Shkëndija ishte dy zhvillime luksoze Kushner-Trump përgjatë bregdetit jugor, një në një ishull ushtarak të dikurshëm dhe një në një ligatinë të mbrojtur që strehon zogj shtegtarë. Kombinimi i një interviste të stilit Marie Antoinette nga Ivanka Trump dhe rrahja e një protestuesi vendas i shtyu njerëzit deri në kufi.

Por ndezja kishte kohë që po grumbullohej ndër vite, teksa shqiptarët shohin se bukuria natyrore e vendit po gëlltitet në marrëveshje të errëta që zakonisht i sjellin përfitime një biznesi të vogël dhe një elite politike.

“Nuk po mbrojmë vetëm mjedisin,” tha një organizatore proteste. “Po mbrojmë proceset tona demokratike.”

Zhvillimi Kushner-Trump nuk është problemi në vetvete, shpjeguan ajo dhe protestues të tjerë. Përkundrazi, është mënyra e paqartë se si këto dhe projekte të tjera zakonisht avancojnë: pa transparencë, konsultim apo debat publik.

Përfitimet ekonomike që premton kryeministri Edi Rama do të ishin të mirëpritura nëse shqiptarët do të ndiheshin të përfshirë ose do të shihnin shpërblimet, në vend të resorteve luksoze pranë fshatrave ku uji i freskët rrjedh vetëm disa herë në javë.

Kjo është arsyeja pse kaq shumë shqiptarë, veçanërisht të rinjtë, kanë vendosur të largohen nga vendi, sipas shifrave zyrtare deri në 30,000 persona çdo vit. Ata shohin pak perspektivë për të ndërtuar karrierë, për të krijuar familje dhe për të përballuar jetesën.

Edhe administrata Trump ka folur hapur për korrupsionin dhe krimin e organizuar në Shqipëri. Raporti i Departamentit të Shtetit për Klimën e Investimeve në vitin 2024 deklaronte prerazi se investitorët ankohen për “korrupsion, përfshirë në sektorin publik, në gjyqësor, në prokurimet publike, konkurrencë të padrejtë dhe të deformuar, ekonomi të madhe informale, pastrim parash, ndryshime të shpeshta në legjislacionin fiskal dhe zbatim të dobët të kontratave.”

Asgjë nga këto nuk e ndali Kushnerin, Trumpin dhe partnerët e tyre me bazë në Katar nga ndjekja e pronave buzë detit pranë lagunës së Nartës dhe në ishullin e Sazanit, të cilin Ivanka e përshkroi si “Cézanne”.

Në vend që të adresojë në mënyrë efektive korrupsionin dhe krimin e organizuar për të nxitur investimet, Rama arriti një marrëveshje me familjen Trump, e cila ka një histori të gjatë të mjegullimit, në mos fshirjes, të kufirit mes politikës dhe përfitimit personal.

Paralelisht, ai ka sulmuar protestuesit, duke i quajtur pjesë të një “lufte hibride” dhe bashkëpunëtorë të “armiqve të Shqipërisë.” Këto shpifje evokojnë propagandën e epokës komuniste, të cilën Rama, si aktivist i ri, dikur e kishte dënuar me guxim.

Siç vuri në dukje një mik shqiptar, diktatori i dikurshëm Enver Hoxha ndërtoi mijëra bunkerë betoni për t’u mbrojtur nga armiq imagjinarë. Përgjigjja e Ramës janë resorte luksoze dhe qiejgërvishtës të shndritshëm nga arkitektë ndërkombëtarë, me apartamente që pak shqiptarë mund t’i përballojnë.

Tani në mandatin e tij të katërt, Rama ka gëzuar nivele të larta tolerance sepse shumë shqiptarë e shohin liderin kryesor të opozitës dhe ish-kryeministrin Sali Berisha, nën hetim për korrupsion, si diçka edhe më të keqe. Por një brez i ri ka ardhur në moshë që nuk i beson asnjërit prej tyre.

“Gjatë gjithë jetës sime, këto janë të vetmet fytyra që shoh,” tha një aktivist i lindur në vitin 1999, vitin para se Rama të bëhej kryebashkiak i Tiranës dhe të fillonte të pikturonte fasadat e ndërtesave të rrënuara të qytetit.

Kjo aftësi për të krijuar imazhe është bërë shenja e tij dalluese: ndërtimi i ndërtesave të larta që duken madhështore nga jashtë dhe hedhin hije të gjata brenda vendit.

Protestuesit me flamingo po arrijnë ta ngushtojnë këtë hendek, të mbështetur nga vëmendja ndërkombëtare që sjell emri Trump. Ata nxiten nga dy projekte resortesh, por drejtohen nga sistemi i mirëvajtur dhe i financuar mirë që ato përfaqësojnë.

Për qeveritë evropiane, protestat ofrojnë një mundësi për të rikalibruar qasjen e tyre. Që nga rënia e komunizmit, ato kanë prioritarizuar kryesisht stabilitetin mbi demokracinë në Shqipëri, që do të thotë individët mbi institucionet, dhe mbylljen e syve ndaj autokracisë, korrupsionit dhe krimit të organizuar.

Kjo përfundoi shumë keq në vitin 1997 me kolapsin e skemave piramidale, që çoi në grabitjen e depove të armëve dhe rrjedhjen e armëve përtej kufirit në Kosovë, duke ndezur një luftë në shkallë të plotë.

Sistemi aktual ekonomik në Shqipëri mund të jetë në fakt më i keq, duke pasur parasysh fluksin e dukshëm të parave nga kontrabanda, trafikimi dhe pastrimi i parave, i cili ka ndihmuar lekun të forcohet vazhdimisht kundrejt euros gjatë dhjetë viteve të fundit në mënyra që turizmi dhe remitancat nuk mund ta shpjegojnë.

Arkitektë të njohur vijnë në Shqipëri për të shijuar atë që hapur e quajnë vizionin avangard të Ramës dhe lirinë nga rregullimi. Shqiptarët protestues i quajnë strukturat e tyre “banka betoni” ose “lavatriçe gjigante”.

Bashkimi Evropian është i etur të mbajë gjallë projektin e zgjerimit dhe Shqipëria është planifikuar të anëtarësohet në BE deri në vitin 2030. Kjo ofron levë për të nxitur institucione të pavarura dhe sundimin e ligjit, në vend të marrëveshjeve të paqarta dhe politikës së drejtuar nga individët.

Kjo qasje nuk do ta ndëshkonte Shqipërinë, por do ta ndihmonte të përmbushte standardet demokratike që BE pretendon se përfaqëson dhe që qytetarët shqiptarë tani i kërkojnë./Osservatorio Balcani Caucaso