Javën e kaluar patëm një qeveri. Qeveria do të ketë tre zëvendëskryeministra dhe nëntëmbëdhjetë ministra. Kur u prezantua përbërja e qeverisë, Kryeministri Kurti doli në foltoren e parlamentit dhe prezantoi ministritë një nga një. Ministër për këtë, ministër për atë, e kështu me radhë. Por një gjë mbeti pa ministri, në fakt mbeti pa u përmendur fare: integrimi evropian. Me fjalë të tjera, integrimi evropian mbeti jetim. 

Procesi i integrimit evropian ka humbur prej kohësh shkëlqimin e tij. Kohët kur integrimi evropian ishte epiqendra e premtimeve zgjedhore, ndërsa politikanët më të mirë luftonin për t'u emëruar ministra të integrimit, kanë ikur prej kohësh. Dikur, vizitat në Bruksel, Berlin apo Paris ishin simbole të legjitimitetit dhe frymëzimit të forcave politike, sot ato janë në rastin më të mirë simbole të cinizmit të një të ardhmeje të paplotësuar. Për dhjetë vjet tani, procesi i integrimit të Kosovës ka qenë në moratorium. Hapi i fundit i rëndësishëm në rrugën evropiane të Kosovës ishte hyrja në fuqi e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit më 1 prill 2016. Që atëherë, procesi i integrimit të vendit është praktikisht i pezulluar. 

Javën e kaluar patëm një qeveri. Qeveria do të ketë tre zëvendëskryeministra dhe nëntëmbëdhjetë ministra. Kur u prezantua përbërja e qeverisë, Kryeministri Kurti doli në foltoren e parlamentit dhe prezantoi ministritë një nga një. Ministër për këtë, ministër për atë, e kështu me radhë. Por një gjë mbeti pa ministri, në fakt mbeti pa u përmendur fare: integrimi evropian. Me fjalë të tjera, integrimi evropian mbeti jetim. 

Procesi i integrimit evropian ka humbur prej kohësh shkëlqimin e tij. Kohët kur integrimi evropian ishte epiqendra e premtimeve zgjedhore, ndërsa politikanët më të mirë luftonin për t'u emëruar ministra të integrimit, kanë ikur prej kohësh. Dikur, vizitat në Bruksel, Berlin apo Paris ishin simbole të legjitimitetit dhe frymëzimit të forcave politike, sot ato janë në rastin më të mirë simbole të cinizmit të një të ardhmeje të paplotësuar. Për dhjetë vjet tani, procesi i integrimit të Kosovës ka qenë në moratorium. Hapi i fundit i rëndësishëm në rrugën evropiane të Kosovës ishte hyrja në fuqi e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit më 1 prill 2016. Që atëherë, procesi i integrimit të vendit është praktikisht i pezulluar. 

Me ardhjen e Qeverisë Kurti 2, kishte shpresë se kjo do të ndryshonte. Kurti zgjodhi Brukselin si destinacion për vizitën e tij të parë jashtë vendit. Gjatë dy ditëve në Bruksel, Kurti takoi pak a shumë të gjithë krerët e institucioneve të BE-së dhe NATO-s dhe një numër të madh komisionerësh evropianë. Ishte një vizitë e paprecedentë. Kurti e kapi bukur entuziazmin e ri për procesin e integrimit kur tha "Evropa është kontinenti ynë dhe BE-ja është fati ynë". Ndërkohë, në nivel të brendshëm, megjithëse qeveria nuk krijoi një strukturë institucionale përgjegjëse për integrimin, ajo ia ngarkoi detyrën e menaxhimit të axhendës së integrimit Zëvendëskryeministrit të Parë të Qeverisë. 

E gjithë kjo fillimisht dukej se po jepte rezultate. BE-ja më në fund vendosi të liberalizonte vizat për Kosovën dhe, e inkurajuar nga ky moment, Qeveria paraqiti kërkesën e saj për anëtarësim në BE dhe statusin e vendit kandidat. Megjithatë, shumë shpejt, retë e errëta filluan ta mbyllnin përsëri perspektivën evropiane të vendit. Pas muajit të mjaltit si qeveri e re, Kryeministri Kurti shumë shpejt filloi ta kuptonte se pa përparim në dialog, kërkesa e tij për statusin e vendit kandidat do të varrosej në varrezat e ideve të mira në Bruksel. Ndërsa dialogu u bë më i ndërlikuar, edhe procesi ynë i integrimit u bë më i ndërlikuar. U vendosën masa, kontaktet institucionale u ndaluan dhe fondet evropiane u pezulluan. Kush ishte fajtor për këtë u bë një temë politike polarizuese. 

Megjithatë, ndryshimi i këtij realiteti ishte përtej fuqisë sonë. Ajo që ishte në fuqinë tonë ishte të vazhdonim me reformat evropiane më të forta dhe më të mira. Në fund të fundit, ato ishin në interesin tonë, jo të BE-së. Këtu qeveria vazhdoi të bënte një punë mediokre. Vit pas viti, raporti i BE-së konfirmoi se progresi ishte shumë i ngadaltë. 

Kjo nuk ishte rastësi. Kjo situatë ishte pasojë e drejtpërdrejtë e shpërbërjes së strukturave të integrimit evropian në nivel qendror dhe ministror. Qeveria Kurti 2, pas mbylljes së Ministrisë së Integrimit, kishte disa mundësi për riorganizimin e saj. Ndër të gjitha opsionet e mundshme, ajo zgjodhi opsionin më të keq: të mos bënte asgjë. Emërimi i një zëvendëskryeministri që e konsideronte integrimin evropian një çështje dytësore ishte një akt forme dhe jo substancial. Në mungesë të vullnetit politik, pa lidership dhe të privuar nga vëmendja dhe burimet për zhvillimin e kapaciteteve institucionale, strukturat për integrimin evropian u shembën. Bashkë me to, u shemb edhe performanca e qeverisë në axhendën evropiane. 

