Për vite me radhë, Recep Tayyip Erdoğan ishte aleati i vështirë i NATO-s. Blerja e sistemit rus të raketave S-400 i kushtoi sanksione amerikane, përjashtimin nga programi i avionëve luftarakë F-35 Lightning II dhe një ftohje graduale të marrëdhënieve me Bashkimi Evropian, i cili ndërkohë ngrinte negociatat për anëtarësimin e Turqisë, duke denoncuar prirjen autoritare të qeverisë së tij.

Megjithatë, gjatë tre viteve të fundit panorama strategjike ka ndryshuar. Lufta në Ukrainë, tensionet në Lindjen e Mesme, riarmatimi evropian dhe zhvendosja graduale e vëmendjes amerikane drejt rajonit Indo-Paqësor po i rikthejnë Turqisë një rol qendror në sigurinë e Perëndimit.

Samiti i NATO-s i 7 dhe 8 korrikut në Ankara përfaqëson simbolin e kësaj kthese. Sipas të përditshmes turke Hürriyet, Donald Trump pritet të mbërrijë në kryeqytetin turk një ditë përpara samitit për një takim dypalësh me Erdoğanin, në fund të të cilit presidenti amerikan mund të njoftojë miratimin për shitjen e motorëve General Electric, të destinuar për avionin luftarak turk të gjeneratës së pestë TAI Kaan.

Nëse kjo konfirmohet, do të ishte sinjali më i fortë i shkrirjes së akujve mes Shtetet e Bashkuara dhe Turqisë që nga koha e sanksioneve pas blerjes së sistemit S-400. Megjithatë, miratimi për motorët nuk do të thotë rikthim i Turqisë në programin F-35, i cili mbetet ende i bllokuar për shkak të mosmarrëveshjes mbi sistemet S-400. Ai do të konfirmonte, gjithsesi, vullnetin e Shtëpia e Bardhë për të rihapur një dialog strategjik me një aleat që sot konsiderohet tepër i rëndësishëm për t’u mbajtur në periferi.

Sot, industria turke e mbrojtjes, e mbështetur për vite me radhë nga investimet publike të Erdoğanit, është bërë një nga më dinamiket brenda Aleancës. Dronë, municione, mjete të blinduara, raketa dhe sisteme elektronike shiten tashmë në dhjetëra vende, ndërsa më shumë se gjysma e eksporteve ushtarake turke drejtohen drejt vendeve anëtare të NATO-s.

Evropa, e angazhuar në rindërtimin me ritme të shpejta të kapaciteteve të saj prodhuese pas pushtimit rus të Ukrainës, po i sheh gjithnjë e më shumë kompanitë turke jo vetëm si furnizues, por edhe si partnerë industrialë për programe të përbashkëta. Pikërisht për këtë arsye, Ankaraja kërkon të përfshihet plotësisht në nismat e reja evropiane për mbrojtjen dhe t’i jepet fund kufizimeve tregtare që ende prekin këtë sektor.

Për Erdoğanin, kjo përbën një hakmarrje politike. Vitet e fundit ai kishte investuar në ndërtimin e një industrie kombëtare të mbrojtjes për të ulur varësinë nga Perëndimi. Sot, pikërisht kjo strategji e ka bërë Ankaranë të domosdoshme për aleatët me të cilët dikur ishte përplasur. Ky është paradoksi i fazës së re: objektivi fillestar ishte pavarësimi nga Perëndimi, ndërsa rezultati është se Evropa dhe Shtetet e Bashkuara kanë nevojë për kapacitetin prodhues të Turqisë për të mbështetur riarmatimin e tyre.

Megjithatë, rikthimi i rolit qendror në arenën ndërkombëtare nuk i zhduk dobësitë e brendshme. Inflacioni, megjithëse ka rënë krahasuar me kulmet e vitit 2024, mbetet mbi 30%, shumë larg objektivave të qeverisë. Arrestimi i kryebashkiakut të Stamboll, Ekrem İmamoğlu, si dhe presioni në rritje ndaj opozitës kanë shkaktuar turbulenca të reja financiare dhe kanë shtuar shqetësimet e investitorëve.

Pikërisht këtë nënvizon gazetari dhe analisti politik Murat Yetkin: “Fuqia ushtarake dhe pozita gjeografike e Turqisë nuk mjaftojnë, të vetme, për t’i rihapur dyert e Evropës. Pa përparim në shtetin e së drejtës, pavarësinë e gjyqësorit dhe liritë civile, Brukseli vështirë se do të mund të ringjallë realisht procesin e integrimit apo të përditësojë bashkimin doganor sipas kushteve që shpreson Ankaraja. Siguria mund ta afrojë Turqinë me NATO-n, por shumë më pak me Bashkimin Evropian.”

Kjo është kontradikta me të cilën samiti i Ankarasë do të duhet të përballet. Nga njëra anë është një Turqi që nuk ka qenë kurrë kaq me ndikim në planin strategjik, falë ushtrisë së saj, pozicionit mes Detit të Zi dhe Lindjes së Mesme, si dhe industrisë së mbrojtjes në zgjerim të vazhdueshëm. Nga ana tjetër mbetet një vend i përfshirë nga tensione ekonomike dhe një prapakthim demokratik, i cili vazhdon të jetë pengesa kryesore për normalizimin e marrëdhënieve me Brukselin.

Lufta ka ndryshuar renditjen e prioriteteve të Perëndimit. Demokracia nuk është zhdukur nga axhenda, por sot peshon më pak sesa siguria. Ky është suksesi i vërtetë gjeopolitik i Erdoğanit. Mbetet të shihet nëse kjo do të mjaftojë për ta shndërruar një afrimin ushtarak në një afrim të mirëfilltë politik./ Corriere della Sera