Shtetet e Bashkuara, Rusia dhe Ukraina rrallë bien dakord për ndonjë gjë. Por teksa delegacionet e tyre takohen në Abu Dhabi për takimin e tyre të parë trilateral që nga kur Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës, tre palët duket se kanë arritur në të njëjtin përfundim: Vetëm një çështje mbetet për t’u zgjidhur.

Kjo çështje është territori, saktësisht rajoni lindor i Ukrainës i njohur si Donbasi. Dhe bazuar në komentet e tyre para takimit, duket e pamundur që të zgjidhet.

“Bëhet fjalë tërësisht për pjesën lindore të vendit tonë, bëhet fjalë për tokën,” tha Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, duke iu referuar kërkesës së Rusisë, e cila ka qenë e vazhdueshme – dhe më parë e refuzuar – që Kievi të dorëzojë pjesët e Donbasit që ende kontrollon.

Ndërsa Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka deklaruar se një marrëveshje është afër, Zelensky përsëriti të enjten se Ukraina nuk është gati të dorëzojë pjesë të territorit të saj Rusisë. Dhe duke folur pas një takimi me përfaqësuesin special të Trump-it, Steve Ëitkoff, ndihmësi i Kremlinit, Yury Ushakov, bëri të qartë se Rusia gjithashtu nuk është e gatshme të komprometojë.

Ai paralajmëroi se nuk do të ketë asnjë marrëveshje afatgjatë “pa zgjidhur çështjen territoriale”, duke përsëritur kërcënimin se Rusia do të vazhdojë të ndjekë qëllimet e saj “në fushën e betejës” derisa të arrihet një marrëveshje.

Çfarë është rajoni i Donbasit?

I njohur kolektivisht si Donbasi, dy rajonet lindore të pasura me qymyr, Donetsk dhe Luhansk, dikur ishin zemra industriale e Ukrainës.

Ky rajon, i fuqishëm në prodhimin e çelikut, është i lidhur mirë me Detin Azov përmes lumenjve dhe kanaleve të ndërtuara nga njeriu. Ai njihet gjithashtu për tokën pjellore bujqësore dhe për depozitat e pasura minerale.

Një grua nga Konstyantinivka pret në një autobus për t’u evakuuar më në perëndim në rajonin e Donetskut në lindje të Ukrainës, më 2 qershor 2025.

Pse e dëshiron Putin?

Presidenti rus, Vladimir Putin, nuk ka fshehur se nuk beson se Ukraina ka të drejtë të ekzistojë si një vend i pavarur – duke mohuar sovranitetin që ajo mori në 1991 pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik.

Ai ka pretenduar se Ukraina dhe ukrainasit janë pjesë e një “Rusie historike” më të madhe dhe ka akuzuar pa prova vazhdimisht Kievin për “gjenocid” ndaj folësve rusë në Ukrainë.

Historikisht, Donbasi ishte pjesa më “ruse” e Ukrainës, me një popullsi të madhe që fliste rusisht. Dhe ishte pikërisht në Donbas ku misioni i Putinit për të destabilizuar dhe pushtuar Ukrainën filloi në 2014.

Si nisi konflikti?

Në 2014, Rusia aneksoi në mënyrë të paligjshme gadishullin jugor të Ukrainës, Krimenë, pas një operacioni të fshehtë ushtarak të kryer nga ushtarë rusë shumë të trajnuar, që nuk mbanin asnjë insignë.

Në të njëjtën kohë, Rusia filloi të mbështesë dhe furnizojë separatistët pro-rusë në Donbas, duke i ndihmuar ata të marrin kontrollin e pjesëve të Luhanskut dhe Donetskut, përfshirë kryeqytetet e tyre rajonale, nga një ushtri ukrainase e papërgatitur dhe me motivim të dobët.

Presidenti rus, Vladimir Putin, takohet me Leonid Pasechnik, lider i emëruar nga Moska për pjesët e kontrolluara nga Rusia në rajonin e Luhanskut, më 23 shtator 2025.

Rusia ka mohuar gjithmonë të ketë ushtarë në terren atje, por SHBA, NATO dhe zyrtarët ukrainas thonë se qeveria ruse i ka furnizuar separatistët, u ka dhënë mbështetje këshilluese dhe inteligjencë, dhe ka vendosur oficerët e vet në radhët e tyre.

Në një incident veçanërisht të tmerrshëm, separatistët përdorën një raketë sovjetike Buk, e furnizuar nga Rusia, për të rrëzuar një fluturim civil, MH17, duke vrarë 298 persona. Moska ka mohuar përgjegjësinë, por një gjykatë holandeze gjeti dy rusë dhe një ukrainas separatist fajtor për vrasje masive për përfshirjen e tyre në shkatërrimin e MH17.

Për pothuajse tetë vjet, një luftë me intensitet të ulët ka vazhduar përgjatë vijës së frontit në Donbas, duke marrë jetën e rreth 14,000 njerëzve, sipas shifrave ukrainase.

Më pas, në shkurt 2022, Putin njoftoi se Rusia do të njihte “Republikën Popullore të Donetskut” (DPR) dhe “Republikën Popullore të Luhanskut” (LPR) si shtete të pavarura.