Integrimi evropian është pak a shumë si puna e ushtrisë. Në ushtri, gjenerali që është përgjegjës për vizionin dhe strategjinë e luftimeve u delegon urdhra për secilën skuadër vartësve të tij të drejtpërdrejtë, ndërsa vartësit e tij e administrojnë më tej urdhrin sipas hierarkisë dhe formacioneve ushtarake. Në të njëjtën kohë, gjenerali mbledh rregullisht Këshillin e Luftës dhe pret raportim të rregullt mbi zbatimin e strategjisë së tij dhe kërkon këshilla për korrigjimet e nevojshme. Nga ana tjetër, nëse gjenerali u delegon urdhra formacioneve që nuk ekzistojnë fare ose formacioneve që janë të mashtruara, të keqorganizuara dhe të furnizuara dobët, atëherë ai është praktikisht një gjeneral pa një ushtri efektive. Këto katër vitet e fundit, Kryeministri Kurti ka qenë një gjeneral pa ushtri. Si pasojë, pa institucione të forta, të afta dhe të motivuara për ta përkthyer vizionin politik në objektiva, veprime dhe fonde konkrete, fjalime si ai "Evropa është kontinenti ynë dhe BE-ja është fati ynë" - janë thjesht kaq: fjalime. 

Pamundësia për të përkthyer vullnetin politik në reforma konkrete nuk është një sfidë me të cilën përballemi vetëm ne. Edhe pse Tony Blair bëri histori dhe hyri në Zyrën e Kryeministrit me një mbështetje të paparë publike, ai shpejt mësoi ndryshimin midis fjalimeve të shkëlqyera dhe zbatimit praktik të reformave. Ky zhgënjim u përshkrua bukur nga shefi i kabinetit të tij, Jonathan Poëell, kur shkroi në kujtimet e tij se "Ne tërhoqëm levat e pushtetit dhe asgjë nuk ndodhi". 

Qeveria Kurti 2 është histori. Duke parë përpara, është e rëndësishme që qeveria të mësojë nga gabimet e katër viteve të fundit në fushën e integrimit evropian. Qeveria nuk mund të kontrollojë atë që do të bëjë Brukseli me dialogun, por mund të kontrollojë reformat tona evropiane këtu në Kosovë. Për ta bërë këtë, qeverisë i duhet një ushtri, dhe si çdo ushtri, ajo nuk ndërtohet shpejt. Krijimi i ushtrive ose kapaciteteve institucionale për integrim është pak a shumë si puna e reputacionit në jetën tonë personale - ndërtohet shumë ngadalë, por shkatërrohet shumë shpejt.

Hapi i parë në këtë drejtim është vëmendja politike. Kryeministri Kurti duhet t'i kushtojë vëmendje reformave evropiane. Dhe këtu nuk po flas për konferenca dhe fjalime publike, por për takime institucionale të mbyllura, të gjata dhe të mërzitshme që do t'i lejojnë Kryeministrit të komunikojë seriozitetin e axhendës së integrimit dhe të kuptojë nga afër mekanizmat dhe sfidat e axhendës së integrimit. Së dyti, integrimi evropian duhet të organizohet brenda një institucioni me lidership të fortë politik dhe burime të mjaftueshme për ndërtimin e kapaciteteve. Institucioni i themeluar duhet të jetë Garda Pretoriane e reformave tona evropiane dhe themeli mbi të cilin do të ndërtohen strukturat tona të nesërme për negociatat e anëtarësimit. Ngritja e një strukture të tillë duhet të pasohet nga forcimi i kapaciteteve të strukturave ministrore për integrimin evropian. 

Dhe së fundmi, procesi i vërtetë i integrimit evropian nuk ka vendime të lehta. Çështjet që i vijnë në tavolinën e kryeministrit për vendimmarrje shpesh janë një zgjedhje midis dy të këqijave. Si pasojë, kryeministri duhet ta rrethojë veten me një gamë të gjerë opinionesh alternative që do t'i ofrojnë atij mundësi të ndryshme vendimmarrjeje në mënyrë që të marrë një vendim të informuar. Në kujtimet e tij, Obama kujton se si në kulmin e krizës financiare, megjithëse politikat e tij ekonomike u përgatitën nga një ekip titanësh si Larry Summers, Tim Geithner dhe Paul Volcker, në prag të çdo vendimi kyç ekonomik ai organizoi takime shtesë me ekonomistë konservatorë dhe liberalë për t'u ekspozuar ndaj sa më shumë opinioneve të ndryshme ekonomike të ishte e mundur. 

E gjithë kjo është shumë më e lehtë të thuhet sesa të bëhet. Rindërtimi i kapaciteteve për integrimin evropian do të kërkojë shumë kohë dhe energji, por siç thotë shprehja e vjetër popullore, "nuk ka shpëtim nga kjo punë, vetëm vonesë". Herët a vonë, dritarja e Kosovës për anëtarësim në BE do të hapet, dhe kur të hapet, nga institucionet e Kosovës nuk do të pritet të mbajnë fjalime të bukura, por të kenë kapacitete efektive administrative për të respektuar detyrimet që rrjedhin nga anëtarësimi në BE. Koha për të ndërtuar këto kapacitete është tani./Koha