Presidenti francez Emmanuel Macron dhe kancelari gjerman Friedrich Merz janë përplasur me një pjesë të madhe të liderëve europianë për çështjen e kontakteve me Rusinë, duke kundërshtuar përpjekjet e presidentit të Këshillit Europian, António Costa, për të hapur kanale komunikimi me Kremlinin.

Përplasja ndodhi gjatë një samiti të zgjatur deri natën vonë në Bruksel, ku sipas pesë diplomatëve dhe zyrtarëve europianë të njohur me diskutimet me dyer të mbyllura, Macron dhe Merz kritikuan përpjekjet e Costas për të kontaktuar Moskën. Megjithatë, një numër i madh liderësh europianë dolën në mbështetje të presidentit të Këshillit Europian.

Debati nxori në pah tensionet që po rriten brenda Bashkimit Europian për qasjen ndaj Rusisë dhe për pyetjen se kush duhet të flasë në emër të Europës nëse hapet një proces negociatash për luftën në Ukrainë.

Disa nga vendet më kritike ndaj Rusisë, si edhe Danimarka dhe Holanda, u rreshtuan në krah të Macron dhe Merz. Sipas tre zyrtarëve europianë, disa liderë shfaqën zemërim të pazakontë ndaj Costas.

“Bashkimi Europian nuk mund të marrë rolin e ndërmjetësit në këto negociata. Sugjerimet se nevojiten kanale alternative apo rrugë të fshehta diplomatike janë të gabuara. Historia jep një paralajmërim të qartë për përpjekjet për të ndërtuar korniza alternative negociuese me diktatorë”, tha kryeministri estonez Kristen Michal për Politico.

Prej muajsh, Bashkimi Europian po diskuton nëse duhet të ketë komunikim me presidentin rus Vladimir Putin dhe, nëse po, kush duhet ta drejtojë atë. Debati është bërë më urgjent pas zhvillimeve të fundit diplomatike dhe sinjaleve se vëmendja e SHBA-së po rikthehet te lufta në Ukrainë.

Sipas pesë zyrtarëve europianë, shefi i kabinetit të Costas, Pedro Lourtie, ka kontaktuar dy herë zyrtarë në Moskë gjatë javëve të fundit. Në kushtet kur përpjekjet e udhëhequra nga SHBA për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë duket se kanë ngecur, vendet europiane janë të ndara mes diplomacisë dhe vazhdimit të mbështetjes për Ukrainën në fushën e betejës.

Diskutimi për Rusinë dhe Ukrainën u zhvillua pa këshilltarë dhe pa telefona celularë për shkak të ndjeshmërisë së çështjes. Takimi zgjati rreth dy orë më shumë se sa ishte planifikuar.

Nga debati dolën dy kampe kryesore.

Macron dhe Merz argumentuan se nuk është momenti për të folur me Putinin dhe se, kur të vijë ajo kohë, drejtimin duhet ta marrin Franca, Gjermania dhe Britania e Madhe, të njohura si grupi E3.

“Besoj se presidenti francez i vuri gjërat në vendin e duhur dhe vendosi rendin e duhur të prioriteteve”, tha një zyrtar francez, duke lënë të kuptohet se Macron ia kishte bërë të qartë qëndrimin e tij Costas gjatë samitit.

Nga ana tjetër, shumë liderë europianë mbështetën Costan dhe argumentuan se Bashkimi Europian duhet të ketë një rol qendror.

“Pyetja e parë është nëse Putini dëshiron të negociojë. Deri atëherë, askush tjetër përveç Costas nuk mund të përfaqësojë Bashkimin Europian. Nëse ai tregon gatishmëri për të negociuar, atëherë besoj se do të duhet të vendosim sërish se si duhet të veprojmë”, tha kryeministri belg Bart De Wever pas përfundimit të samitit.

Samiti nxori në pah edhe ndarje të tjera. Italia dhe Polonia shprehën pakënaqësi që nuk ishin përfshirë në bisedimet fillestare mes Francës, Gjermanisë, Britanisë së Madhe dhe presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy përpara nisjes së samitit.

Disa zyrtarë europianë ngritën gjithashtu pyetjen nëse Këshilli Europian duhet të marrë këtë rol në emër të BE-së apo nëse kjo përgjegjësi duhet t’i takojë Komisionit Europian ose Shërbimit Europian të Veprimit të Jashtëm.

Sipas një diplomati europian të informuar për diskutimet, Merz u tha liderëve se Costa mund të përfaqësojë Bashkimin Europian, por nuk duhet të veprojë si ndërmjetës.

I njëjti diplomat tha se kancelari gjerman u përpoq të shmangte një konflikt të hapur gjatë samitit, por ia bëri të qartë Costas qëndrimin e tij.

Një diplomat tjetër e cilësoi sjelljen e Costas si “shumë joprofesionale”, duke argumentuar se ai nuk kishte bërë të ditur shkallën e kontakteve me Rusinë dhe se informacioni u bë publik vetëm pasi u raportua në media.

Sipas diplomatëve europianë, disa vende u zemëruan sepse mësuan për telefonatat me Moskën vetëm pasi ato dolën në media.

Ekipi i Costas tha se kontaktet “kishin vetëm objektivin e krijimit të një kanali komunikimi në mënyrë që, kur të vijë momenti, të ekzistojë një kanal diplomatik me Rusinë për të mbrojtur interesat e Bashkimit Europian”.

Sipas tyre, kontaktet ishin të shkurtra dhe nuk përmbanin diskutime konkrete.

Një diplomat tha se kabineti i Costas kishte informuar Gjermaninë, Francën, Britaninë e Madhe dhe Komisionin Europian përpara telefonatave. Megjithatë, tre diplomatë të tjerë thanë se Berlini nuk ishte paralajmëruar.

Një tjetër diplomat europian tha se, nëse do të ketë bisedime me Moskën, duhet të ekzistojë një mekanizëm i qartë koordinimi dhe raportimi.

Ndërkohë, Pedro Lourtie u tha ambasadorëve të 27 vendeve anëtare se kontaktet me Rusinë ishin bërë edhe pas një kërkese të drejtpërdrejtë nga presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy që Europa të përfshihej në negociatat për paqe.

“Na duhet një format që është në gjendje të veprojë”, tha një zyrtar i lartë gjerman, duke shtuar se një format i tillë duhet të fitojë legjitimitet përmes përfshirjes sa më të afërt të partnerëve europianë dhe koordinimit me Kievin dhe Uashingtonin.

Edhe Polonia dhe Italia kanë kërkuar një rol në çdo proces të ardhshëm negociatash. Çështja e dialogut me Rusinë pritet të rikthehet javën e ardhshme në Berlin, ku Merz do të presë Macron dhe kryeministrat e Britanisë së Madhe, Polonisë dhe Italisë. Sipas diplomatëve, bisedimet me Moskën do të jenë një nga temat kryesore të takimit.