Gjermania dhe Japonia po futen në një fazë të re, ku modeli që i bëri të pasura pas 1945-ës nuk mjafton më. Dy vende që për 150 vjet kanë ecur pothuajse paralel, sot po përballen me të njëjtin ankth: siguria nuk është më e garantuar dhe eksportet nuk i mbrojnë dot nga gjithçka.

Të dyja erdhën me vonesë në revolucionin industrial. Në shekullin XIX kopjuan dhe zgjeruan teknologjitë e zhvilluara diku tjetër. Por në pak dekada u kthyen në fuqi prodhuese të nivelit të parë. Që para Luftës së Parë Botërore ndoqën një imperializëm agresiv që i çoi drejt katastrofave të vitit 1945: Dresdeni për Gjermaninë, Hiroshima dhe Nagasaki për Japoninë.

Pas humbjes, hoqën dorë nga identiteti perandorak dhe nga pjesa më e madhe e kapaciteteve ushtarake, që u kthyen pothuajse në tabu. U ringritën si gjigantë të eksportit: makina, makineri, pajisje industriale. Lulëzuan në globalizimin e udhëhequr nga SHBA si aleatë të privilegjuar të vendit lider.

Por modeli i varur nga eksportet, me krizë demografike dhe konsum të brendshëm të dobët, sot ka arritur kufirin. Tensionet me fqinjë më të mëdhenj dhe më të armatosur – për Japoninë Kina, për Gjermaninë Rusia – i kanë shtuar presionin. Dhe mbi të gjitha, dyshimet e reja mbi garancitë amerikane të sigurisë po i lëkundin themelet e pasluftës.

Shifrat tregojnë një ndjekje të gjatë dhe të papërfunduar ndaj SHBA-së. Në 1871 Gjermania ishte në 58% të të ardhurave amerikane për frymë, Japonia rreth 20%. Në 1914 shkonin në 53% dhe 26%. Në 1939 në 77% dhe 43%. Pas disfatës, në 1946, ranë në 24% dhe 19%. Në 1984 të dyja ishin në 73%. Në 2011 Gjermania arriti 87% dhe Japonia 70%. Në 2022 kishin rënë sërish në 79% dhe 65%. Një afrim, pastaj rrëshqitje. Dhe sërish nga e para.

Pas 1945-ës, të dyja e kthyen traumën në forcë industriale. Japonia u bë vendi i parë në botë për “kompleksitet ekonomik”, Gjermania e para në Bashkimin Europian sipas indeksit të Harvardit që mat larminë e produkteve dhe tregjeve. Italia renditet e 18-ta.

Por “pushimi nga historia”, siç e quajti filozofi Peter Sloterdijk, ka marrë fund. Berlini dhe Tokio e kanë kuptuar se të jesh i fortë në tregjet globale nuk mjafton më.

Së pari, sepse inovacionet e vazhdueshme të SHBA-së dhe tani edhe të Kinës po e bëjnë të pamundur ndjekjen e tyre drejt kufirit teknologjik. I shtyjnë mbrapa në raport me të ardhurat amerikane dhe i bëjnë të varura nga jashtë për materiale dhe funksione jetike. Japonia e provoi këtë në 2010, kur Pekini përdori tokat e rralla si mjet presioni.

Së dyti, sepse fuqitë revisioniste po e tronditin ndjesinë e sigurisë. Rusia me agresionin ndaj Ukrainës dhe me mbi një mijë sulme hibride në dy vitet e fundit kundër Gjermanisë. Kina me presionin mbi Tajvanin dhe me kërcënime direkte ndaj qeverisë japoneze.

Së treti, sepse hija mbi angazhimin amerikan është bërë më e madhe. Rikthimi i presidentit Donald Trump dhe ndryshimi i klimës politike në SHBA kanë vënë në pikëpyetje ombrellën e sigurisë së pasluftës. Dhe kjo nuk lidhet vetëm me kulturën Maga. Edhe në kampin demokrat ka zëra që nuk duan të kthehen te bota e Bill Clinton apo Joe Biden. Një zgjedhje mjafton për të rishkruar aleanca 80-vjeçare. Trump nuk mund të “zhbëhet”.

Gjermania dhe Japonia nuk janë superfuqi klasike. Janë më të fortat mes fuqive të mesme. Pikërisht për këtë janë më të ekspozuara në një sistem ndërkombëtar që po bëhet gjithnjë e më darvinian. Afrimi i zëvendëspresidentit amerikan JD Vance dhe i Rusisë me të djathtët e Alternative für Deutschland tregon sa e rëndësishme është Berlini në këtë lojë. Për Uashingtonin, bindja e Japonisë ndaj presioneve të Trump – deri te premtimi për 550 miliardë dollarë investime në SHBA – mund të vlejë më shumë se vetë mbrojtja e Tajvanit.

