Ka diçka që i bashkon festimet në Serbi dhe Brazil: fitorja e një “partie studentësh” të pazakontë, e lindur rreth dy vjet më parë në Beograd pas tragjedisë së shkaktuar nga shembja e një strehe të ndërtuar keq, në një mjedis ku korrupsioni ishte përhapur gjerësisht; dhe fitorja e 81-vjeçarit Luiz Inacio Lula, ish-punëtorit të metalurgjisë që u bë president për herë të katërt, pasi humbi raundin e parë.

Është një histori që lidhet me teknologjinë dhe që, në thelb, tregon këtë: në epokën e mbikëqyrjes masive dhe të algoritmeve që u japin përparësi përmbajtjeve më të këqija, është ende e mundur që interneti dhe rrjetet sociale të përdoren ndryshe për të fituar zgjedhjet dhe për të përmbysur pushtetin (ose për ta ruajtur atë, si në rastin e Lulës).

Kjo është e mundur pavarësisht lidhjes së ngushtë mes kompanive të mëdha të teknologjisë në Silicon Valley dhe Shtëpisë së Bardhë të Donald Trump, e cila tashmë ndërhyn fuqishëm në fushatat zgjedhore të vendeve të tjera.

Brazili: Kanali në WhatsApp që mblodhi 10 milionë ndjekës

Në Brazil, vendimtar ishte një kanal në WhatsApp. Jo një grup ku njerëzit diskutojnë, por një kanal ku shpërndahen mesazhe.

Ai u krijua më 15 prill 2026 nga deputeti i ri André Janones, për të mbështetur komunikimin e tij politik. Brenda disa muajsh arriti në 50 mijë ndjekës. Asgjë e jashtëzakonshme.

Pas raundit të parë të 4 tetorit, ku Flavio Bolsonaro doli përpara presidentit në detyrë, Lula, Janones ia ndryshoi emrin kanalit në “Exercito do Lula” (Ushtria e Lulës) dhe e ktheu në një mjet mobilizimi kolektiv.

Gjatë javës së parë u regjistruan tre milionë njerëz. Javën pasuese iu bashkuan edhe shtatë milionë të tjerë.

Nuk bëhej fjalë thjesht për një kanal mesazhesh, por për një sistem mobilizimi dhe rekrutimi.

Janones, i cili e prezantonte veten si “gjenerali”, u kërkonte ndjekësve, të quajtur “ushtarë”, të ftonin njerëz të tjerë, vendoste objektiva numerikë dhe shpërndante detyra të përditshme.

Rezultati ishte një sistem që përdorte WhatsApp si qendër komandimi dhe rrjetet e tjera sociale, Facebook, Instagram dhe TikTok, si hapësira për përhapjen e përmbajtjeve.

Janones e kishte provuar këtë taktikë në vitin 2022, por duke përdorur Telegramin. Me WhatsApp, numri i njerëzve të arritur ishte shumë më i madh.

Vendimtare ishte edhe gjuha polarizuese: ideja e një armiku që po afrohej dhe urgjenca për t'u mobilizuar për ta ndalur.

Dy momente meritojnë të veçohen.

I pari ishte transmetimi i drejtpërdrejtë 24-orësh në YouTube, menjëherë pas debatit të fundit televiziv mes Lulës dhe Bolsonaros në Rede Globo.

Shifrat ishin mbresëlënëse: 300 mijë shikues njëkohësisht, me kulme deri në 800 mijë.

Në orën katër të mëngjesit, Janones e zuri gjumi brenda një thesi gjumi dhe një komedian mori për pak kohë drejtimin e transmetimit. Në një moment ndërhyri edhe Lula, i cili i premtoi “gjeneralit” një ngritje në gradë.

“Do të ngrihesh në gradë, do ta shohësh”, i tha ai.

Momenti i dytë lidhej me organizimin e udhëtimeve solidare për të çuar në qendrat e votimit personat që nuk mund të shkonin vetë.

Ky ishte misioni i fundit që Janones u caktoi më shumë se dhjetë milionë ndjekësve të tij: të telefononin miqtë dhe familjarët për t'i nxitur të votonin, të bindnin ata që nuk kishin marrë pjesë në raundin e parë, të përfshinin personat mbi 70 vjeç, për të cilët votimi në Brazil është fakultativ, dhe t'u ofronin transport me makinë atyre që kishin vështirësi për të shkuar në qendrat e votimit.

E gjithë kjo duhej bërë “duke respektuar legjislacionin zgjedhor”.

Në Brazil, transporti i organizuar nga partitë apo kandidatët është i ndaluar. Megjithatë, qytetarët mund të përdorin makinën e tyre për të transportuar fqinjë apo të afërm, pa u kërkuar të votojnë për një kandidat të caktuar.

Sipas autorit, edhe kështu shpjegohet pjesëmarrja rekord në raundin e dytë.

