Një tjetër bashkim i mundshëm në portofolin e kompanive të tij po shqyrtohet sërish nga Elon Musk, këtë herë mes dy prej kompanive më të mëdha të tij, SpaceX dhe Tesla. Për aksionerët e prodhuesit të automjeteve elektrike, megjithatë, kjo mund të mos jetë domosdoshmërisht një lajm i mirë.

Sipas CNBC, Musk ka diskutuar me bashkëpunëtorët e tij mundësinë e bashkimit të dy kompanive. Burime pranë Tesla-s thonë se shumë punonjës besojnë se marrëveshja “në fund do të realizohet”, ndërsa tema diskutohet hapur brenda kompanisë, pasi SpaceX dhe Tesla kanë bashkëpunuar edhe më parë në projekte të përbashkëta.

“Për mendimin tonë, po rriten gjasat që Tesla të bashkohet në një formë apo tjetër me SpaceX/xAI me kalimin e kohës. Ideja është që ky ekosistem në zgjerim i inteligjencës artificiale të fokusohet njëkohësisht në Hapësirë dhe në Tokë, ndërsa Musk do të përpiqet të kombinojë teknologjitë dhe burimet e tyre”, shkroi më herët këtë vit analisti i Wedbush, Dan Ives. xAI, startup-i i inteligjencës artificiale i Musk që përfshin chatbot-in Grok dhe platformën X.com, u bashkua me SpaceX në shkurt.

Në botën e biznesit, “sinergjitë” që krijohen kur kompanitë bashkohen, si ndarja e burimeve dhe ulja e kostove për të ofruar produkte dhe shërbime më të mira, janë bërë pothuajse një klishe.

Megjithatë, në këtë rast, edhe pse të dy kompanitë ndajnë burime dhe bashkëpunojnë në projekte si fabrika e ardhshme e mikroçipave Terafab dhe qendrat orbitale të të dhënave, një bashkim i tillë në thelb do të kishte të bënte me një gjë të vetme: kontrollin, siç vëren Yahoo Finance.

Musk, sundimtari absolut i SpaceX

Sipas dokumenteve të ofertës publike të SpaceX, Musk zotëron tashmë një pjesë të madhe të kompanisë, ndërsa aksionet me të drejtë të veçantë vote e bëjnë atë pothuajse aksionerin e vetëm vendimmarrës. Aksionet e tij të Kategorisë B kanë nga 10 vota secila. Me 5.5 miliardë aksione të kësaj kategorie, që përfaqësojnë 94% të totalit, ai kontrollon në praktikë rreth 85% të SpaceX.

Me një kontroll kaq të madh mbi SpaceX dhe me pjesëmarrjen e tij në Tesla (rreth 20%), Musk praktikisht do të negocionte me vetveten dhe mund të vendoste kushte të favorshme për të ruajtur kontrollin mbi kompaninë e bashkuar, ashtu siç kontrollon sot SpaceX.

Fatmirësisht për investitorët e Tesla-s, ata do të kenë ende të drejtën të votojnë për një bashkim të tillë. Musk ka një pjesë të konsiderueshme të aksioneve, por jo shumicën. Aksionerët mund ta refuzojnë marrëveshjen nëse nuk pajtohen me kushtet. Gjithçka do të varet nga dëshira e tyre për të pasur një pjesë në SpaceX.

“Bilanci financiar i SpaceX nënkupton se çdo bashkim do të realizohej përmes shkëmbimit të aksioneve”, tha për Yahoo Finance Michael Ewens nga Columbia Business School. “Nëse do të bëhej me para në dorë, aksionerët e Tesla-s do të kishin shumë më pak arsye për t’u shqetësuar.”

Një histori problematike bashkimesh

Historia e Musk me bashkimin e kompanive që kontrollon nuk konsiderohet pa probleme.

Rasti i parë ishte shpëtimi i SolarCity, kompanisë së paneleve diellore ku Musk ishte kryetar dhe ku kushërinjtë e tij mbanin poste të larta drejtuese. Tesla e bleu kompaninë e falimentuar për 2.6 miliardë dollarë në aksione Tesla, në një marrëveshje që shumë e panë si një shpëtim financiar.

Një tjetër shembull është Twitter (sot X.com). Musk pagoi 44 miliardë dollarë për platformën, por pas rënies së të ardhurave nga reklamat dhe humbjes së vlerës së kompanisë, ai bëri që xAI ta blinte X për 45 miliardë dollarë, duke shpëtuar sërish investitorët e X.

Më pas SpaceX bleu xAI, me Musk që argumentoi se bashkimi ishte i nevojshëm për zhvillimin e inteligjencës artificiale dhe qendrave të të dhënave në hapësirë. Marrëveshja e vlerësoi xAI në 250 miliardë dollarë dhe SpaceX në 1 trilion dollarë.

Më shumë pushtet në duart e Musk

Pavarësisht shqetësimeve, disa aksionerë mund të shohin avantazhe në përqendrimin më të madh të pushtetit te Musk.

“Aksionerët e Tesla-s mund të preferojnë një bashkim, sepse kështu Musk nuk do ta ndajë vëmendjen mes dy kompanive”, tha për Yahoo Finance profesorja e së drejtës Anne Lipton nga Universiteti i Kolorados. “Ata do të humbnin një pjesë të kontrollit, por investitorët në kompanitë e Musk nuk duket se e vlerësojnë shumë këtë aspekt.”

Megjithatë, ekziston rreziku i “hollimit” të aksioneve. Nëse SpaceX blen Tesla-n me një vlerësim prej 2 trilionë dollarësh ose më shumë, paketa e kompensimit të Musk në Tesla mund t’i japë atij të drejtën për edhe më shumë aksione, të cilat pas bashkimit do të ktheheshin në aksione të SpaceX.

Kjo do të thotë se pjesa e aksionerëve të zakonshëm të Tesla-s në kompaninë e re do të zvogëlohej.

Pse Musk mund ta dëshirojë këtë marrëveshje

Një arsye tjetër mund të jenë problemet ligjore që Musk ka me disa aksionerë të Tesla-s lidhur me paketat e tij të kompensimit.

Nëse do të ndodhte bashkimi, rregullat e qeverisjes së SpaceX do të mbeteshin në fuqi. Sipas dokumenteve të kompanisë, SpaceX nuk kërkon drejtorë të pavarur për të miratuar pagesat e drejtuesve dhe mosmarrëveshjet me aksionerët zgjidhen përmes arbitrazhit, një proces që zakonisht favorizon kompaninë.

“Rreziqet afatgjata janë një kompani më komplekse, kontroll më i madh nga Musk, ekspozim më i lartë ndaj marrëdhënieve të lidhura dhe mekanizma më të dobët reagimi për aksionerët e vegjël”, tha Michael Ewens.

Në praktikë, një bashkim SpaceX-Tesla do të përdorte aksionet shumë të kërkuara të SpaceX për të blerë Tesla-n, një kompani ende fitimprurëse, por që po përballet me ngadalësim të shitjeve të automjeteve elektrike.

Natyrisht, nuk është vetëm çështje kontrolli. Musk, aktualisht njeriu më i pasur në botë, mund të bëhet trilioneri i parë në histori nëse SpaceX arrin vlerësimin e parashikuar.

Pyetja kryesore mbetet nëse nga kjo do të përfitojnë edhe aksionerët e Tesla-s. Sipas ekspertëve, nëse kanë dyshime serioze, ata mund të përballen me një vendim të vështirë për investimet e tyre përpara se një marrëveshje e tillë të bëhet realitet.