Zgjedhjet e mesmandatit të 3 nëntorit në Shtetet e Bashkuara pritet të jenë më të kushtueshmet në historinë amerikane, me shpenzime që mund të arrijnë në 11.9 miliardë dollarë. Pas kësaj shifre qëndrojnë miliarderë, korporata dhe grupe interesi që kanë investuar shuma të jashtëzakonshme për të ndikuar në garën për kontrollin e Kongresit, ndërsa një pjesë gjithnjë e më e madhe e financimeve mbetet e fshehtë.

Një analizë e gazetës britanike The Guardian tregon se zgjedhjet e këtij viti kanë ndryshuar ndjeshëm mënyrën se si financohet politika amerikane. Industria e teknologjisë, inteligjenca artificiale dhe kriptomonedhat po zëvendësojnë gradualisht sektorët tradicionalë të financimit politik, ndërsa një numër i vogël miliarderësh po përqendron në duart e veta një ndikim financiar të paprecedentë.

Sipas organizatës jopartiake OpenSecrets, e cila monitoron financimin e politikës amerikane, shpenzimet totale të zgjedhjeve pritet të arrijnë në 11.9 miliardë dollarë.

Ndërkohë, kompania AdImpact parashikon se vetëm shpenzimet për reklamat politike gjatë këtij cikli elektoral do të arrijnë në 11.6 miliardë dollarë, duke tejkaluar 11.2 miliardë dollarët e shpenzuar gjatë zgjedhjeve presidenciale të vitit 2024.

40 financuesit më të mëdhenj kanë dhënë 2.4 miliardë dollarë

Sipas një analize të Brennan Center for Justice, 40 financuesit më të mëdhenj të zgjedhjeve amerikane kishin kontribuar me 2.4 miliardë dollarë deri në mesin e tetorit.

Kjo shumë është shtatë herë më e lartë se ajo që kishin dhënë 40 financuesit kryesorë në zgjedhjet e vitit 2014, duke marrë parasysh inflacionin.

Por ndryshimi nuk qëndron vetëm te shumat. Ka ndryshuar edhe orientimi politik i donacioneve.

Në vitin 2014, financuesit më të mëdhenj u jepnin demokratëve dy herë më shumë para sesa republikanëve. Në vitin 2026, raporti është përmbysur: republikanët kanë marrë tri herë më shumë financime sesa demokratët nga 40 donatorët kryesorë.

Edhe shpenzimet e komiteteve të njohura si Super PAC, organizata që mund të mbledhin dhe shpenzojnë shuma të pakufizuara për të mbështetur ose kundërshtuar kandidatë, kanë arritur nivele rekord.

Deri në fund të shtatorit, këto komitete kishin shpenzuar 2 miliardë dollarë, 51% më shumë sesa në zgjedhjet e mëparshme të mesmandatit, pas përshtatjes me inflacionin.

Mbi 1 miliard dollarë nga financues të fshehtë

Një nga zhvillimet më shqetësuese për organizatat që monitorojnë transparencën zgjedhore është rritja e të ashtuquajturave dark money, ose financime politike me burime të padeklaruara.

Sipas një përllogaritjeje të The New York Times, deri në fund të gushtit organizatat që nuk zbulojnë identitetin e financuesve kishin shpenzuar të paktën 1 miliard dollarë.

Këto financime kalojnë shpesh përmes organizatave jofitimprurëse të regjistruara sipas nenit 501(c)(4) të legjislacionit amerikan, të cilat nuk janë të detyruara të publikojnë emrat e donatorëve të tyre.

Në parim, aktiviteti politik nuk duhet të jetë qëllimi kryesor i këtyre organizatave, por në praktikë ato luajnë një rol gjithnjë e më të madh në zgjedhje.

Brennan Center vlerëson se financimet me burime të fshehta përbëjnë një pjesë rekord prej 29% të kontributeve të 40 financuesve kryesorë, ndërsa rreth 699 milionë dollarë janë pothuajse të pamundur për t'u gjurmuar.

Këto para nuk përdoren vetëm në garat më të rëndësishme për Kongresin, por gjithnjë e më shpesh edhe në zgjedhje lokale dhe në garat paraprake brenda partive.

Elon Musk, 483 milionë dollarë për zgjedhjet

Në krye të financuesve më të mëdhenj individualë qëndron miliarderi Elon Musk, bashkëthemelues i Teslës dhe pronar i platformës X.

Sipas të dhënave të cituara nga The Guardian, Musk ka kontribuar deri tani me 483 milionë dollarë në zgjedhjet e mesmandatit.

