Kanë kaluar 40 vjet që nga katastrofa e madhe bërthamore në Çernobil. Në 26 prill në vitin 1986, një shpërthim ndodhi në centralin bërthamor të Çernobilit, i vendosur në kufirin ukrainas-bjellorus dhe 110 kilometra nga Kievi, duke shkaktuar rrjedhjen e një reje grimcash bërthamore.

Gazi toksik që doli pas shpërthimit preku Rusinë, Ukrainën, Bjellorusinë dhe disa vende evropiane. Pas dhjetë ditësh, retë toksike arritën në Shtetet e Bashkuara, Kanada dhe Japoni.

Ngjarja ndodhi gjatë një stërvitjeje për testimin e sistemit të energjisë në rast ndërprerjeje. Megjithëse procedura ishte rutinë, një kombinim fatal i gabimeve njerëzore dhe problemeve serioze në projektimin e reaktorit çoi në një rritje të pakontrolluar të fuqisë. Brenda pak sekondash, ndodhi një shpërthim i fuqishëm me avull, i ndjekur nga një tjetër shpërthim që shkatërroi plotësisht bërthamën e reaktorit.

Sipas analizave të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, aksidenti u shkaktua nga disa faktorë të kombinuar: një dizajn i rrezikshëm i reaktorëve RBMK, mungesa e mekanizmave të fortë të sigurisë dhe shkelje të rregullave gjatë operimit. Reaktori kishte karakteristika që e bënin të paqëndrueshëm në kushte të caktuara, ndërsa operatorët kishin çaktivizuar disa sisteme sigurie gjatë testit.

Një rol të madh luajti edhe “faktori njerëzor”. Operatorët kishin ulur fuqinë e reaktorit në nivele të rrezikshme dhe kishin hequr shumicën e shufrave të kontrollit, duke rritur ndjeshëm rrezikun e një reaksioni të pakontrolluar. Ekspertët më vonë theksuan se kjo ishte pasojë e një kulture të dobët sigurie në Bashkimi Sovjetik në atë kohë.

Sipas të dhënave nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, 600,000 njerëz në një zonë prej 30 kilometrash nga vendi i ngjarjes u ekspozuan ndaj një niveli të lartë rrezatimi. Përafërsisht 404,000 njerëz u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre.

Pas katastrofës bërthamore, pati një rritje të numrit të njerëzve që vuanin nga kanceri i tiroides, leucemia dhe lloje të tjera të kancerit. Sipas Forumit të Çernobilit, i përbërë nga agjencitë e Kombeve të Bashkuara, rreth 4,000 njerëz vdiqën nga ekspozimi ndaj rrezatimit.

Ngjarjet e vitit 1986 dhe pasojat e tyre vazhdojnë të kujtojnë botën për rëndësinë e sigurisë bërthamore, vigjilencës së vazhdueshme dhe bashkëpunimit ndërkombëtar për të parandaluar katastrofa të ngjashme. Tragjedia e Çernobilit mbetet një leksion historik i dhimbshëm, por i nevojshëm për të kuptuar rreziqet e teknologjisë kur njerëzit dhe defektet teknike takohen me mungesën e kulturës së sigurisë.