Sanksionet ndaj Iranit, pra pezullimi i mundshëm i tyre, duken si një pjesë thelbësore e mozaikut të marrëveshjes mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, e cila tashmë po merr formë në negociatat që pritet të nisin në ditët në vijim. Në këtë proces mund të përfshihet edhe Bashkimi Evropian: ndërsa sanksionet amerikane janë në fuqi që nga viti 1979 dhe janë forcuar gradualisht në faza të ndryshme, ato evropiane kanë nisur në vitin 2007 dhe tani mund të ketë një kërkesë për pezullim ose lehtësim të tyre, nëse arrihet një marrëveshje më e gjerë. Kështu, Europa mund të rikthehet në tryezën e negociatave. Le të shohim disa nga elementët kryesorë që po dalin në pah.

Kontrolli (dhe pagesa) mbi Ngushticën: një avantazh për Teheranin?

Associated Press raportoi gjatë natës se Iranit dhe Omanit mund t’u lejohet të vendosin një tarifë për kalimin e anijeve nëpër Ngushticën e Hormuzit. Përfshirja e Omanit, që kontrollon pjesën jugore të ngushticës, do të shërbente për të legjitimuar pretendimin e Iranit (që kontrollon bregun verior të gjithë Gjirit). Është interesante se Omani, sidomos në javët e fundit, ka qenë vendi i Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit më pak i goditur nga raketat dhe dronët iranianë. Kjo dukej pothuajse si një përgatitje për një marrëveshje për vendosjen e një tarife të përbashkët për kalimin në Hormuz. Edhe referenca e Donald Trump në një postim në Truth për “rindërtimin” e Iranit duket se hap rrugën për këtë burim të ri të ardhurash për regjimin në Teheran. Trump gjithashtu thekson se forcat amerikane “do të mbeten në atë zonë”, si një paralajmërim i mundshëm për Kinën. Por nëse kjo luftë ishte për kontrollin e Hormuzit dhe tarifa për kalimin bëhet realitet, atëherë kjo përbën një fitore të rëndësishme për Teheranin.

Programi bërthamor, një avantazh për Trump dhe Izraelin?

Irani vazhdon të kërkojë pasurimin e uraniumit “për qëllime civile” (kjo ishte pjesë e 14 pikave të propozimit të tij dhe mbetet edhe në 10 pikat e fundit). Është e mundur që regjimit në Teheran t’i propozohet një monitorim i rreptë ndërkombëtar, ndoshta nga një ose më shumë vende që përdorin energjinë bërthamore civile (Franca mund të jetë një prej tyre). Irani mund ta pranojë këtë, pasi tashmë e di se kontrolli i mundshëm mbi Hormuz i jep atij fuqi të barabartë penguese dhe presion mbi sistemin ndërkombëtar, ndërsa programi bërthamor mbetet një kërcënim më shumë simbolik dhe i rrezikshëm për vetë Iranin, pasi provokon reagime të ashpra nga Izraeli dhe SHBA. Trump dhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu mund ta paraqesin këtë element të marrëveshjes si një sukses të tyre.

Sanksionet, një avantazh për Teheranin?

Heqja e sanksioneve ndërkombëtare ka qenë gjithmonë një kërkesë kryesore e Iranit dhe kjo kërkesë është pjesë edhe e propozimit me 10 pika të paraqitur së fundmi. Në këtë pikë duket se ka hapësirë të madhe për negociata. Trump mund të theksojë se nuk bëhet fjalë për heqje të plotë, por për pezullim të pjesshëm të disa sanksioneve, të cilat mund të rikthehen në çdo moment. Megjithatë, deklaratat e Trump (“Do të bëhen shumë para!” dhe referenca për një “Epokë të Artë për Lindjen e Mesme”) sugjerojnë një hapje drejt një regjimi ekonomik më pak kufizues për Iranin.

Duhet theksuar se 10 pikat e propozuara nga Irani, që përfshijnë heqjen e sanksioneve, vendosjen e tarifës në Hormuz dhe njohjen e sovranitetit iranian mbi ngushticën, si dhe të drejtën për një program bërthamor civil, janë cilësuar nga amerikanët si një “bazë e zbatueshme” për negociatat që pritet të zhvillohen në ditët në vijim.

A del Kina më e fortë?

Negociatori pakistanez në këtë konflikt, ministri i Jashtëm dhe zëvendëskryeministri Mohammad Ishaq Dar, ishte në Pekin vetëm tetë ditë më parë, ku u takua me homologun e tij kinez Wang Yi. Nga ky takim doli një plan paqeje me pesë pika, që përfshinte edhe kërkesën për rihapjen e Hormuzit. Kina është garantuesi ekonomik kryesor i Iranit (dhe mbështetësi i Pakistanit) dhe ka luajtur një rol të rëndësishëm në negociata. Ajo del më e fortë nga kjo situatë, pasi ka ndikuar në shtyrjen e Iranit drejt propozimit për rihapjen e Hormuzit. Gjithashtu, Kina duket e kënaqur që në Iran nuk pati ndryshim regjimi nga lufta, por përkundrazi një forcim të krahut ushtarak.

Kush humbet? E drejta ndërkombëtare

Si kërcënimet e Donald Trump për shkatërrimin e infrastrukturës civile (që në praktikë ndihmuan në arritjen e marrëveshjes), ashtu edhe ideja e bllokimit apo vendosjes së tarifave në Hormuz, janë në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare dhe konventat e OKB-së. Megjithatë, këto elemente tashmë janë bërë pjesë e negociatave dhe po pranohen si “normale”. Kjo tregon se po hyjmë gjithnjë e më shumë në një botë ku mbizotëron ligji i më të fortit, dhe jo rregullat e së drejtës ndërkombëtare të pas Luftës së Dytë Botërore./Corriere Della Sera