Kjo shumë është dy herë më e lartë se ajo që miliarderi George Soros u dha demokratëve në zgjedhjet e vitit 2022.

Musk i ka përqendruar përpjekjet e tij kryesisht te ruajtja e shumicës republikane në Senat, veçanërisht në Teksas, ku zhvillohet një garë e fortë mes republikanit Ken Paxton dhe demokratit James Talarico.

Marrëdhënia e ngushtë mes Muskut dhe Paxtonit ka marrë vëmendje edhe për shkak të interesave të biznesit të miliarderit në këtë shtet.

Sipas Ian Vandewalker, ekspert i Brennan Center, shpenzime të tilla nga miliarderët mund të shihen edhe si investime për të siguruar ndikim në vendimmarrjen politike.

Kush janë miliarderët e tjerë që financojnë zgjedhjet?

Përveç Muskut, në listën e financuesve më të mëdhenj janë edhe emra të njohur të biznesit dhe teknologjisë amerikane.

George Soros është ndër të paktët donatorë individualë të grupit të 40 financuesve kryesorë që mbështet kryesisht demokratët.

Nga ana tjetër, miliarderi Jeffrey Yass, i lidhur me Wall Street, dhe familja Uihlein, pronare e kompanisë së transportit dhe shpërndarjes Uline, janë prej vitesh financues të rëndësishëm të republikanëve.

Së bashku, Yass dhe familja Uihlein kanë dhënë të paktën 260 milionë dollarë gjatë ciklit zgjedhor të vitit 2026.

Yass ka mbështetur veçanërisht politikat që u japin familjeve më shumë mundësi për të zgjedhur shkollat ku arsimohen fëmijët, ndërsa familja Uihlein financon kauza tradicionale të së djathtës konservatore.

Mes donatorëve të mëdhenj janë edhe investitorët e teknologjisë Marc Andreessen dhe Ben Horowitz, të cilët mbështesin kandidatë që favorizojnë lehtësimin e rregullave për inteligjencën artificiale dhe industrinë e kriptomonedhave.

Biznesmenia izraelito-amerikane Miriam Adelson ka dhënë 67 milionë dollarë gjatë këtij cikli zgjedhor. Ajo njihet për mbështetjen e politikave të forta pro-Izraelit dhe ndikimin e saj në marrëdhëniet mes administratës Trump dhe Izraelit.

Edhe demokratët marrin miliona nga miliarderët

Megjithëse republikanët kanë siguruar një avantazh të konsiderueshëm në financimet e donatorëve më të mëdhenj, edhe demokratët mbështeten te miliarderët për të financuar fushatat e tyre.

Ish-kryebashkiaku i Nju Jorkut, Michael Bloomberg, njoftoi më 30 tetor një kontribut shtesë prej 36 milionë dollarësh për kandidatët demokratë, përveç 80 milionë dollarëve që kishte premtuar më herët.

Kjo e çon angazhimin e tij financiar në të paktën 116 milionë dollarë.

Sipas vlerësimeve të cituara nga The Guardian, republikanët kanë një avantazh të madh në shpenzimet për garat e Senatit, ndërsa diferenca është më e ngushtë në garat për Dhomën e Përfaqësuesve.

Megjithatë, sondazhet tregojnë se shpenzimet e mëdha për reklama sulmuese nuk kanë sjellë domosdoshmërisht ndryshime të konsiderueshme në mbështetjen e kandidatëve.

Si ndryshoi ligji amerikan dhe u hap rruga për miliardat

Rritja e ndikimit të financuesve të mëdhenj lidhet edhe me ndryshimet në legjislacionin amerikan.

Në vitin 2010, Gjykata e Lartë e SHBA-së mori vendimin historik Citizens United, i cili u lejoi korporatave dhe sindikatave të shpenzonin shuma të pakufizuara për veprimtari politike të pavarura nga kandidatët.

Atë vit, zgjedhjet e mesmandatit kushtuan vetëm 3.6 miliardë dollarë, sipas OpenSecrets.

Megjithëse ligji vendos kufizime për bashkëpunimin e drejtpërdrejtë mes komiteteve të pavarura dhe fushatave të kandidatëve, organizatat e transparencës argumentojnë se këto rregulla shpesh anashkalohen dhe zbatohen rrallë.

The Guardian vëren se vetë Trump ka folur disa herë për komitetin MAGA Inc. sikur ai të ishte nën kontrollin e tij personal, ndonëse ligji kërkon që këto organizata të veprojnë në mënyrë të pavarur.

Një tjetër vendim i Gjykatës së Lartë, i marrë në qershor të këtij viti, hoqi kufizimet për shpenzimet që partitë politike mund të kryejnë në bashkëpunim me kandidatët e tyre.

