Duke qenë në prag të udhëtimeve në Europë dhe më pas në Hong Kong, jam i detyruar të refuzoj një sërë ftesash për evente promovimi të “made in Italy” që po mbivendosen këto ditë në Nju Jork. Është një rritje e vazhdueshme: pranvera e vitit 2026 shënohet nga një aktivizim më i fortë i ndërmarrjeve tona dhe i shoqatave të tyre këtu në Shtetet e Bashkuara. Nuk ka pse të habitemi. Ata që merren jo me ideologji, por me gjëra konkrete, si sipërmarrësit dhe menaxherët tanë, e dinë mirë se Amerika mbetet një treg udhëheqës, rëndësia e të cilit madje është rritur për shkak të dobësisë së shumë tregjeve të tjera. Tarifat e Trump-it nuk janë një pengesë e pakalueshme dhe duhen parë në kontekstin e asaj që ndodh diku tjetër: Lindja e Largët (Kina, Japonia, Koreja) i është rikthyer zhvlerësimit konkurrues, vendet e Gjirit janë më pak shpenzuese për arsye të kuptueshme, ndërsa në Europë konsumi ngec.

Provoni për një moment të imagjinoni që Trump nuk ekziston... E di, është një ushtrim mbinjerëzor. Por bëhet më i lehtë nëse përqendrohemi te gjendja e ekonomisë amerikane. Ajo është mjaft e mirë, siç e konfirmojnë të dhënat më poshtë. Çmimi i lartë i karburantit është problem, sigurisht, dhe mediat amerikane e theksojnë: për të gjetur çmime të tilla të larta të benzinës duhet të kthehemi deri në... vitin 2022.

Po, e lexuat mirë: katër vite më parë benzina kushtonte si sot. Dilnim nga pandemia, me problemet e furnizimit që ajo shkaktoi. Inflacioni në dy vitet e para të presidencës Biden kishte një rritje shumë më të madhe se ajo aktuale. Pra, këtë krizë energjetike “të paprecedentë” e kemi përjetuar vetëm katër vite më parë. Kjo na kujton se goditja nga Gjiri ndikon në mënyrë asimetrike në ekonominë globale.

Amerika është si një centaur, gjysmë njeri e gjysmë kalë, në kuptimin që ekonomia e saj ka dy natyra: konsumuese, por edhe prodhuese/eksportuese energjie. Prandaj, nga një krizë e tillë ajo edhe humbet, edhe fiton. Referimi te viti 2022 dhe te Biden është interesant, sepse shumë tregues ekonomikë sot janë pak a shumë të njëjtë me periudhën e presidencës së mëparshme demokrate (dhe duhet thënë se amerikanët nuk ishin shumë të kënaqur as atëherë, aq sa një shumicë i ktheu shpinën Kamala Harris).

Rritja e PBB-së, inflacioni, punësimi: “shpejtësia e lundrimit” e SHBA-së nuk ka ndryshuar shumë. Dallimi i vetëm i rëndësishëm është përshpejtimi i investimeve në inteligjencën artificiale (AI), që kompensojnë disa dobësi diku tjetër. Konfirmohet një fakt bazë: ekonomia amerikane nuk varet nga presidentët; është një ekonomi tregu me forca themelore që shkojnë përtej politikës. Politika mund të jetë e sëmurë rëndë – dhe padyshim është në këtë periudhë – por ekonomia është diçka tjetër.

Kemi kaluar disa ditë “euforie monarkike”. E njëjta Amerikë ku opozita mbushi sheshet me protesta kundër autoritarizmit me sloganin “No Kings”, u përkul me adhurim ndaj Mbretit Charles të Anglisë. Deputetët demokratë e duartrokitën në Kongres. Çfarë stili, elegance, humori, rafinimi... Pa dyshim, kontrasti me sjelljet e shëmtuara të Trump-it është i dukshëm.

