Katër muaj pasi protestat masive rrëzuan qeverinë e Bullgarisë, vendi po përgatitet të votojë për udhëheqje të re të dielën, në zgjedhjet e tij të teta brenda pesë viteve.

Bullgaria ka parë shumë qeveri që kanë ardhur e ikur që nga rënia e komunizmit në vitin 1989, shumica të rrëzuara nga votuesit për dështimin për të sjellë rezultate. Ajo u bë anëtare e NATO-s dhe Bashkimit Evropian, megjithatë ka mbetur në fund të familjes evropiane për sa i përket mirëqenies ekonomike dhe korrupsionit të përhapur.

Pakënaqësia publike arriti kulmin në pesë vitet e fundit për shkak të një ndjenje në rritje se një elitë e korruptuar po sundonte me pandëshkueshmëri dhe se qeveritë e dobëta të koalicioneve po dështonin të zbatonin reformat e premtuara.

Pakënaqësi në rritje

Arrestimi në korrik i kryetarit të bashkisë së qytetit port Varna — anëtar i partisë “Ne Vazhdojmë Ndryshimin” — me akuza për përvetësim, të cilat ai i mohoi, nisi valën e protestave vitin e kaluar. Më pas, një përpjekje për të kaluar një buxhet që rriti taksat dhe rriti pagat e anëtarëve të aparatit të sigurisë shtetërore ndezi protestat masive në dhjetor.

Disa video të përplasjeve mes politikanëve të opozitës dhe mbështetësve të qeverisë në Parlament u bënë virale, duke prekur thellë bullgarët që dëshironin një jetë më të begatë si ajo e evropianëve të tjerë.

Dhjetëra mijëra njerëz mbushën rrugët e kryeqytetit, Sofje, në disa raste në protesta të organizuara, duke përfshirë një gamë të gjerë të shoqërisë, përfshirë shoqatat e punëdhënësve dhe sindikatat, mësuesit, studentët dhe pakicat etnike të Bullgarisë. Numri i protestuesve befasoi edhe organizatorët. “Ka një zhgënjim të madh mes njerëzve,” tha Daniel Smilov, profesor i shkencave politike dhe drejtor programi në Qendrën për Strategji Liberale në Universitetin e Sofjes, duke iu referuar qeverive të mëparshme jetëshkurtra. “Qeveria e fundit në veçanti përbëhej nga parti politike që shumica e madhe e njerëzve i shihnin si të korruptuara.”

Një qeveri teknike u vendos në shkurt dhe zgjedhjet e reja u caktuan për të dielën.

Kush po kandidon

Një aleancë e partive liberale të opozitës e quajtur “Ne Vazhdojmë Ndryshimin — Bullgaria Demokratike”, që udhëhoqi protestat, shpresonte të përdorte vrullin e demonstratave për të fituar terren elektoral.

Por ajo u tejkalua shpejt nga presidenti më i fundit i Bullgarisë, Rumen Radev, i cili dha dorëheqjen dhe në mars iu bashkua garës për Parlament, duke grumbulluar shpejt mbështetje për koalicionin e tij të ri, “Bullgaria Progresive”.

Ish pilot luftarak dhe komandant i forcave ajrore të Bullgarisë, Radev, 62 vjeç, është zgjedhur dy herë president dhe u bë një figurë e njohur dhe popullore në vend. Posti i presidentit në Bullgari është kryesisht ceremonial, gjë që i lejoi të qëndronte disi larg manovrimeve politike dhe grindjeve të përditshme qeverisëse.

Sipas sistemit parlamentar të Bullgarisë, partia me shumicën e vendeve në Parlament formon qeverinë, dhe lideri i saj shpesh, por jo gjithmonë, bëhet kryeministër.

Shumica e sondazheve të pavarura tregojnë se “Bullgaria Progresive” kryeson me më shumë se 30 për qind mbështetje, shumë përpara rivalëve, por jo domosdoshmërisht mjaftueshëm për të siguruar shumicën.

Radev ka premtuar të luftojë korrupsionin dhe të çmontojë “oligarkinë”, një term që përdoret për të përshkruar një elitë të fuqishme dhe të errët me ndikim të madh mbi jetën politike dhe ekonomike të Bullgarisë.

Në një tubim të madh të enjten mbrëma me më shumë se 10,000 mbështetës në Sofje, Radev tha se partia synon të formojë qeveri pa pasur nevojë për koalicione me partitë që kanë qenë në pushtet gjatë dekadës së fundit.

“Bullgaria Progresive nuk do të ndjekë rrugën e koalicioneve të mëparshme të improvizuara,” u tha ai një turme që duartrokiste.