E gjithë kjo ndodhi ndërkohë që Silicon Valley dhe Shtëpia e Bardhë mbështesnin hapur Flavio Bolsonaron.

Mediat raportuan për vizitat në Brazil të zëvendëspresidentit amerikan JD Vance dhe sipërmarrësit Peter Thiel, por përmbajtja e takimeve të tyre nuk dihet.

Ndërkohë, janë dokumentuar raste kur platformat e Metës penguan fushatën e Lulës dhe favorizuan atë të Bolsonaros.

Bëhet fjalë, konkretisht, për uljen e dukshmërisë së profilit të presidentit dhe bllokimin e promovimit të përmbajtjeve të tij.

Këto episode u konfirmuan edhe nga vetë Meta, e cila megjithatë i shpjegoi si “probleme teknike”.

Po ashtu, janë dokumentuar fushata në platformën X të Elon Musk në mbështetje të Bolsonaros, të zhvilluara nga përdorues të huaj. Të paktën, rreth tyre mbeten pikëpyetje.

Por, duke parë rezultatin, gjithçka rezultoi e kotë.

Përballë fuqisë së parave, fitoi një kanal falas në WhatsApp.

Çfarë ndodhi në Serbi

Në Serbi, studentët ndërtuan madje një infrastrukturë komunikimi alternative ndaj mediave tradicionale.

Sipas një studimi të publikuar në mars në revistën shkencore Frontiers in Political Science, të realizuar përmes intervistave me pjesëtarë të lëvizjes studentore, sistemi që çoi drejt suksesit zgjedhor ishte organizuar në këtë mënyrë:

Instagram dhe TikTok për shpërndarjen e videove, njoftimeve për tubime dhe mesazheve që mund të shpërndaheshin lehtësisht; Telegram dhe Signal për komunikimin e brendshëm dhe koordinimin e aktiviteteve; Discord për komunikimet që lidheshin me sigurinë gjatë protestave.

Një rol të veçantë kishin edhe llogaritë në rrjetet sociale të fakulteteve të ndryshme, të lidhura me njëra-tjetrën, në vend të një qendre të vetme kombëtare komunikimi.

Pak ditë më parë, gazeta britanike The Guardian shtoi një tjetër element të rëndësishëm.

Në kuadër të projektit “Një student në çdo fshat”, studentët shkonin në shtëpitë e qytetarëve me një aplikacion për të regjistruar banesat që kishin vizituar dhe nivelin e mbështetjes që kishin gjetur.

Kjo bëhej duke respektuar privatësinë e secilit, me pëlqimet e nevojshme dhe me angazhimin për t'i fshirë të dhënat brenda gjashtë muajve.

Sipas një të përjavshmeje serbe, studentët vizituan më shumë se 400 lokalitete dhe biseduan drejtpërdrejt me mbi dhjetë mijë familje.

Fjalë për fjalë, derë më derë.

Një aplikacion i dytë u vu në funksion ditën e zgjedhjeve. Ai shërbente për rekrutimin dhe menaxhimin e vullnetarëve në qendrat e votimit.

Ashtu si në Brazil, edhe në Serbi kundërshtarët e studentëve, partia e presidentit në largim Vuçiç, kishin mbështetje të konsiderueshme teknologjike, por jo nga Silicon Valley. Të paktën, nuk ka të dhëna për një gjë të tillë.

Në fakt, u regjistruan disa episode sabotimi ndaj llogarive të studentëve në Instagram.

Disa prej tyre u pezulluan pasi morën papritur mijëra ndjekës të rinj, të cilët më pas rezultuan se ishin llogari automatike.

Megjithatë, nuk ka prova që t'i lidhin këto episode sabotimi me Metën. Ato mund të kenë qenë vepër e organizatave serbe ose e grupeve të lidhura me Rusinë, duke pasur parasysh simpatitë e partisë në pushtet.

Por ajo që ndodhi ishte edhe më shqetësuese.

Që prej shtatorit u zbulua se disa telefona të aktivistëve ose mbështetësve të lëvizjes, mes tyre edhe telefoni i një rektori universiteti, ishin infektuar me Pegasus, programin e spiunazhit të krijuar nga një kompani izraelite.

Ky program mund të tregtohet vetëm pas miratimit të qeverisë së Izraelit.

Qeveria serbe i hodhi poshtë akuzat se kishte urdhëruar operacionin e spiunazhit, megjithëse që në vitin 2024 ishte dokumentuar përdorimi i mjeteve të ngjashme kundër gazetarëve dhe aktivistëve.

Nga ana tjetër, janë dokumentuar shumë raste kur partia e Vuçiçit ka prodhuar përmbajtje të rreme për të manipuluar informacionin ose për të krijuar përshtypjen e një mbështetjeje publike që nuk e kishte.

E gjithë kjo ndodhte ndërkohë që studentët përdornin rrjetet sociale për të ndërtuar një rrjet alternativ demokratik informimi dhe mobilizimi.

Dhe për të fituar./CorrieredellaSera