"Shumë pak, shumë vonë": kjo është një nga kritikat që i drejtohen Donald Trump për veprimet e tij ndaj Iranit. Ky president, zakonisht i kritikuar për sjelljen e tij ngacmuese, tani akuzohet se u premtoi protestuesve iranianë ndihmë amerikane që nuk mbërriti në kohë. Nën goditjet e një represioni të paparë në egërsinë dhe vendosmërinë e tij, mijëra , ndoshta dhjetëra mijëra,  iranianë që dolën në rrugë vdiqën .

Por hakmarrja e ngadaltë e SHBA-së (nëse ndodh fare) ka një shpjegim. Irani ka arritur të rindërtojë një arsenal konvencional jashtëzakonisht të fuqishëm: mijëra raketa dhe dronë. Shtetet e Bashkuara mbajnë disa baza ushtarake në Lindjen e Mesme , por këto mund të bëhen edhe objektiva për hakmarrjen iraniane. Prandaj lind nevoja për të zhvendosur aeroplanmbajtësen Lincoln, e rrethuar nga flota e saj shoqëruese, nga Indo-Paqësori në Lindjen e Mesme: kjo forcë detare është e pasur me armë dhe teknologji mbrojtëse, të cilat mund të përmirësojnë aftësinë e saj për t'u mbrojtur nga hakmarrja iraniane. Kohëzgjatja e gjatë e lundrimit të Lincoln me armatën e saj ka ngadalësuar gjithçka.

Për të kuptuar shpejtësinë me të cilën regjimi i Ajatollahëve po rindërton një arsenal konvencional, duhet të ndjekim një gjurmë që të çon në Pekin. Më 21 qershor 2025, kur SHBA-të goditën centralet bërthamore iraniane, Kina dhe Rusia treguan pafuqi. Ato qëndruan duarkryq, të paafta për të ndihmuar një aleat strategjik. Këtë herë, Xi Jinping duket i vendosur të mos vuajë të njëjtin poshtërim. Kjo është veçanërisht e vërtetë duke pasur parasysh se spastrimet e fundit të gjeneralëve kinezë në krye të Ushtrisë Çlirimtare Popullore kanë dëmtuar besueshmërinë e establishmentit ushtarak të Pekinit.

Ndërsa Xi e rindërton atë në vend, duke eliminuar gjeneralët, ai gjithashtu dëshiron të shpengojë veten me disa prova të jashtme. Furnizimet kineze për Iranin duhen parë si pjesë e betejës globale midis dy superfuqive.

Kjo shpjegon paradoksin iranian që sot udhëheq llogaritjet e Uashingtonit, Tel Avivit dhe të gjithë aleatëve amerikanë në botën arabe (Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari). Pas masakrave në rrugë, Teherani është politikisht më i dobët se në të kaluarën, por ushtarakisht mbetet mjaftueshëm i fortë për ta bërë çdo sulm një rrezik .

Vlerësimet e inteligjencës amerikane zbulojnë një gjykim të qartë: Republika Islamike po përjeton një fazë të rrallë të cenueshmërisë së brendshme , ndoshta më seriozen që nga revolucioni i vitit 1979. Protestat e muajve të fundit nuk kanë qenë thjesht incidente urbane të kufizuara në elitat e arsimuara ose periferitë e margjinalizuara. Ato kanë prekur zona që ata në pushtet i konsideronin "të sigurta", socialisht besnikë ndaj Udhëheqësit Suprem. Kjo ka goditur në zemër të narrativës së regjimit: jo më vetëm mospajtim i pakicave, por çarje në bllokun shoqëror që e mbështeti atë.

Kësaj i shtohet një faktor strukturor: ekonomia . Sanksionet, keqmenaxhimi, korrupsioni i përhapur, izolimi financiar dhe kostot gjeopolitike kanë gërryer standardet e jetesës. Irani nuk është një shoqëri në zi buke, por është një shoqëri e lodhur, e frustruar, e varfër në krahasim me pritjet e një popullsie të re dhe të arsimuar. Regjimi ka më pak burime për të "blerë" konsensus me subvencione dhe përfitime, dhe ka më shumë nevojë për shtrëngim.

Por i dobët nuk do të thotë afër shembjes . Jo domosdoshmërisht. Sistemi iranian është ndërtuar pikërisht për t'i bërë ballë krizave të legjitimitetit. Aparati i sigurisë, Pasdarani dhe rrjetet e patronazhit fetar dhe ekonomik i kanë bërë ballë shumë krizave. Ngjitësi fetar i nomenklaturës e bën atë veçanërisht të pamëshirshëm: Udhëheqësi Suprem Khamenei (i quajtur me nofkën "Udhëheqës Ekstrem" nga kundërshtarët e tij) nuk hezitoi të urdhëronte masakrat e fundit të popullit, sepse ishte i bindur për investiturën e tij mesiane.

Ushtarakisht, Irani nuk mund të konkurrojë me Shtetet e Bashkuara në fuqi ajrore, teknologji apo shtrirje globale . Por për vite me radhë ka ndërtuar një doktrinë asimetrike të bazuar në një ide të thjeshtë: nuk ke pse të fitosh, thjesht duhet të paguash një çmim të lartë.

