Të gjithë i duan, askush nuk i shet. Konflikti në Gjirin Persik ka nxjerrë edhe një herë në pah rolin e dronëve, protagonistë të padiskutueshëm të luftës moderne. Por më shumë se katër vite pas pushtimit të Ukrainës, që e vulosi përfundimisht rëndësinë e tyre, vazhdon të ekzistojë një hendek i thellë mes kërkesës dhe ofertës. Arsyeja është e thjeshtë: sistemet me kosto të ulët nuk i interesojnë gjigantëve amerikanë dhe evropianë, të cilët fokusohen te pajisje me marzhe shumë më të larta fitimi dhe shohin drejt avionëve pa pilot apo anijeve pa ekuipazh të së ardhmes së afërt.

Perspektivat janë të jashtëzakonshme: vlerësohet se tregu i armatimeve autonome që operojnë në ajër, tokë dhe det do të rritet nga mbi 47 miliardë dollarë vitin e kaluar, kryesisht falë shtysës së administratës Trump, në 98 miliardë në vitin 2033. Në botën e dronëve ajrorë, më të kërkuarit, ekzistojnë megjithatë “Testamenti i Vjetër” dhe “Testamenti i Ri”.

Nga Predator-i e tutje

Që nga viti 2001, skenën e kanë dominuar avionët pa ekuipazh, të mëdhenj dhe të kushtueshëm. Pararendësi është Predator, ikonë e Luftës Globale kundër Terrorizmit, i zëvendësuar më pas nga Reaper: për më shumë se dhjetë vite, versioni i pajisur me raketa ka qenë monopol amerikan. Ato prodhohen nga General Atomics, lider në sektor për nga të ardhurat me 3.2 miliardë dollarë në vitin 2025. Në gjurmët e saj janë futur kompanitë izraelite, me Hermes të Elbit dhe Heron të IAI. Konkurrenca ka ardhur nga Turqia me Baykar, e themeluar nga Selçuk Bayraktar, dhëndri i Erdogan-it: një mrekulli teknologjike që me TB2 është përhapur në 36 vende, duke marrë rekordin për numrin e njësive të shitura.

Këto sisteme janë të kushtueshme: rreth 30 milionë euro për një Reaper; rreth një e treta për TB2 dhe Heron, plus sistemet satelitore të kontrollit. Kalimi nga operacionet kundër grupeve xhihadiste në konflikte në shkallë të gjerë po i vë në vështirësi këto mjete, të ngadalta dhe lehtësisht të dallueshme nga radarët. Gjatë ofensivës ndaj Iranit, Pentagoni ka humbur më shumë se 20, dhe po aq edhe izraelitët: janë objektiva shumë të lehtë për raketat tokë-ajër.

Testamenti i Ri

“Testamenti i Ri” ka lindur në fushëbetejat e Ukrainës, ku janë zhvilluar kategori inovative. E para janë dronët-kamikazë, të ngjashëm me bomba fluturuese. Rusët kanë adoptuar dhe përmirësuar Shahed-in iranian: një model shumë efikas, që përshkon 2000 kilometra, është shumë i vështirë për t’u zbuluar dhe godet me saktësi objektivat me një kosto më pak se 25 mijë euro.

Edhe amerikanët e kanë kopjuar: modeli i tyre Lucas ka debutuar pikërisht në sulmet kundër pasdaranëve. Operacioni është kryer nga një kompani e vogël, SpektreWorks, që i prodhon për 35 mijë dollarë: një e qindta e çmimit të raketave cruise Tomahawk.

Aleancat

Ukrainasit kanë shpikur dhjetëra modele, të zhvilluara nga startup-e që janë shfaqur si kërpudhat që nga vera e vitit 2022. Sekreti i tyre është shpejtësia: projektojnë sipas nevojave të vijës së frontit dhe i përditësojnë vazhdimisht mjetet. Këto “laboratorë” janë rritur dhe kanë krijuar lidhje me kompani amerikane, që sot përfaqësojnë modelin e ri të industrisë së mbrojtjes, e cila synon të sfidojë dominimin e Lockheed Martin, Boeing dhe Raytheon.

Më dinamiku është Project Eagle, krijuar nga ish-CEO i Google, Erich Schmidt. Më i njohuri është Anduril, si shpata e “Zotit të Unazave”, e financuar dhe e lidhur me Palantir të Peter Thiel. Figura e saj publike është Palmer Luckey, me këmisha havaiane dhe sandale plazhi. Ata janë profetët e “Republikës Teknologjike”, titulli i librit-manifest të Alex Karp, CEO i Palantir, që promovon një vizion politik të lindur nga supremacia e Silicon Valley të kthyer drejt armëve hi-tech.