Në Japoni, kryeministrja Sanae Takaichi, e cila fitoi bindshëm zgjedhjet tetë ditë më parë, po shtyn një recetë të qartë: nacionalizëm ekonomik, ndërhyrje në sektorë strategjikë dhe mbrojtje nga presionet e jashtme. Ajo flet për forcim të “rezistencës” përballë krizave me investime strategjike të përbashkëta mes shtetit dhe privatit në siguri ekonomike, ushqimore, energjetike, shëndetësore dhe në mbrojtje. Jo vetëm gjysmëpërçues dhe robotikë, por edhe rikthim i plotë i ushtrisë japoneze dhe mjeteve të saj.

Diferenca me Gjermaninë është financa publike: Tokio ka borxh shumë të lartë dhe po merr rreziqe, ndërsa Berlini ka më shumë hapësirë për të lëvizur.

Por paralelizmi vazhdon. Kancelari Friedrich Merz është proeuropian, por prioriteti i tij është Gjermania. Ai nuk flet për ushtri europiane të integruar, por për ta bërë Bundeswehr-in “ushtrinë konvencionale më të fuqishme në Europë” sa më shpejt. Në industrinë e hapësirës, ku Gjermania është pas Francës dhe Italisë, qeveria ka njoftuar 35 miliardë euro investime deri në 2030 për lëshime orbitale autonome dhe një konstelacion satelitësh për komunikim dhe inteligjencë, në mënyrë që Berlini të mos varet as nga Starlink i Elon Musk, as nga Parisi.

Pastaj vjen tema më e ndjeshme: bërthamorja. Rusia ka 1.674 koka, SHBA 1.670, Franca 290. Gjermania asnjë. SHBA mban disa në territorin gjerman, por kush do të vinte sot bast pa hezitim mbi ombrellën atomike të Trump apo të një pasardhësi të tij? Merz ka nisur diskutime me Emmanuel Macron për një frenim bërthamor europian. Por “force de frappe” e Parisit mbetet franceze. Të pranosh të mbrosh Europën do të thotë të jesh gati, në teori, të godasësh një qytet rus nëse Rusia godet Varshavën apo Dresdenin, duke pranuar rrezikun e një kundërgoditjeje ndaj një qyteti francez. Një skenar i vështirë për t’u përtypur politikisht.

Merz e di se Macron është në fund të mandatit dhe se kandidatët e partisë Rassemblement National janë favoritë për Elizenë në 2027. Nëse marrëdhënia me SHBA nuk normalizohet dhe tensionet me Moskën mbeten të larta, nuk është e paimagjinueshme që Gjermania të nisë në vitet e ardhshme programin e vet bërthamor ushtarak. Sidomos nëse Alternative für Deutschland, sot në rreth 25% në sondazhe, bëhet pjesë e shumicës qeverisëse.

Si Takaichi, edhe Merz e kupton se koha është e kufizuar për ta blinduar vendin në rendin e ri global. Ai dëshiron të lëvizë brenda rregullave të Bashkimit Europian, por jo nëse këto rregulla ngadalësojnë transformimin e Berlinit. Industrialistët gjermanë kanë diskutuar madje marrëveshje tregtare vetëm të Gjermanisë me Amerikën Latine nëse Parisi apo Roma vazhdojnë të bllokojnë paktin me Mercosur. Kancelari kërkon të zbusë kufizimet europiane për ndihmat shtetërore, për të subvencionuar sektorë ku të tjerët nuk kanë burime.

Nëse buxheti i mbrojtjes shkon në 5% të PBB-së, siç parashikohet, ai do të arrijë në një trilion euro çdo katër vjet. Më shumë se buxheti aktual i mbrojtjes së Kinës. Para gjermane, kontrata gjermane, industri teknologjiko-ushtarake gjermane.

Për herë të parë që nga 1989, Gjermania ka diçka për të kërkuar nga aleatët europianë. Atëherë Helmut Kohl mori ribashkimin dhe dha markën në këmbim të euros, sepse e kërkuan François Mitterrand dhe Giulio Andreotti. Sot Berlini kërkon ushtrinë më të fuqishme në Europë. Pyetja është nëse do të kërkojë edhe projekte të përbashkëta si eurobond për mbrojtjen, apo do të ecë kryesisht vetëm.

Nëse agresioni rus, Amerika e Donald Trump dhe ky darvinizëm i ri global vazhdojnë, atëherë paralelizmi mes Gjermanisë dhe Japonisë nuk është më thjesht histori. Është sinjal se “çështja gjermane” po rikthehet në qendër të Europës./CorrieredellaSera