Ndërsa protestat e mëdha hyjnë në javën e tyre të tretë dhe e çojnë Iranin në prag të ndryshimit, qeveria teokratike e vendit po përpiqet të mbijetojë duke shtypur ashpër demonstratat në zgjerim e sipër. Kleri në pushtet i Iranit është përballur me protesta të mëdha shumë herë më parë. Por kontrolli i pushtetit nga regjimi i gjatë tani duket më i dobët se kurrë, ndërsa lëvizja opozitare në rritje kërkon ndryshime thelbësore.

Protestat fillimisht u përqendruan në ankesa ekonomike, por që atëherë kanë evoluar në një lëvizje më të gjerë kundër regjimit që e ka kontrolluar Iranin për dekada të tëra.

“Ka keqmenaxhim sistemik, korrupsion dhe shtypje. Kjo është arsyeja pse njerëzit duan që Republika Islamike të zhduket”, tha për CNN, Holly Dagres, bashkëpunëtore e lartë e Institutit të Uashingtonit.

Ndërsa regjimi përballet me presion të brendshëm në rritje nga protestuesit e indinjuar, Presidenti i SHBA-së Donald Trump i ka shtuar zërin e tij paralajmërues udhëheqjes iraniane. Trump ka shprehur vazhdimisht mbështetje për lëvizjen protestuese dhe ka bërë thirrje për t'i dhënë fund regjimit islamist të Iranit, i cili ka qenë prej kohësh armiqësor ndaj SHBA-së.

“Irani po e sheh LIRINË, ndoshta si kurrë më parë”, shkroi Trump në rrjetet sociale të shtunën. “SHBA-të janë gati të ndihmojnë!!!”

Presidenti po shqyrton një sërë opsionesh të mundshme ushtarake në Iran, por nuk ka marrë ende një vendim përfundimtar se si do të manifestohej ndërhyrja e SHBA-së, thanë zyrtarët amerikanë për CNN.

“Duket se ka disa njerëz të vrarë që nuk duhet të vriten”, u tha Trump gazetarëve të dielën në mbrëmje në bordin e Air Force One.

“Këta janë të dhunshëm, nëse i quani udhëheqës. Nuk e di nëse udhëheqësit e tyre janë thjesht ata që sundojnë përmes dhunës, por ne po e shqyrtojmë shumë seriozisht.”

“Ushtria po e shqyrton këtë çështje dhe ne po shqyrtojmë disa mundësi shumë të forta. Do të jemi të vendosur”, tha Trump.

Por disa analistë paralajmërojnë se një ndërhyrje ushtarake nga SHBA-të mund të ketë ndikim të kufizuar.

“Regjimi është i brishtë, por është mjaft brutalisht i paprekur”, tha për CNN Dr. HA Hellyer, Bashkëpunëtor i Lartë në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI).

Kriza ekonomike

Gjatë viteve, Irani ka parë valë protestash që kanë rezultuar në pak ndryshime shoqërore ose politike. Por tani zemërimi po rritet, ndërsa iranianët sfidues po bëhen gjithnjë e më të lodhur dhe të paduruar. Që kur erdhi në pushtet në vitin 1989 - një dekadë pasi një revolucion i madh rrëzoi nga pushteti Shahun autoritar të Iranit të mbështetur nga SHBA-të dhe solli një Republikë Islamike - Udhëheqësi Suprem Ajatollah Ali Khamenei është përballur me një sërë sfidash politike dhe të sigurisë.

Khamenei ka ruajtur mbështetjen e disa besnikëve dhe institucioneve shtetërore, por politikat e tij represive janë përballur me një mbështetje publike në rënie. Zhgënjimi për ekonominë në vështirësi të Iranit është thelluar. Irani vazhdon të përballet me sanksione të rënda ndërkombëtare, përfshirë riaktivizimin e të ashtuquajturave sanksione "kthimi në kohë" që lidhen me programin e tij bërthamor.

Udhëheqësit e vendeve që vendosën sanksione shpesh thonë se masat kanë për qëllim të ushtrojnë presion mbi qeverinë dhe udhëheqësit e Iranit.

Megjithatë, studiuesit thonë se sanksionet perëndimore kanë dëmtuar edhe klasën e mesme të Iranit - bazën e lëvizjes reformuese të vendit - e cila sheh pak mundësi për rritje ekonomike. Në të njëjtën kohë, lidershipi iranian është në një gjendje të cenueshme pasi disa nga pikat e tij të ndikimit u neutralizuan.

Sulmet izraelite dobësuan grupet e armatosura rajonale të Iranit, të tilla si Hamasi dhe Hezbollahu, ndërsa sulmet amerikane shkaktuan dëme të konsiderueshme në programin bërthamor të vendit , për të cilin qeveria shpenzoi miliarda dollarë për ta zhvilluar. Irani humbi gjithashtu një aleat të rëndësishëm kur Presidenti sirian Bashar al-Assad u rrëzua nga pushteti në dhjetor 2024.

Këto zhvillime çuan në një “situatë që është e paqëndrueshme për Republikën Islamike”, tha Dagres.

