TEL AVIV – Një histori sekretesh, më e fshehtë se ç'mund të imagjinohet. E nisur keq dhe, me sa duket, e përfunduar edhe më keq. Këtë histori e rrëfejnë nga dy këndvështrime të ndryshme The New York Times dhe Haaretz, të cilat dje publikuan njëkohësisht rindërtimin e hollësishëm të një hetimi të gjatë, për të cilin ishin zbuluar vetëm disa fragmente disa muaj më parë.

Jemi në Iran. Është viti 2022 dhe ish-presidenti i vendit, Mahmoud Ahmadinejad, po tërheq vëmendjen e Izraelit për shkak të qëndrimeve gjithnjë e më kritike ndaj regjimit të ajatollahëve. Pikërisht ai – një nga antiizraelitët më të ashpër në botë, njeriu që kishte mohuar vazhdimisht Holokaustin, që e kishte quajtur Izraelin "një entitet satanik", kishte brohoritur "vdekje sionistëve" dhe kishte bërë deklarata të tjera të ngjashme. E megjithatë, që nga largimi nga pushteti në vitin 2013, ai kishte ndërmarrë hapa prapa, të cilët shërbimet sekrete izraelite i konsideronin "befasues". Për shembull, lidhur me programin bërthamor iranian, ai kishte filluar të deklaronte se një projekt që kishte lindur si një pasuri për vendin, ishte shndërruar tashmë në një barrë.

Për një kohë të gjatë nën vëzhgim të rreptë, Ahmadinejadi në vitin 2022 u shndërrua papritur në një figurë që duhej afruar si një njeri i mundshëm në shërbim të Mossad-it. Dhe, sipas asaj që zbulohet tani, ai u afrua vërtet. Madje, përpara sulmeve të përbashkëta me Shtetet e Bashkuara më 28 shkurt, Izraeli e kishte zgjedhur si kandidatin që do të vihej në krye të Iranit. Ose, të paktën, aty do të dëshironin ta shihnin nëse populli iranian do të kishte forcën të ngrihej kundër ajatollahëve dhe regjimi do të përmbysej, siç shpresonin Jeruzalemi dhe Uashingtoni.

Jo vetëm kaq. Plani ambicioz izraelit parashikonte edhe armatosjen dhe stërvitjen e forcave kurde në Irak, si dhe të pakicave të tjera që mund të destabilizonin sistemin iranian. Asgjë nga këto nuk ndodhi. Eliminimi i Khameneit dhe i figurave të tjera kryesore të pushtetit nuk mjaftoi për të nxitur një kryengritje popullore; kurdët nuk qëlluan asnjë plumb dhe nuk hapën asnjë front, ndërsa regjimi iranian u tregua shumë më i fortë dhe më rezistent sesa ishte parashikuar. Kështu, sot ajatollahët mbeten ende të palëkundur në pushtet, strategjia e Mossad-it rezultoi e dështuar dhe fati i Ahmadinejadit mbetet i paqartë: ndoshta ndodhet në arrest shtëpiak nën mbikëqyrjen e Gardës Revolucionare, siç citojnë disa burime për The New York Times, ose ndoshta fshihet në një vend sekret, pasi u shfaq pak ditë më parë në ceremoninë mortore të Udhëheqësit Suprem Ali Khamenei.

Le të kthehemi në vitin 2023, kur ndodhi kontakti i parë mes tij dhe shërbimeve sekrete izraelite. Në atë kohë, përmbysja e regjimit iranian nuk ishte ende pjesë e planeve, pasi Izraeli ishte i përqendruar në luftën kundër Hezbollahut dhe Hamasit, veçanërisht pas 7 tetorit. Hetimi zbulon se kontakti i parë ndodhi në Guatemalë, ku Ahmadinejadi mori pjesë në një konferencë mbi mjedisin. Më pas, për të njëjtin pretekst – një konferencë mbi ndryshimet klimatike – ai udhëtoi në Budapest të Hungarisë në vitin 2024. Në të vërtetë, konferenca ishte organizuar si mbulesë për një takim sekret me inteligjencën izraelite, gjë që konfirmohet edhe nga rektori i universitetit organizator, Gergely Deli. Më vonë pasuan takime të tjera, kontakte të vazhdueshme dhe disa pagesa ndaj zëdhënësit të tij, Ali Akbar Javanfekr.

Operacioni mbikëqyrej nga kreu i atëhershëm i Mossad-it, David Barnea, i cili, sipas burimeve, mori pjesë personalisht në takimin e Budapestit dhe ishte ideatori kryesor i planit për Ahmadinejadin, duke e mbrojtur atë edhe përballë kundërshtimeve të forta nga drejtues të lartë ushtarakë izraelitë. Sipas Haaretz, plani nuk bindte gjeneralmajorin Shlomi Binder, shefin e inteligjencës ushtarake të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit (IDF), i cili përgatiti një raport ku vlerësonte se shanset për sukses ishin të pakta. Edhe gjeneralbrigade Ofir Mizrahi Rosen, drejtues i divizionit të kërkimeve në inteligjencën ushtarake, hartoi një dokument ku vinte në dyshim operacionin. Ndërsa Tzachi Hanegbi, këshilltari i atëhershëm për sigurinë kombëtare, u tërhoq nga përgatitjet, duke e konsideruar planin një fantazi të parealizueshme. Vetëm tri ditë para nisjes së operacionit – pra para sulmit të përbashkët SHBA-Izrael kundër Iranit – shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit, Eyal Zamir, urdhëroi pezullimin e çdo aktiviteti që lidhej me operacionin "Ahmadinejad".

Megjithatë, u vendos të vazhdohej. Po Benjamin Netanyahu? Sipas rindërtimit të The New York Times, ishte vetë Netanyahu ai që ia propozoi planin Donald Trumpit, duke e përmendur shprehimisht Ahmadinejadin si "njeriun e duhur" për të zëvendësuar Khamenein pas eliminimit të tij. Por hetimi tregon gjithashtu për "tronditjen brenda kabinetit të Netanyahut" kur projekti u bë i njohur. Sidoqoftë, pas sulmit dhe vrasjes së Udhëheqësit Suprem, u bë shpejt e qartë se plani nuk do të funksiononte.

Ndërkohë, Ahmadinejadi kishte hyrë tashmë në shënjestrën e Gardës Revolucionare për shkak të kritikave ndaj regjimit dhe dyshimeve për afërsi me armiqtë e jashtëm. Ai lëvizte i shoqëruar nga një grup burrash që paraqiteshin si truproja, por që në të vërtetë ishin pjesëtarë të Gardës Revolucionare, të cilët praktikisht e mbanin në arrest shtëpiak. Ditën e parë të sulmit ndaj Iranit, më 28 shkurt, një bombardim izraelit goditi forcat e sigurisë pranë banesës së tij. Sipas planit, synimi ishte eliminimi i rojeve, nxjerrja e Ahmadinejadit dhe transportimi i tij në një vend të sigurt, gjë që, sipas këtij rrëfimi, edhe u realizua. Që atëherë ai u zhduk nga skena publike deri javën e kaluar, kur u pa dhe u fotografua në ceremoninë mortore të Udhëheqësit Suprem Ali Khamenei. Pjesa tjetër e kësaj historie, përfshirë fatin e tij, mbetet ende për t'u shkruar./ Corriere della Sera