Diplomatë nga disa vende të botës mblidhen këtë të martë në Sarajevë në një përpjekje të dytë për të zgjidhur përplasjen mes Shteteve të Bashkuara dhe vendeve europiane për emërimin e përfaqësuesit të ri të lartë të komunitetit ndërkombëtar në Bosnje dhe Hercegovinë.

Mosmarrëveshja lidhet me atë se kush duhet të marrë postin e përfaqësuesit të lartë, një funksion me kompetenca të gjera që mund të ndikojë ndjeshëm në të ardhmen politike të Bosnjës. Administrata e presidentit Donald Trump po shtyn fort kandidaturën e saj, duke ndjekur një qasje të orientuar nga interesat ekonomike, që sipas zyrtarëve europianë mund të dëmtojë ekuilibrin e brishtë politik të vendosur pas luftës.

Ambasadorët e SHBA-së, Britanisë së Madhe, Francës, Gjermanisë, Italisë dhe Bashkimit Europian, së bashku me përfaqësues nga Kanadaja, Japonia dhe Turqia, pritet të zhvillojnë një raund të dytë bisedimesh në kryeqytetin boshnjak, pasi tentativa e parë në fillim të qershorit përfundoi pa marrëveshje dhe mes tensioneve.

Para atij takimi, administrata Trump kishte kërkuar largimin e menjëhershëm të përfaqësuesit aktual të lartë, politikanit gjerman Christian Schmidt. Më pas, sipas raportimeve, Uashingtoni u tërhoq nga një dakordësi e mëparshme që Schmidt të qëndronte në detyrë deri pas zgjedhjeve të pritshme në Bosnje në tetor, për të garantuar vazhdimësinë institucionale dhe për të ruajtur dinjitetin e tij personal.

Në muajin maj, zyrtarët amerikanë nisën një fushatë intensive për të vendosur në këtë post diplomatin italian 76-vjeçar Antonio Zanardi Landi. Ky propozim habiti shumicën e anëtarëve të Këshillit për Zbatimin e Paqes (PIC), bordi drejtues i të cilit mblidhet këtë të martë.

Sipas Guardian, Landi nuk ka përvojë të rëndësishme dhe as njohuri të veçanta për Bosnjën. Ai ka shprehur më herët simpati për Serbinë, ku ka shërbyer si diplomat, ndërsa nuk ka treguar të njëjtin interes për Bosnje dhe Hercegovinën.

Nuk është dhënë një shpjegim i qartë nga Uashingtoni për këtë ndryshim të papritur të qëndrimit. Megjithatë, zyrtarë europianë në Sarajevë dyshojnë se ai lidhet ngushtë me prioritetin e ri amerikan në rajon: hapjen e rrugës për një kontratë prej 1 miliard dollarësh për gazsjellësin Southern Interconnection.

Kontrata është dhënë paraprakisht kompanisë amerikane AAFS Infrastructure and Energy, e cila ka pak përvojë në projekte infrastrukturore, por sipas Guardian ka lidhje personale me Donald Trump.

Muajin e kaluar administrata Trump prezantoi politikën e saj të re për Ballkanin, ku thuhet se veprimet amerikane në rajon do të udhëhiqen nga nevoja për të siguruar “përfitim të drejtpërdrejtë” për kompanitë amerikane, në vend të asaj që e cilësoi si “ndërtim institucionesh pa afat”.

Ish-diplomati amerikan Jim O’Brien, në një analizë për European Council on Foreign Relations, shkroi se kjo politikë “pasqyron atë që tashmë po ndodh në rajon gjatë administratës së dytë Trump”, ndërsa “amerikanë me lidhje politike po përpiqen të fitojnë para duke dobësuar institucionet ndërkombëtare”.

“Sjellje të tilla minojnë paqen që ka zgjatur prej 30 vitesh”, shkroi O’Brien.

Kontrata për gazsjellësin është dhënë pa një procedurë tenderimi, gjë që ka sjellë paralajmërime nga Bashkimi Europian se kjo mund të rrezikojë procesin afatgjatë të integrimit europian të Bosnjës. Sipas Guardian, kjo përplasje ka çuar edhe në konfliktin aktual për emërimin e përfaqësuesit të ri të lartë.

Aktualisht, Landi shërben si ambasador në Vatikan i Urdhrit Sovran Ushtarak të Maltës. I kontaktuar nga Guardian, ai tha se do të ishte “e pamend” të përfshihej në debatin e nxehtë, por shtoi se programi i tij, i shpërndarë mes anëtarëve të bordit drejtues të PIC, është “plotësisht në përputhje me qëndrimet europiane”.

Dokumenti i Landit, i siguruar nga Guardian dhe i publikuar fillimisht nga media investigative boshnjake Istraga, premton se nuk do të rrëzojë vendimet e përfaqësuesve të mëparshëm të lartë, do të konsultohet me PIC për vendimet më të rëndësishme dhe nuk do ta mbyllë në mënyrë të njëanshme Zyrën e Përfaqësuesit të Lartë.

Megjithatë, Britania e Madhe, Franca dhe Gjermania nuk janë bindur nga kandidatura e tij dhe deri të hënën mbështesnin kandidatin francez René Troccaz, të dërguarin e Francës për Ballkanin.

Përplasja mes aleatëve të dikurshëm tregon se Bosnja vazhdon të mbetet e ndikuar nga pasojat e luftës së viteve 1992-1995, ku u vranë rreth 100 mijë njerëz, kryesisht boshnjakë myslimanë të vrarë nga forcat serbe shumë më të armatosura, si edhe, në një masë shumë më të vogël, kroatë.

Marrëveshja e paqes e Dejtonit, e ndërmjetësuar nga SHBA në fund të vitit 1995, ndali luftimet, por njëkohësisht sanksionoi rolin dominues të politikës etnike dhe ndarjen e Bosnjës në dy pjesë: Federatën Boshnjako-Kroate dhe Republikën Sërpska, të drejtuar nga serbët.

Zyra e Përfaqësuesit të Lartë u krijua me kompetenca të gjera për të mbikëqyrur zbatimin e Marrëveshjes së Dejtonit dhe për të ndihmuar Bosnjën drejt një integrimi më të madh mes komuniteteve etnike. Sipas Guardian, ky objektiv ka dështuar në masë të madhe, pasi vendi mbetet po aq i ndarë sa më parë, ndërsa Republika Sërpska vazhdon të dominohet nga lideri separatist serb, Milorad Dodik.