Më parë, komitetet kombëtare të partive mund të shpenzonin në koordinim me një kandidat për Senatin nga 130.600 deri në 4.071.800 dollarë, ndërsa për kandidatët e Dhomës së Përfaqësuesve kufijtë varionin nga 65.300 në 130.600 dollarë.

Heqja e këtyre kufizimeve u ka mundësuar komiteteve republikane të sigurojnë mbi 48 milionë dollarë financime shtesë, kundrejt rreth 4 milionë dollarëve të mbledhur nga demokratët.

Kjo ka rritur ndikimin e donatorëve të pasur edhe në gara më të vogla, ku më parë kandidatët mbështeteshin kryesisht te kontributet e qytetarëve të zakonshëm.

Inteligjenca artificiale dhe kriptomonedhat po ndryshojnë politikën amerikane

Një nga ndryshimet më të mëdha të dekadës së fundit është hyrja e industrive të reja në financimin e zgjedhjeve.

Në vitin 2014, sindikatat, të cilat mbështesnin kryesisht demokratët, përbënin 14% të 40 financuesve më të mëdhenj të zgjedhjeve të mesmandatit.

Këtë vit, ato nuk figurojnë më në këtë grup.

Edhe sektori tradicional financiar ka humbur peshë. Në vitin 2014, pothuajse gjysma e financuesve kryesorë vinin nga kjo industri, ndërsa në vitin 2026 përfaqësojnë vetëm 15%.

Në vend të tyre janë fuqizuar kompanitë dhe investitorët e inteligjencës artificiale, kriptomonedhave dhe teknologjive të tjera.

Këta financues shpesh mbështesin kandidatë nga të dyja partitë, me synimin për të pasur ndikim te politikat që prekin aktivitetin e tyre.

Sipas Brennan Center, pjesa e donacioneve të mëdha që shkojnë njëkohësisht për republikanët dhe demokratët është rritur më shumë se 100 herë krahasuar me nivelet e viteve 2018 dhe 2022.

Në këtë kategori përfshihen kryesisht interesa të lidhura me kriptomonedhat, lojërat e fatit në internet, inteligjencën artificiale dhe organizatat pro-Izraelit.

Shumat që këto grupe u kanë dhënë të dyja partive së bashku janë pothuajse të barabarta me financimet e donatorëve më të mëdhenj që mbështesin vetëm demokratët.

Sipas Vandewalker, kompanitë e këtyre sektorëve po investojnë shuma të mëdha në politikë, duke shpresuar që qeveria të vendosë sa më pak kufizime dhe rregulla për aktivitetin e tyre.

Miliarda dollarë reklama, por sa ndikojnë te votuesit?

Pavarësisht shumave rekord, ndikimi real i reklamave politike te votuesit mbetet i paqartë.

Sondazhet e zhvilluara para dhe pas fushatave intensive reklamuese të republikanëve gjatë vjeshtës tregojnë ndryshime të vogla në garat për Senatin në Alaska, Xhorxhia, Mein, Miçigan, Karolinën e Veriut, Ohajo dhe Teksas.

Ndërkohë, një pjesë tjetër e financimeve politike është edhe më e vështirë për t'u identifikuar.

Fushatat dhe komitetet politike mund të paguajnë persona me ndikim në rrjetet sociale për të promovuar kandidatë ose mesazhe politike.

Këto pagesa shpesh realizohen përmes kompanive ndërmjetëse dhe, sipas legjislacionit aktual, personat që publikojnë përmbajtjen nuk janë gjithmonë të detyruar t'u tregojnë ndjekësve se paguhen për mbështetjen e tyre.

Kjo e bën edhe më të vështirë të kuptohet se sa para shpenzohen realisht për të ndikuar te votuesit.

Paralajmërimi për zgjedhjet presidenciale të vitit 2028

Sipas Ian Vandewalker, ndryshimet në financimin e politikës amerikane përbëjnë një paralajmërim për zgjedhjet e ardhshme presidenciale.

“Për një kohë të gjatë kemi pasur një sistem kufizimesh dhe transparence, por ai po zhduket gjithnjë e më shumë”, thotë eksperti i Brennan Center.

Ai paralajmëron se politikanët mund të mbështeten gjithnjë e më lehtë te një donator i vetëm jashtëzakonisht i pasur, në vend që të kërkojnë mbështetje financiare nga një numër i madh qytetarësh.

“Në një demokraci, parimi duhet të jetë një person, një votë. Sa më shumë ndikim të ketë një person i vetëm, aq më pak i barabartë bëhet sistemi ynë”, përfundon Vandewalker./TheGuardian