Fatos Çoçoli: Produktiviteti, pse BB e nxjerr të rritur?

Raporti i pranverës 2026 i Bankës Botërore për ekonomitë e Ballkanit Perëndimor evidenton një zhvillim të rëndësishëm për Shqipërinë: vendi ka regjistruar rritjen më të lartë të produktivitetit në rajon gjatë vitit 2025.

Ky vlerësim konsiderohet një tregues me peshë, pasi produktiviteti,  aftësia për të prodhuar më shumë mallra dhe shërbime me të njëjtat ose më pak burime, pra lëndë të para, është baza kryesore e rritjes së qëndrueshme ekonomike dhe e përmirësimit të standardit të jetesës.

Nga më pak produktivët, në prodhueshmëri të lartë

Sipas ekspertëve të Bankës Botërore, rritja e pagave në vendet e Ballkanit Perëndimor gjatë vitit 2025, ka vijuar të ushtrojë presion mbi kostot e punës, por në disa ekonomi, si ajo e Shqipërisë, ky presion është zbutur, falë përmirësimit të produktivitetit. Kjo është një nga gjetjet kryesore të raportit, i cili analizon zhvillimet në tregun e punës dhe ndikimin e tyre në konkurrueshmëri.

Shqipëria rezulton me 1.65 pikë përqindje mbi mesataren rajonale, 41% më lart se ritmi mesatar i rajonit.

Sipas raportit, kostot për njësi pune janë rritur në shumicën e vendeve të rajonit gjatë 2025, por me ritme më të ulëta, krahasuar me një vit më parë. Shqipëria renditet ndër ekonomitë ku kjo rritje është frenuar ndjeshëm, duke zbritur në vetëm 1.7 përqind, një nga nivelet më të ulëta në rajon. Ky zhvillim lidhet drejtpërdrejti me përmirësimin e produktivitetit të punës, i cili ka ndihmuar në amortizimin e ndikimit të rritjes së pagave, i cili, nga ana e vet,  është rëndues mbi kostot e prodhimit.

Në kontrast, vende si Bosnie-Herzegovina dhe Kosova kanë regjistruar rritjet më të larta të kostove reale për njësi pune, përkatësisht me 4.5 dhe 4.6 përqind. Në këto ekonomi, kombinimi jo pozitiv i rritjes së shpejtë të pagave dhe produktivitetit të dobët ka krijuar presione më të forta mbi konkurrueshmërinë e tyre. Në Bosnjë dhe Hercegovinë, për shembull, pagat reale janë rritur me 9.6%, ndërkohë që produktiviteti është rritur vetëm me 1.8%, duke thelluar hendekun mes kostos dhe efektivitetit të ekonomisë.

Ndërkohë, Shqipëria paraqitet në një pozicion më të balancuar, me rritje më të moderuar të kostove të punës, dhe pikërisht me vetëm 1.7 përqind. Kjo tregon se përmirësimet në produktivitet po fillojnë të luajnë një rol më të rëndësishëm në stabilizimin e kostove dhe në ruajtjen e konkurrueshmërisë së ekonomisë sonë.

Pse përfitojmë nga produktivitet më i lartë?

Po çfarë nënkupton rritja e produktivitetit? Produktiviteti mat efektivitetin e ekonomisë në përdorimin e punës, kapitalit, teknologjisë dhe organizimit.

 Një ekonomi më produktive prodhon më shumë mallra dhe shërbime për njësi pune, rrit fitimet e bizneseve dhe konkurrueshmërinë në tregjet ndërkombëtare, si dhe krijon hapësira për paga më të larta dhe investime më të mëdha.

Edhe pse Serbia ka nivel absolut më të lartë, Shqipëria ka ritmin më të shpejtë të rritjes

Ndërsa ekonomitë e tjera të Ballkanit Perëndimor kanë shfaqur ritme më të moderuara për shkak të ngadalësimit të eksporteve, tensioneve gjeopolitike dhe konsumit më të dobët, Shqipëria ka përfituar nga diversifikimi më i madh i burimeve të rritjes, stabiliteti makroekonomik dhe orientimi më i fortë drejt investimeve. Ky kombinim e ka vendosur vendin në krye të rajonit për përmirësimin e produktivitetit

Pesë faktorët “kokëfortë” të rritjes së produktivitetit tek ne

Në rastin e Shqipërisë, Banka Botërore e lidh këtë performancë pozitive me pesë faktorë themelorë strukturorë. Së pari, Banka Botërore rendit rritjen e investimeve në energji dhe infrastrukturë. Gjatë viteve të fundit, Shqipëria ka përshpejtuar investimet në energjinë e rinovueshme, rrjetet elektrike dhe infrastrukturën rrugore, aeroportuale dhe portuale. Këto investime kanë ulur kostot operative për bizneset dhe kanë rritur efiçiencën logjistike. Sektori energjetik, sidomos me zgjerimin e kapaciteteve fotovoltaike dhe me modernizimi e rrjetit, ka sjellë stabilitet më të madh për industrinë dhe shërbimet.

Faktori i dytë janë investimet e huaja direkte. Shqipëria ka tërhequr investime në sektorë strategjikë si energjia, industria përpunuese, turizmi dhe teknologjia e informacionit. Investimet e huaja sjellin jo vetëm kapital, por edhe standarde menaxhimi, teknologji dhe transferim njohurish.

Për madhësinë e ekonomisë, Shqipëria mbetet ndër përfituesit kryesorë të kapitalit të huaj

Shqipëria kombinon kosto relativisht konkurruese të punës, me rritje të fortë të produktivitetit. Ky kombinim është tërheqës për investitorët e huaj.

I treti si faktor vjen digjitalizimi i administratës dhe shërbimeve publike. Transformimi dixhital i administratës publike dhe zgjerimi i platformave online për qytetarët e bizneset ka reduktuar kohën dhe kostot burokratike. Bizneset përfitojnë nga regjistrime më të shpejta, procedura tatimore online dhe akses më i lehtë në licenca dhe dokumentacion. Ky proces ka përmirësuar klimën e të bërit biznes.

Së katërti, vjen formalizimi i ekonomisë. Për Bankën Botërore, një faktor tjetër i rëndësishëm ka qenë lufta kundër informalitetit. Formalizimi i aktivitetit ekonomik sjell konkurrencë më të ndershme, rritje të të ardhurave fiskale dhe akses më të mirë në financim për bizneset. Sipas analizës së Bankës Botërore, formalizimi ndikon drejtpërdrejt në shtimin real të produktivitetit.

Faktori i pestë është turizmi dhe shërbimet me vlerë të shtuar. Turizmi është industria numër një e vendit. Sipas Bankës së Shqipëri, në vitin 2025 ai solli 5 miliardë euro të ardhura për ekonominë. Ndryshimi kryesor në turizëm është zhvendosja drejt shërbimeve me më shumë vlerë, si akomodim më cilësor, investime në marina, porte turistike dhe agroturizëm, si dhe shërbime profesionale dhe dixhitale. Kjo ka rritur produktivitetin mesatar për punonjës në sektorin e shërbimeve.

Në një rajon që ende përballet me sfida strukturore, performanca e Shqipërisë në produktivitet gjatë vitit 2025 shihet nga Banka Botërore, si një sinjal pozitiv për transformimin gradual të ekonomisë së vendit drejt një modeli më modern dhe më konkurrues.