Tre ditë më vonë, ai nisi një pushtim të plotë të Ukrainës.

Si ka tentuar Rusia të marrë Donbasin?

Putin ka kaluar pothuajse 12 vjet duke përpjekur të marrë kontrollin e Donbasit me mjete ushtarake.

Por edhe pse ushtria ruse e tejkalon shumë ukrainasit në fuqi dhe armë, Moska deri më tani nuk ka arritur të marrë kontrollin e plotë të rajonit. Ndërsa trupat ruse kontrollojnë pothuajse gjithë rajonin e Luhanskut, ata kanë marrë vetëm 70% të Donetskut, pavarësisht përdorimit të burimeve të mëdha për luftën.

Është pjesa e mbetur e Donetskut që Rusia dëshiron që Ukraina ta dorëzojë. Rreth dy të tretat e kësaj toke janë nën kontroll ukrainas, ndërsa një e treta është zonë neutrale ku vazhdon lufta.

Putin dhe ndihmësit e tij kanë kërcënuar vazhdimisht se do ta marrin territorin me forcë nëse Kievi nuk e dorëzon. Por përparimi përgjatë vijës së frontit ka qenë i ngadaltë dhe i kushtueshëm. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha javën e kaluar se rreth 20,000 deri 25,000 ushtarë rusë po vriten çdo muaj. Rusia nuk publikon shifrat e saj për humbjet.

Instituti për Studimin e Luftës (US-based) vlerëson se me ritmin aktual të fitoreve, do t’i duhej Rusisë edhe një vit e gjysmë për të marrë pjesët e mbetura të Donbasit që janë nën kontrollin e Kievit.

Çfarë do të thotë humbja e Donbasit për Ukrainën?

Zelensky ka theksuar vazhdimisht se dorëzimi i përhershëm i territorit nuk është i negociueshëm. Edhe nëse ukrainasit do të votonin për t’i dhënë tokat e tyre – gjë që sipas sondazheve të opinionit publik është e pamundur – marrëveshja do të ishte e paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar, i cili ndalon përdorimin e forcës për të pushtuar territorin e një shteti tjetër.

Në vend të kësaj, Kievi, i mbështetur nga europianët, ka treguar gatishmëri për të njohur realitetin aktual në terren në një marrëveshje të mundshme për armëpushim, për të ndaluar vrasjet.

Kjo do të nënkuptonte ngrirjen e konfliktit përgjatë vijës ekzistuese të frontit dhe praktikisht dorëzimin e përpjekjeve për të rikuperuar tokën gjatë kohës së armëpushimit.

Por humbja e pjesës tjetër të Donbasit do ta bënte Ukrainën shumë më të pambrojtur ndaj ndonjë agresioni të ardhshëm rus. Rajoni përmban “brezin e fortesës” të qyteteve industriale, hekurudhave dhe rrugëve që formojnë shtyllën kurrizore të mbrojtjes së Ukrainës dhe furnizojnë vijën e frontit.

Kievi ka kaluar vite duke forcuar këtë zonë dhe humbja e saj do të linte pjesën tjetër të lindjes së Ukrainës të pambrojtur.

Çfarë është propozuar?

Detajet e propozimit më të fundit nuk janë bërë publike, me Zelensky-n që tha se takimi në Abu Dhabi mund të ofrojë “varianta”.

Por udhëheqësi ukrainas tha në dhjetor se një propozim i SHBA-së ishte krijimi i një “zone ekonomike të lirë” në pjesët e Donbasit që janë ende nën kontrollin e Ukrainës. Ai tha se propozimi do të përfshinte tërheqjen e Ukrainës nga ato zona në këmbim të garancive sigurie.

SHBA nuk ka zbuluar asnjë detaj të propozimit, dhe nuk dihet nëse Rusia do ta pranojë – fjalët e Ushakovit për territorin para takimit në Abu Dhabi nuk treguan gatishmëri për kompromis.

Si është jeta nën okupimin rus në Donbas?

Organizatat ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe të mbijetuarit që kanë arritur të largohen, si dhe autoritetet ukrainase dhe mediat, përfshirë CNN, kanë dokumentuar shkelje të shumta të të drejtave të njeriut në rajonet e pushtuara nga Rusia në Ukrainë.

Akuza përfshijnë arrestime arbitrare, zhdukje të detyruara, tortura, dhunë seksuale dhe një mbyllje të plotë të të drejtave civile. Rusia mohon akuzat, pavarësisht provave të shumta.

Raporti më i fundit i Kombeve të Bashkuara mbi të drejtat e njeriut në Ukrainë, i publikuar në nëntor, vlerëson se “autoritetet ruse të okupimit vazhduan të kufizonin të drejtat e civilëve dhe të shkelin dispozitat themelore të së drejtës humanitare ndërkombëtare.”

Ukrainasit që jetojnë nën okupimin rus kanë thënë për CNN se po detyrohen të pranojnë pasaporta ruse ose rrezikojnë të humbasin shtëpitë e tyre, se fëmijët e tyre po indoktrinohen në shkolla dhe kampe speciale “ri-arsimimi”, dhe se çdo përpjekje për rezistencë ndëshkohet me dhunë./CNN