Por studiuesi dhe diplomati i madh francez Alexis de Tocqueville (1805–1859), në studimin e tij të jashtëzakonshëm mbi demokracinë amerikane, arriti të shihte “përtej” hijeshisë së etikës së Ancien Régime dhe dalloi te vulgariteti populist amerikan një energji që i mungonte Europës së vjetër.

Më poshtë ju propozoj një përmbledhje të të dhënave të fundit të ekonomisë amerikane – përpiquni t’i lexoni sikur në Shtëpinë e Bardhë të ishte një Biden i zakonshëm – e ndjekur nga një koment mbi stagnimin e përhershëm europian. Këtë të fundit ju sugjeroj ta lexoni sikur ta kishte shkruar Mario Draghi.

Të dhënat e ekonomisë amerikane

Ekonomia amerikane vazhdon të rritet, në një ekuilibër mes shtysës së fuqishme të investimeve, sidomos në inteligjencën artificiale, dhe goditjes energjetike të lidhur me luftën në Iran. Pikënisja është rritja e PBB-së. Në tremujorin e parë të vitit, prodhimi i brendshëm bruto i SHBA-së u rrit me një ritëm vjetor prej 2%, duke i rezistuar goditjeve të jashtme. Kjo përbën një rikuperim pas ngadalësimit në fund të vitit 2025, kur paraliza e administratës federale frenoi aktivitetin ekonomik. Ekonomia e nisi vitin 2026 me një trajektore të moderuar, por të qëndrueshme, pavarësisht rritjes së çmimeve të energjisë dhe pasigurive gjeopolitike.

Komponenti më dinamik është ai i investimeve private. Shpenzimet e bizneseve u rritën me një ritëm vjetor prej 10,4%, më i forti në pothuajse tre vite. Motori është inteligjenca artificiale. Investimet në teknologji informatike dhe në pronë intelektuale, kategoritë më të lidhura me AI, kontribuuan në mënyrë vendimtare në rritjen e përgjithshme. Gati gjysma e rritjes së PBB-së në këtë tremujor lidhet me këtë front të ri teknologjik.

Katër gjigantë teknologjikë amerikanë – Amazon, Google, Microsoft dhe Meta – investuan së bashku mbi 130 miliardë dollarë në një tremujor të vetëm, kryesisht për ndërtimin e qendrave të të dhënave dhe infrastrukturave për inteligjencën artificiale. Është një shifër e paprecedentë, mbi 70% më e lartë se një vit më parë, dhe simbol i një gare globale që kujton revolucionet e mëdha teknologjike të shekullit XX. Këto kompani parashikojnë të arrijnë rreth 700 miliardë investime gjatë vitit, shenjë se nuk bëhet fjalë për një valë të përkohshme, por për një ndryshim strukturor.

Kjo valë shpenzimesh ka dy karakteristika: përqendrimin – vetëm kompanitë më të mëdha mund të përballojnë investime të kësaj shkalle – dhe efektin shumëfishues mbi ekonominë. Kërkesa për infrastrukturë, energji, komponentë dhe shërbime të lidhura me AI po krijon një zinxhir të ri industrial që mbështet rritjen edhe në sektorë të tjerë.

Nga ana tjetër, konsumatorët janë më të kujdesshëm. Shpenzimet e familjeve, që përbëjnë rreth 70% të PBB-së, u rritën vetëm me 1,6%, në rënie krahasuar me tremujorin e mëparshëm. Nuk është rënie, por shenjë kujdesi. Amerikanët vazhdojnë të shpenzojnë për shërbime, sidomos shëndetësi, por po ulin blerjet e mallrave. Kjo lidhet me inflacionin ende të lartë dhe rritjen e kostos së jetesës, veçanërisht për energjinë.

Inflacioni mbetet mbi objektivin e Rezervës Federale. Indeksi i çmimeve të konsumit personal u rrit me 3,5% në bazë vjetore, ndërsa komponenti “core” mbetet mbi 2%. Kjo e bën të vështirë uljen e normave të interesit. Tregjet, që në fillim të vitit prisnin ulje, tani mendojnë se normat do të mbeten të pandryshuara gjatë gjithë vitit 2026.