“Nuk premtojmë mrekulli, por premtojmë rregulla: një ligj për të gjithë; paqe, sepse pa të gjithçka tjetër humbet kuptimin,” tha ai.

Suksesi i Radev në frymëzimin e një mbështetjeje kaq të shpejtë pasqyron zhgënjimin e shumë bullgarëve që janë lodhur nga udhëheqësit e mëparshëm.

“Të tjerët janë plehra,” tha Simona Georgieva, 22 vjeçe, e cila mori pjesë në tubim. I dashuri i saj, Kristian Popov, që punon në marketing dhe komunikim, po kandidon për Parlament si kandidat i “Bullgarisë Progresive”. “Duam të sjellim ndryshim për vendin tonë,” tha ajo.

Radev ka ofruar një platformë të gjerë që mund të tërheqë një pjesë të madhe të shoqërisë dhe të përfshijë brezat më të vjetër, votues konservatorë pro-rusë si dhe komunitetet më të reja pro-evropiane dhe të biznesit.

Lidhjet me Rusinë

Bullgaria ka lidhje të thella kulturore, fetare dhe gjuhësore me Rusinë, tha Parvan Simeonov, themelues i agjencisë së sondazheve Myara, dhe që nga fillimi i luftës së plotë në Ukrainë në vitin 2022, politika në Bullgari është zhvendosur nga ndarjet e djathta-majta dhe konservatore-liberale në një ndarje Lindje kundër Perëndimit.

“Tradita këtu, tradita kulturore, tradita fetare, është më shumë e lidhur me Rusinë,” tha ai, “dhe Rumen Radev flet këtë gjuhë.”

Radev fitoi reputacion si pro-rus për komentet dhe qëndrimet e tij gjatë nëntë viteve si president. Ai së fundmi kritikoi qeverinë teknike për nxitimin për të nënshkruar një marrëveshje sigurie me presidentin e Ukrainës, Volodymyr Zelensky. Ai është ankuar gjithashtu se vendimi i qeverisë së mëparshme për t’u bashkuar me eurozonën në janar duhej t’i nënshtrohej një referendumi, duke thënë se koha nuk ishte e favorshme për Bullgarinë.

Megjithatë, ai ka përfshirë në listën e partisë figura sportive dhe teknokratë që janë qartësisht pro-evropianë në qasjen e tyre dhe të fokusuar në zhvillimin ekonomik.

“Ne jemi njerëz shumë ambiciozë dhe shumë pragmatikë,” tha Alexander Pulev, 45 vjeç, ish këshilltar dhe kandidat i partisë së Radev nga qytetet industriale Stara Zagora dhe Shumen. “Kemi prioritete të përbashkëta për mënyrën se si të përmirësojmë mirëqenien e qytetarëve bullgarë. Kjo është tema e përbashkët.”

Radev ka qenë i zëshëm për vendosmërinë e tij për të thyer kontrollin e krimit të organizuar në Bullgari dhe, në veçanti, për të çmontuar ndikimin e Delyan Peevski, një nga politikanët më të fuqishëm në vend. Peevski u vendos nën sanksione në vitin 2021 nga Departamenti i Thesarit i SHBA-së për përfshirje në “korrupsion, përdorim të ndikimit dhe ryshfete për të mbrojtur veten nga kontrolli publik dhe për të ushtruar kontroll mbi institucione dhe sektorë kyç në shoqërinë bullgare.”

Partitë politike kanë bërë premtime të ngjashme edhe më parë, por Pulev tha se beson që ekipi i Radev është gati për një përballje.

Disa analistë politikë thanë se Radev ka qenë aq i paqartë në mënyrë të qëllimshme për politikat e tij, sa është ende e paqartë se si do të veprojë nëse formon qeverinë.

Radev ka shumë gjasa të dëshirojë të vazhdojë importimin e naftës dhe gazit rus në Bullgari dhe të jetë kundër ndihmës financiare dhe ushtarake të Bashkimit Evropian për Ukrainën, tha Smilov, profesori në Universitetin e Sofjes.

“Nuk pres ndonjë lëvizje radikale nga Radev, si tërheqja e Bullgarisë nga NATO apo Bashkimi Evropian,” tha ai. “Megjithatë, për herë të parë ekziston mundësia e një shumice parlamentare që nuk është fort e përkushtuar ndaj Bashkimit Evropian dhe NATO-s. Nuk ka gjasa të jetë hapur pro-ruse, por mund të ndryshojë ndjeshëm nga shumicat e mëparshme pro-evropiane.”