Shtyllat e revolucionit

Revolucioni i tyre mbështetet në tre shtylla: së pari kohë shumë të shkurtra mes kërkesës dhe përdorimit operacional, duke shmangur burokracinë e tenderëve federalë; së dyti kosto të ulëta, falë përdorimit të komponentëve nga tregu i elektronikës së konsumit; së treti përdorim intensiv i inteligjencës artificiale.

Kjo “valë e re” ka baza të forta financiare: kompanitë nuk dalin në bursë sepse ka radhë investitorësh. Dhe po ndërtojnë kapacitete të mira industriale.

Në këto ditë, përfaqësues të monarkive të Gjirit kanë trokitur në të gjitha dyert në të dy anët e Atlantikut, duke kërkuar me urgjencë mijëra dronë kundër dronëve. Të vetmit që duket se mund t’i përmbushin këto kërkesa janë Anduril dhe Project Eagle, e cila ka dërguar tashmë në Lindjen e Mesme 10 mijë dronë Merops për të mbrojtur bazat amerikane.

“Evropa ende nuk po arrin të përshtatet me ritmin e zhvillimit të sektorit: ministritë e Mbrojtjes janë të lidhura me plane shumëvjeçare investimi, shpjegon Giuseppe Lacerenza i Keen Venture Partners, fondi i parë në kontinent për startup-e ushtarake, dhe vonojnë të kuptojnë sa shpejt po ndryshojnë konfliktet. Kjo pengon rritjen e kompanive, të gjitha të reja dhe të vogla. Megjithatë, ka realitete që po afirmohen, veçanërisht në Gjermani: kompania bavareze Tytan ka marrë financime nga NATO dhe ka arritur një marrëveshje për të kthyer fabrika automobilistike në linja prodhimi për dronë anti-dronë”.

Prodhuesit në Evropë

Interceptorët me kosto të ulët po nxjerrin në pah edhe estonezen Frankenburg dhe britaniken Cambridge Aerospace, e cila gjashtë muaj më parë mblodhi 100 milionë dollarë. Më të konsoliduara janë kompanitë që prodhojnë dronë zbulimi: gjermania Quantum Systems (në partneritet me ukrainasen Frontline), holandezja DeltaQuad, francezja Harmattan AI dhe portugezja Tekever.

Në Kiev janë TAF Industries dhe UkrSpecSystems, që nuk mund të eksportojnë, ndërsa Skyeton ka hapur një filial në Sllovaki. Në fushën e dronëve sulmues po dalin në pah gjermanet Helsing dhe Stark.

Kuadrokterët e vegjël-bombë

Megjithatë, as këto kompani nuk prodhojnë kuadrokterët e vegjël-bombë, të kudondodhur në qiellin e Donbasit: ato montohen me pjesë “made in China” ose prodhohen me printerë 3D dhe shiten për 1000-2000 euro secili. Pse? Si gjithmonë: marzhet janë shumë të ulëta. Dhe ekziston një faktor tjetër, siç thekson Lacerenza: “Ukraina tregon se çdo gjashtë muaj inovacioni i bën këta dronë të vjetruar, duke krijuar një lloj ‘Catch-22’: nuk mund të porosisësh mjete që do të dalin jashtë përdorimit para se të përdoren, dhe për këtë arsye nuk prodhohen. Prandaj duhet rishikuar sistemi i prokurimit dhe të përcaktohen kontrata që garantojnë furnizim në kohën e duhur”.

Çfarë ndodh në Itali?

Po në Itali? Leonardo ka lidhur një marrëveshje me Baykar dhe së shpejti në Ronchi dei Legionari do të jetë gati versioni “made in Italy” i TB3 Akinci, me pajisje elektronike kombëtare, një sistem i avancuar që monitoron fushën e betejës, por mund të pajiset edhe me raketa dhe bomba.

Është gjithashtu kompania Sky Eye System nga Pisa, që ofron Rapier, një dron i vogël zbulimi, ndërsa në Terni, Siralab ka patentuar një avion të ngjashëm, Radon X, si dhe kuadrikopterët SR-X1 dhe SR-X4.

Komponenti italian i MBDA, grupi evropian i raketave, po zhvillon së bashku me këto dy kompani një model droni sulmues me kosto të ulët.

Këto janë iniciativa të mbështetura nga Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë, që synon të ruajë një autonomi kombëtare në furnizime. Por deri tani nuk kanë gjetur investimet e nevojshme për t’u përballur me konkurrencën ndërkombëtare./La Repubblica