime të reja ushtarake kundër Iranit përpara zgjedhjeve, por se ishte kundërshtuar nga shefi i ushtrisë izraelite dhe nuk kishte arritur të merrte miratimin e Trumpit për sulme të reja. Netanyahu i ka mohuar këto raportime.

Shërbimi ushtarak, një tjetër çështje përçarëse

Përveç sigurisë, një nga temat më të debatueshme të fushatës është rekrutimi ushtarak i burrave hebrenj ultraortodoksë.

Qeveria e Netanyahut nuk ka zbatuar vendimin e Gjykatës Supreme që parashikon rekrutimin në ushtri të burrave ultraortodoksë që studiojnë me kohë të plotë në institucione fetare. Çështja ka shkaktuar përplasje të forta politike dhe shoqërore, veçanërisht në një kohë kur mijëra qytetarë të tjerë janë thirrur për të shërbyer në luftërat e fundit.

Gaza dhe e ardhmja e palestinezëve

Në raport me Gazën, Eisenkot mban një qëndrim përgjithësisht të ngjashëm me atë të Netanyahut. Ai ka premtuar se do t'i japë fund qeverisjes së Hamasit në territor brenda 18 muajve, përmes një plani paqeje të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara ose, nëse kjo dështon, përmes ndërhyrjes ushtarake.

Izraeli ka vijuar sulmet në Gaza pothuajse çdo ditë që prej arritjes së armëpushimit vitin e kaluar, duke deklaruar se objektiv janë operativët e Hamasit.

Sa i përket Bregut Perëndimor të pushtuar, Eisenkot mbështet në përgjithësi vendbanimet izraelite, të cilat konsiderohen të paligjshme sipas së drejtës ndërkombëtare. Megjithatë, ai kërkon masa më të ashpra ndaj kolonëve hebrenj ekstremistë, sulmet e të cilëve ndaj palestinezëve kanë arritur nivele rekord, sipas të dhënave të Kombeve të Bashkuara.

Eisenkot ka folur gjithashtu për krijimin e kushteve për një formë autonomie palestineze ose një shtet me kompetenca të kufizuara, por nën kontrollin përfundimtar të sigurisë nga Izraeli.

Ndërkohë, ideja e zgjidhjes me dy shtete, që parashikon krijimin e një shteti të pavarur palestinez që bashkëjeton në paqe me Izraelin, është zhvendosur pothuajse tërësisht jashtë debatit kryesor politik izraelit.

Negociata të vështira pas zgjedhjeve

Pavarësisht se gara paraqitet kryesisht si një përballje mes Netanyahut dhe Eisenkotit, rezultati mund të sjellë edhe një kryeministër tjetër. Një prej drejtuesve politikë mund të kushtëzojë mbështetjen e partisë së tij për koalicionin me marrjen e postit të kryeministrit.

Mundësia që partitë arabe të mbështesin në mënyrë joformale një qeveri të pakicës të drejtuar nga Eisenkot është përmendur si një skenar i mundshëm. Megjithatë, Lieberman, i cili mund të bëhet një prej partnerëve të rëndësishëm të koalicionit, ka përjashtuar pjesëmarrjen në një marrëveshje të tillë.

Këto qëndrime e bëjnë të ndërlikuar matematikën parlamentare dhe shtojnë pasigurinë për formimin e qeverisë së ardhshme. Pas shpalljes së rezultateve, partitë do të duhet të negociojnë për poste, politika dhe kompromise të mundshme.

Të martën, në orën 22:00 sipas orës lokale (20:00 GMT), televizionet izraelite pritet të publikojnë sondazhet në dalje të votuesve. Ato do të japin një tregues fillestar të rezultatit, por mund të ndryshojnë ndjeshëm nga numërimi përfundimtar.

Votat e qindra mijëra ushtarëve dhe rezervistëve izraelitë mund të ndikojnë gjithashtu në rezultatin përfundimtar, pasi një pjesë e tyre pritet të numërohen vetëm të mërkurën. Kjo mund të sjellë ndryshime në raportin e forcave mes kampeve politike.

Rreziku i një tjetër bllokimi politik

Një prej skenarëve më shqetësues është pamundësia për të formuar një shumicë parlamentare. Nëse asnjë bllok nuk arrin të sigurojë mbështetjen e nevojshme dhe nuk krijohet një qeveri e pakicës, Izraeli mund të detyrohet të organizojë zgjedhje të reja, ndërsa Netanyahu do të qëndronte në detyrë si kryeministër në detyrë.

Ky nuk do të ishte një precedent i ri për vendin. Mes viteve 2019 dhe 2022, Izraeli zhvilloi pesë palë zgjedhje, pasi partitë politike nuk arritën vazhdimisht të gjenin marrëveshje për krijimin e qeverisë.

Për këtë arsye, zgjedhjet e ardhshme nuk do të përcaktojnë vetëm se kush do të drejtojë Izraelin, por edhe nëse vendi do të arrijë të dalë nga ngërçi politik, ndërsa përballet me sfida të mëdha të sigurisë, tensione të brendshme dhe një konflikt të pazgjidhur me palestinezët.