Presidenti Donald Trump po shqyrton nëse Shtetet e Bashkuara duhet të sulmojnë Iranin, një vend që kontrollon rezervat më të mëdha të naftë, ashtu edhe një nga rrugët më të rëndësishme të transportit të naftës në botë. Pasojat për çmimet e naftës mund të jenë të shpejta dhe të rënda.

Shtetet e Bashkuara kanë rritur praninë e tyre ushtarake në Lindjen e Mesme në javët e fundit dhe Trump ka sugjeruar se një sulm i udhëhequr nga SHBA-të mund të jetë i afërt. Kjo ka rritur ndjeshëm çmimet e naftës.

“Mund të na duhet të bëjmë një hap më tej, ose mund të mos bëjmë”, tha Trump të enjten në lidhje me Iranin. “Ndoshta do të bëjmë një marrëveshje. Do ta mësoni gjatë ndoshta 10 ditëve të ardhshme.”

Çmimi global i naftës, është rritur me 7% që nga e marta dhe ka kaluar 70 dollarë për fuçi të mërkurën për herë të parë që nga korriku - pak pas herës së fundit që Shtetet e Bashkuara sulmuan Iranin. Nafta e papërpunuar amerikane është rritur me 10 dollarë gjatë muajit të kaluar.

Por konflikti në rritje i Amerikës me Iranin kërcënon t’i rrisë ndjeshëm çmimet e naftës, duke përmbysur potencialisht rënien njëvjeçare të çmimeve të benzinës për të cilën Trump është mburrur prej muajsh. Kostot më të lira të mbushjes së rezervuarëve ndihmuan në kompensimin e disa prej goditjeve të çmimeve të larta nga një kombinim i inflacionit të epokës së Bidenit, tarifave të Trump dhe një tregu të banesave të bllokuar kokëfortësisht.

Shqetësimet për përballueshmërinë e çmimeve i kanë bërë Trumpin dhe republikanët politikisht të prekshëm përpara zgjedhjeve të mesmandatit të këtij viti. Gjëja e fundit që u nevojitet është një tronditje e plotë e çmimit të naftës.

Si mund të hakmerret Irani

Nëse SHBA-të sulmojnë, Irani mund të kundërpërgjigjet me raketa ose armë të tjera të ngjashme, siç bëri kundër një baze ushtarake amerikane dhe Izraelit verën e kaluar. Kjo mund të prishë rajonin e pasur me naftë, por efektet në naftë pothuajse me siguri do të jenë të përkohshme.

Por Irani ka edhe një faktor X, kontrollin e anës veriore të Ngushticës së Hormuzit. Rruga e ngushtë ujore, vetëm 21 milje e gjerë, shërben si një pikë kulmore për 20 milionë fuçi naftë të papërpunuar çdo ditë, rreth një të pestën e prodhimit global.

Ngushtica është e vetmja mënyrë për të transportuar naftë bruto nga vendet e Gjirit Persik të pasura me naftë në pjesën tjetër të botës. Rritja e çmimit të naftës në ditët e fundit është kryesisht një reagim ndaj shqetësimeve se Irani do ta kufizojë këtë furnizim.

Irani e mbylli pjesërisht ngushticën në fillim të kësaj jave për stërvitje ushtarake. Kjo është ajo që i rriti çmimet e naftës Brent me rreth 5 dollarë për fuçi.

“Një ndërprerje e zgjatur në Ngushticën e Hormuzit do ta çonte naftën mbi 100 dollarë”, tha Rob Thummel, një menaxher i lartë portofoli në Tortoise Capital.

Por shanset që kjo të ndodhë janë të ulëta për disa arsye. Së pari, Irani do të duhej të ishte në gjendje të kontrollonte ngushticën pas një sulmi. SHBA-të tashmë kanë një prani ushtarake të fortë dhe në rritje në rajon, dhe nuk është e qartë nëse Irani do të kishte mjetet për të mbështetur një bllokadë nafte ndërsa është nën sulm.

Së dyti, qeveria iraniane do ta privonte veten nga një burim kyç të ardhurash. Irani ka një ekonomi çuditërisht të larmishme për një vend të sanksionuar - nafta përbën vetëm rreth 10% deri në 15% të produktit të përgjithshëm të brendshëm bruto të vendit. Por qeveria e Iranit mbështetet shumë në industrinë e naftës për financat e saj, duke sjellë gjysmën e të ardhurave të saj nga eksportet e naftës bruto.

Së treti, rajoni është rikuperuar shpejt nga sulmet në të kaluarën - përfshirë sulmin ndaj Iranit vitin e kaluar. Kur dronët sulmuan objektet e Saudi Aramco në Abqaiq të Arabisë Saudite në vitin 2019, duke rrëzuar 5% të prodhimit të naftës në vend, çmimet u rritën ndjeshëm, por çuditërisht u kthyen në normalitet brenda pak javësh. Shtetet e Bashkuara ia atribuan atë sulm Iranit .

Përballueshmëria

Edhe nëse një bllokadë në Ngushticë mbetet e pamundur, përçarja e shkaktuar nga një sulm i SHBA-së mund t’i çojë çmimet e naftës edhe më lart, mbi rritjet e tyre të fundit ndoshta me 10 dollarë të tjerë për fuçi, tha Tuttle.

Irani prodhon mesatarisht rreth 3.2 milionë fuçi naftë në ditë, sipas OPEC-ut , që përbën afërsisht 4% të prodhimit global të naftës bruto. Kjo e bën Iranin prodhuesin e gjashtë më të madh të naftës në botë - një arritje mbresëlënëse, duke pasur parasysh se Irani përballet me sanksione në të gjithë botën që i kanë kufizuar rëndë klientët e tij potencialë. Për t'iu shmangur sanksioneve, Irani operon një flotë në hije anijesh për të eksportuar naftë me një zbritje të madhe.

Çmimi i naftës me 80 dollarë për fuçi mund t’i rriste çmimet e benzinës, mesatarisht, mbi 3 dollarë për galon.

Një muaj më parë, çmimet e benzinës në SHBA ranë mesatarisht në rreth 2.80 dollarë për galon, sipas AAA. Tani ato janë në 2.92 dollarë për galon.

“Ka qenë shumë mirë të kemi çmime të ulëta të benzinës, por po afrohet ngadalë dhe çmimet e larta mund të vijnë më shpejt nga sa e dini – pak para zgjedhjeve të mesit të mandatit”, tha Tuttle. “Atje ku përballueshmëria është një problem i madh, nëse çmimet e benzinës hyjnë në lojë, qëllimi do të duhet të jetë mbajtja e çmimeve të naftës më të ulëta për të mbajtur çmimet e benzinës më të ulëta.”

Trump ka kohë që i ka lavdëruar dhe ekzagjeruar efektet e çmimeve më të ulëta të benzinës. Një vit më parë, çmimet e benzinës ishin 21 cent për galon më të shtrenjta. Kjo përafërsisht arrin në 100 deri në 200 dollarë kursime vjetore për shofer në vitin 2025, varësisht nga vendndodhjet dhe zakonet e shoferëve, sipas Administratës Amerikane të Energjisë dhe Departamentit të Transportit.

Por këto kursime janë të zbehta në krahasim me mesataren prej 1,000 dollarësh në barrë shtesë tatimore të paguara nga secila familje amerikane si rezultat i tarifave të Trump, sipas Fondacionit Tatimor .

Opinionet e amerikanëve për ekonominë amerikane mbeten pranë niveleve më të ulëta historike. Çmimet më të larta të benzinës nuk do t'i bëjnë amerikanët më të lumtur për këtë./CNN