Edhe këtë vit Ramazani nuk nisi në të njëjtën ditë kudo. Arabia Saudite e shpalli fillimin më 18 shkurt 2026, pasi hëna e re u pa mbrëmjen e 17 shkurtit në Gadishullin Arabik. Ndërsa në Shqipëri, agjërimi nisi më 19 shkurt.

A është dikush gabim? Jo. Është thjesht çështje qielli.

Ramazani nuk fillon me kalendar të printuar dhe as me një vendim politik. Fillon kur shihet hëna e re. Kur ajo vijë e hollë drite shfaqet pas perëndimit të diellit dhe konfirmohet si e dukshme, atëherë nis muaji i shenjtë.

Kalendarin islam e drejton cikli hënor, jo ai diellor. Një vit hënor ka 354 ose 355 ditë, prandaj Ramazani çdo vit lëviz rreth 10–12 ditë më herët në kalendarin Gregorian. Brenda 33 viteve ai kalon nëpër të gjitha stinët.

Por pse ndodh ky dallim mes vendeve?

Në traditën islame ekziston një parim i njohur si “ikhtilaf al-matali”, që do të thotë ndryshimi i horizonteve. Me fjalë të thjeshta: hëna mund të shihet në një vend, por jo domosdoshmërisht në një tjetër. Këndi mbi horizont, pozicioni gjeografik dhe madje edhe moti ndikojnë drejtpërdrejt në dukshmëri.

Pra, fakti që hëna u pa në Arabinë Saudite nuk do të thotë automatikisht se ishte e dukshme edhe në Ballkan.

Ky parim nuk është shpikje moderne. Ai mbështetet në një ngjarje të hershme islame. Abdullah ibn Abbasi, një nga sahabët më të njohur të Profetit Muhammed dhe dijetar i respektuar, nuk e ndoqi fillimin e Ramazanit në rajonin e Sirisë së sotme, edhe pse atje ishte parë hëna. Ai sqaroi se Profeti kishte udhëzuar që njerëzit të agjëronin sipas shikimit të vendit të tyre. 

Pra edhe në kohët e para të Islamit ka pasur raste kur Ramazani ka nisur në ditë të ndryshme në zona të ndryshme.

Në vitin 2026, mbrëmjen e 17 shkurtit, hëna u konfirmua në horizontin e Arabisë Saudite. Por në Ballkan ajo nuk arriti kriteret minimale të dukshmërisë. Ishte shumë e ulët në horizont dhe praktikisht e pamundur të shihej me sy të lirë. Për këtë arsye muaji Sha’ban u plotësua në 30 ditë dhe 19 shkurti u bë dita e parë e agjërimit në Shqipëri.

Ekziston edhe një tjetër element: mënyra si përcaktohet shikimi i hënës. Disa vende mbështeten vetëm te vrojtimi me sy të lirë nga komisione të posaçme. Të tjera përdorin llogaritje astronomike. Ka edhe komunitete që ndjekin njoftimet e vendeve të tjera për arsye tradite ose lidhjesh fetare.

Kjo do të thotë se nuk ka një autoritet të vetëm qendror për të gjithë myslimanët në botë. Vendimet merren në nivel kombëtar ose lokal, bazuar në interpretim fetar dhe realitet astronomik.

Kështu që diferenca njëditore nuk është çështje ndasie, por realitet qiellor dhe traditë e hershme islame. Arabia Saudite e nisi kur hëna u pa në horizontin e saj. Shqipëria priti deri sa të përmbushej i njëjti kusht në qiellin tonë.

Në fund, Ramazani nuk matet me një datë në letër, por me qëllimin në zemër. Diku nis një ditë më herët, diku një ditë më pas, por agjërimi, lutja dhe shpresa janë të njëjta për të gjithë.