Çelësi i kësaj strategjie është arsenali i raketave . Vlerësimet më të besueshme flasin për mijëra raketa, duke përfshirë rreth dy mijë raketa me rreze të mesme veprimi të afta për të arritur Izraelin, dhe rezerva të mëdha raketash me rreze të shkurtër veprimi të afta për të goditur bazat amerikane në Gjirin Persik, instalimet në Irak dhe anijet në Ngushticën e Hormuzit. Përveç kësaj, janë edhe dronët, raketat lundruese kundër anijeve dhe anijet e shpejta të armatosura: një komplet lufte rajonal, jo global.

Lufta dymbëdhjetë-ditore me Izraelin verën e kaluar dëmtoi seriozisht mbrojtjen e Iranit , veçanërisht raketat e tij të lëvizshme. Por nuk i shkatërroi ato. Teherani demonstroi aftësinë e tij për t'i rindërtuar shpejt, për të përdorur sisteme më të thjeshta dhe për t'i shpërndarë e fshehur ato më mirë. Gjithashtu mësoi nën presion: ndryshoi kohën, drejtimin dhe sekuencën e lëshimeve të tij për ta bërë më të vështirë përgjimin.

Ja ku vjen një faktor pak i dukshëm, por thelbësor: mbrojtjet nga raketat janë të kufizuara. Çdo përgjim konsumon municione të shtrenjta dhe të zëvendësueshme shpejt. Në një konflikt të shkurtër, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre mund të përballojnë situatën. Në një konflikt të zgjatur, menaxhimi i rezervave bëhet pjesë e strategjisë. Iranit nuk i duhet të shpojë të gjithë mburojën; i duhet vetëm një pjesë e konsiderueshme për të kaluar.

Dhe nuk ka mungesë objektivash : bazat amerikane të shpërndara në të gjithë Gjirin, Irakun dhe Jordaninë, plus të gjithë infrastrukturën energjetike të shteteve të pasura arabe fqinje (Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari, Kuvajti dhe Bahreini), aleatë të Uashingtonit; trafiku detar jetësor. Edhe disa sulme të suksesshme mund të kenë efekte të mëdha politike dhe ekonomike, duke filluar me naftën.

Pekini është një element kyç . Kina nuk duket se po i "jep raketa të gatshme" Teheranit. Ajo nuk e bën këtë për të shmangur sfidimin e hapur dhe të hapur të Shteteve të Bashkuara. Roli i saj është më delikat: ajo ndihmon Iranin të mbajë në punë makineritë industriale që prodhojnë këto raketa. Një pikë konkrete ka të bëjë me përbërësit kimikë për lëndët djegëse të ngurta.

Analizat dhe raportet amerikane tregojnë transferime nga Kina në Iran të sasive të mëdha të substancave të tilla si perklorati i natriumit, një pararendës kyç për karburantin e raketave balistike. Kjo nuk është një armë e përfunduar: është oksigjeni i prodhimit. Me këto inpute, Irani mund të rindërtojë rezervat dhe aftësitë e tij pas humbjeve. Përveç kësaj, janë edhe rrjetet e furnizimit për komponentë, makineri dhe elektronikë, të cilat shpesh kalojnë nëpër kanale dhe ndërmjetës të errët në vende të shumta. Uashingtoni ka sanksionuar disa rrjete të tilla që lidhin Iranin dhe Kinën. Pastaj është dimensioni teknologjik: bashkëpunimi në përdorimin e sistemit satelitor BeiDou të Kinës i ofron Teheranit një alternativë ndaj GPS-it perëndimor dhe mund të përmirësojë saktësinë dhe qëndrueshmërinë e sistemeve të armëve.

Gjithashtu, ka raportime për një "udhëtim ajror" të mundshëm ushtarak kinez në Iran gjatë këtyre javëve të tensionuara. Ka pasur raportime për 16 aeroplanë ushtarakë mallrash që kanë zbarkuar në Iran nga Kina brenda 56 orëve. Informacioni mbi këtë çështje nuk është gjithmonë i verifikueshëm.

Motivi gjeopolitik i Xi Jinping është më i qartë: Pekini nuk dëshiron një luftë rajonale (Kina do të ishte viktima e parë e një ndërprerjeje në furnizimet me naftë nga Gjiri), por nuk mund të përballojë që Irani të shkatërrohet. Për Kinën, Teherani është një partner energjetik, një gur shahu strategjik dhe një kërcënim për ndikimin amerikan.

Pamja me të cilën përballen Shtëpia e Bardhë dhe Pentagoni këto ditë karakterizohet nga kjo ambivalencë. Irani është më i brishtë nga brenda: ekonomia e tij po vuan, shoqëria e tij civile e acaruar nga masakrat, legjitimiteti i tij i shkatërruar. Por është ende i rrezikshëm nga jashtë : ka një arsenal raketash të aftë për të goditur, ngopur dhe destabilizuar .

Kina, nga ana e saj, nuk po lufton për Teheranin. Po bën diçka më diskrete dhe afatgjatë: po ndihmon në rimbushjen e fabrikës, duke ruajtur kapacitetin e prodhimit të raketave dhe duke përmirësuar mjetet teknologjike. Për Uashingtonin, kjo do të thotë që dritarja politike e mundësisë është dashur të përkulet ndaj ekuacionit ushtarak. Sulmi mund të duket më i lehtë sot sesa ishte dje në nivel politik. Por në nivel strategjik, mbetet një operacion me rrezik të lartë për përshkallëzim rajonal, prandaj edhe presioni i ushtruar nga sauditët, turqit dhe të tjerët që mbështesin gjithashtu Trumpin në Planin e tij të Gazës./Corriere della Serra