"Tani, ata po merren me këto çështje të jashtme dhe këto çështje të brendshme me ndjenja historikisht të larta anti-regjim që nuk do të zhduken derisa ky regjim të jetë zhdukur", shtoi Dagres.

Mes çrregullimit, regjimi iu drejtua një libri lojërash të njohur të shtypjes së disidencës. Mijëra persona janë arrestuar dhe qindra të tjerë janë vrarë ndërsa forcat e sigurisë kanë shtypur me dhunë protestën, raportoi organizata Aktivistë të të Drejtave të Njeriut në Iran.

Irani ka vendosur gjithashtu ndërprerje të gjera të internetit dhe telefonisë gjatë protestave, duke kufizuar dukshmërinë e situatës në terren. I mbetur me pak mundësi, regjimi po bën përpjekje për të përforcuar mbështetjen e tij.

Presidenti iranian, Masoud Pezeshkian, u ka bërë thirrje qytetarëve të vendit të tij të mos u bashkohen atyre që ai i quajti “rebelë dhe terroristë” që marrin pjesë në demonstrata në të gjithë Iranin. Pezeshkian i ka fajësuar për trazirat “terroristët” e lidhur me të huajt, të cilët sipas tij po digjnin pazare, xhami dhe vende kulturore.

“Nëse njerëzit kanë shqetësime, është detyra jonë t’i zgjidhim shqetësimet e tyre, por detyra më e lartë është që të mos lejojmë një grup protestuesish të vijnë dhe të prishin të gjithë shoqërinë”, tha ai në një fjalim televiziv të shtunën.

Televizioni shtetëror ka transmetuar imazhe të besnikëve të regjimit duke marshuar në disa qytete. Qeveria bëri thirrje për një marshim mbarëkombëtar të hënën në mbështetje të regjimit dhe në kundërshtim me atë që autoritetet e përshkruan si akte të fundit të përdhosjes dhe fyerjeve kundër simboleve islame, përfshirë Kuranin, nga protestuesit.

Por çdo reagim i ashpër ndaj protestave mund ta bëjë regjimin të prekshëm ndaj reagimit të fortë nga SHBA-ja dhe aleatët e saj. Më herët këtë muaj, Trump paralajmëroi se SHBA-të janë “të gatshme dhe të armatosur” nëse Irani vret protestues paqësorë.

Pas veprimeve të fundit të SHBA-së në Venezuelë dhe vrasjes së Qasem Soleimani, gjeneralit të lartë të Gardës Revolucionare të Iranit, gjatë mandatit të parë të Trump, Irani është i detyruar t'i marrë seriozisht në konsideratë kërcënimet e Trump, tha për CNN Ali Vaez, Drejtor i Projektit për Iranin në Grupin Ndërkombëtar të Krizave. Por sfida në rritje e iranianëve që marshojnë në të gjithë vendin mund të përbëjë një kërcënim më të madh ekzistencial për regjimin.

“Të paktën të kenë nën kontroll rrugët e tyre është ajo që ata e shohin si thelbësore për mbijetesën e tyre, edhe nëse kjo fton një sulm amerikan”, tha Vaez.

Megjithatë, Hellyer vuri në dukje se për momentin sistemi i fuqishëm i sigurisë i Iranit mbetet i paprekur.

"Deri tani nuk ka pasur ndonjë dezertim serioz të elitës apo të sigurisë. Dhe nëse nuk e keni këtë, atëherë çdo lloj ndërhyrjeje nga Shtetet e Bashkuara nuk ka gjasa të jetë shumë e dobishme në një periudhë afatshkurtër dhe afatmesme."

“Sigurisht, ka shumë dobësi. Ka sfida të rënda ekonomike, nëse jo kolaps të plotë. Sigurisht, ekziston një koalicion shumë i gjerë protestash, por ai (regjimi) mbahet i bashkuar dhe mbahet i bashkuar nga forca shumë kohezive dhe shumë shtrënguese”, tha Hellyer.

Qeveria e udhëhequr nga reformistët u përpoq të lehtësonte presionin ekonomik duke ofruar ndihma të drejtpërdrejta në para prej gati 7 dollarësh në muaj. Dhe disa zyrtarë kanë përdorur një ton pajtues kur iu përgjigjën trazirave.

Ministri i Brendshëm Eskandar Momeni tha se forcat e sigurisë tregojnë “përmbajtje maksimale”, por pranoi se kishte “disa mangësi”. Ai i tha gjithashtu televizionit shtetëror se një “e ardhme më e mirë ekonomike” i pret iranianët.

Në deklaratat e transmetuara në televizion të dielën, Pezeshkian u tha protestuesve se qeveria “duhet t’i dëgjojë protestat tuaja dhe t’u adresohet shqetësimeve tuaja”.

Opozita, e cila ka kërkuar me zjarr ndryshimin e regjimit, mund ta gjejë këtë kohë të përshtatshme për një shtytje të tillë, kur lidershipi duket i prekshëm ndaj presionit të jashtëm./CNN