SHBA – Dënimi me vdekje konsiderohet zakonisht ndëshkimi më ekstrem për kriminelët më të rrezikshëm. Por në Shtetet e Bashkuara situata po zhvillohet ndryshe. Shumica e personave që ekzekutohen rezultojnë të jenë të varfër, me probleme mendore ose pa mundësi për të paguar avokatë të mirë. Shumë prej tyre kanë edhe një element të përbashkët: akuzohen për vrasjen e një personi të bardhë.

Në një editorial të publikuar në faqen e opinioneve, New York Times ka ngritur alarmin për rritjen rekord të ekzekutimeve me dënim kapital. Në vitin 2025 u ekzekutuan 47 persona, shifra më e lartë që nga viti 2009. Në vitin 2024 ishin 25, ndërsa një vit më parë 24. Numri më i ulët ishte 11 në vitin 2021, gjatë administratës Biden.

Rekordi absolut mbetet ai i vitit 1999, kur u kryen 98 ekzekutime. Vetëm në Florida, vitin e kaluar u ekzekutuan 19 persona. Rekordi i mëparshëm i këtij shteti ishte tetë, në vitin 2014. Të dhënat janë mbledhur nga Death Penalty Information Center, një organizatë jofitimprurëse me seli në Uashington, e krijuar në vitet ’90 dhe që mbledh statistika që nga viti 1976, i konsideruar një lloj “viti zero”, sepse atëherë nuk pati asnjë ekzekutim. Pas kësaj, numri filloi të rritej gradualisht: një ekzekutim në vitin 1977, sërish zero në 1978, deri te rritja e parë e madhe në vitin 1984, kur u kryen 21 ekzekutime.

Guvernatori republikan i Floridës, Ron DeSantis, ka firmosur një ligj që parashikon dënimin me vdekje për emigrantët e paligjshëm që kryejnë vrasje, pavarësisht një vendimi të Gjykatës Supreme të vitit 1987 që ndalon vendosjen automatike të një dënimi të tillë. Ky ligj quhet Trump Act, dhe emri nuk është rastësor: pas rikthimit në Shtëpinë e Bardhë, presidenti Donald Trump ka shtyrë për rritjen e ekzekutimeve, një politikë që ka gjetur mbështetje të fortë në bazën e tij politike MAGA.

Megjithatë, pak njerëz ndalen te historitë personale të të ekzekutuarve. Anthony Boyd, i cili deri në fund këmbënguli në pafajësinë e tij, u ekzekutua vitin e kaluar në Alabama në moshën 54-vjeçare. Ai ishte mbrojtur nga një avokat i caktuar nga shteti dhe pa përvojë, ndërsa dëshmitarët që e akuzonin kishin dhënë deklarata kontradiktore. Charles Flores, 56 vjeç, kaloi 27 vjet në korridorin e vdekjes në Teksas për një dënim të bazuar vetëm në dëshminë e një personi që ishte vënë nën hipnozë nga policia për të “kujtuar” më mirë ngjarjen. Ndërsa Robert Roberson, i cili është autik, vazhdon të presë ekzekutimin, edhe pse provat kundër tij janë vënë në dyshim. Ai akuzohet se ka vrarë vajzën e tij dyvjeçare duke e tundur me forcë, por më vonë u zbulua se fëmija mund të ketë qenë tashmë rëndë i sëmurë.

Situata bëhet edhe më e rëndë nga problemet teknike gjatë ekzekutimeve. Ka raste kur të burgosurve u injektohet një substancë vdekjeprurëse, por ata nuk vdesin menjëherë dhe qëndrojnë për minuta të tëra në agoni, ndonjëherë deri në 30 minuta.

Gazeta thekson se në pjesën më të madhe të botës perëndimore – të cilës SHBA i konsideron vetes si udhëheqëse – dënimi me vdekje është shfuqizuar. Ai nuk ekziston në të gjithë Evropën Perëndimore dhe në Kanada, por as në vende si Meksika, Argjentina, Brazili, Kili, Maroku, Afrika e Jugut dhe Australia. Ndërsa vendet që vazhdojnë ta zbatojnë janë shpesh shtete që nuk konsiderohen modele të demokracisë, si Afganistani, Kina, Irani dhe Koreja e Veriut. Rritja e ekzekutimeve në SHBA e bën këtë përjashtim edhe më të dukshëm.

Në të njëjtën kohë po rritet edhe numri i kundërshtarëve të dënimit me vdekje, sidomos për shkak të rasteve në të cilat të dënuarit janë shpallur të pafajshëm. Që nga viti 1973, më shumë se 200 persona të dënuar me vdekje janë liruar pasi janë shpallur të pafajshëm. Kjo ngre pyetjen: sa persona janë ekzekutuar pa qenë fajtorë?

Në vitin 2003, guvernatori republikan i Illinois-it, George Ryan, vendosi të zbusë dënimet me vdekje për të gjithë të dënuarit në shtetin e tij, pikërisht për shkak të shumë rasteve të dënimeve të padrejta. Virginia, që në vitet ’90 kishte ekzekutuar 65 persona, e shfuqizoi dënimin me vdekje në vitin 2021.

Këtë javë, guvernatorja republikane e Alabamës, Kay Ivey, vendosi të zbusë dënimin me vdekje për Charles Burton, 75 vjeç, i përfshirë në një grabitje në vitin 1991, por që nuk ishte i pranishëm në vendngjarje kur një nga bashkëpunëtorët e tij qëlloi për vdekje një person. Ai duhej të ekzekutohej të enjten, por dy ditë më parë erdhi vendimi i papritur për të ndaluar ekzekutimin.

Megjithatë, jo të gjithë shtetet amerikane po shkojnë në të njëjtin drejtim. Disa prej tyre kanë vendosur sekret për mënyrën e kryerjes së ekzekutimeve, për të penguar gazetarët të raportojnë mbi vuajtjet e të dënuarve kur një ekzekutim shkon keq. Indiana është një prej këtyre shteteve.

Ndërkohë, South Carolina ka rikthyer skuadrën e pushkatimit, një metodë që kujton kohët e “Perëndimit të Egër”. Por edhe kjo nuk garanton një vdekje të menjëhershme. Vitin e kaluar Mikal Mahdi vuajti për më shumë se një minutë pasi u qëllua, sepse plumbat nuk e kishin vrarë menjëherë./ La Repubblica