Edhe shpenzimet publike kanë kontribuar në rritje. Pas rënies për shkak të “shutdown”-it në fund të 2025, shpenzimet federale u rritën me 9,3%.

Nga ana e bizneseve, fitimet mbeten të forta. Korporatat e mëdha vazhdojnë të rrisin të ardhurat dhe fitimet, duke mbështetur edhe tregjet financiare: indeksi S&P 500 ka arritur nivele rekord, i nxitur nga sektori teknologjik.

Besimi i konsumatorëve ka rënë, por ekonomia vazhdon të rritet. Ky është një nga paradokset e momentit: tregues pozitivë bashkëjetojnë me pasiguri të përhapur.

Ekonomia amerikane ecën me dy shpejtësi: nga njëra anë revolucioni i AI, nga ana tjetër goditjet energjetike dhe tensionet globale që dobësojnë besimin. Rezultati është një rritje që reziston, por nën presion.

Po Europa?

Ja editoriali i botuar në Wall Street Journal nga Joseph C. Sternberg me titull: “Çfarë do të ndodhë kur europianët të kuptojnë sa të varfër janë?”

Si është Europa

“A e kuptojnë europianët sa të varfër janë? Dhe çfarë do të ndodhë kur ta zbulojnë? Hendeku në rritje mes prosperitetit amerikan dhe atij europian është një nga faktet më të rëndësishme të ekonomisë globale. Shfaqja më e qartë është diferenca në PBB për frymë: 94.400 dollarë në SHBA, kundrejt 65.300 në Gjermani, 61.000 në Mbretërinë e Bashkuar dhe 52.000 në Francë.

Ky avantazh amerikan nuk është i ri, por përmasat aktuale janë. Nga një diferencë e vogël në vitet ’80, hendeku u rrit në vitet ’90. Por që nga 2007, të ardhurat për frymë në Europë kanë stagnuar, ndërsa SHBA ka pasur një cikël të ri rritjeje.

E di çfarë do të thoni: të dhënat amerikane ndikohen nga një grup i vogël kompanish shumë të suksesshme. Por këto kompani mund të kishin qenë edhe në Europë. Zvicra, për shembull, arrin një PBB për frymë prej 126.000 dollarësh duke tërhequr financë dhe industri farmaceutike.

Ky është një tjetër problem i Europës. Pasuria amerikane vjen nga inovacioni dhe sipërmarrja. Europa nuk është më e varfër sepse i mungojnë miliarderët, por sepse i mungon rritja e produktivitetit që krijon kompani të tilla.

Ekonomistët e kuptojnë këtë. Hendeku ka qenë në qendër të analizës së Mario Draghit për konkurrueshmërinë në vitin 2024.

Zgjedhësit, jo. Një raport i Institute of Economic Affairs tregon se britanikët nuk e dinë sa kanë mbetur pas. Ata mendojnë se ekonomia e tyre do të ishte ndër më të pasurat në SHBA, ndërsa në realitet do të ishte në fund, në nivelin e Mississippi-t.

Pse nuk bëhet asgjë? Sepse dallimi nuk është gjithmonë i dukshëm në jetën e përditshme. Nëse përdoret fuqia blerëse, Europa duket më mirë, sepse çmimet janë më të ulëta. Por këto çmime të ulëta reflektojnë produktivitet më të dobët. Ndërkohë, në aspektin e fuqisë për të hyrë në burime globale, Europa është prapa.

Politikisht, injoranca është bekim. Shteti social europian krijon kushte komode dhe fsheh hendekun real.

Në Britani, për shembull, thuhet: ‘Ne kemi NHS, ndërsa në Amerikë paguhet shumë për shëndetësinë’. Por kjo tregon problemin: NHS riciklon para që shteti i borxhuar nuk i ka, duke prodhuar rezultate të dobëta. Kjo perceptohet si përfitim sepse fsheh koston reale, ndërsa mangësitë kuptohen vetëm nga ekspertët.

Kështu funksionojnë shumë nga shtetet sociale europiane.”/ Corriere della Serra