“E dua aspirinën, kam nevojë psikologjikisht për të”, përsërit presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, i cili ka treguar se prej më shumë se 25 vitesh merr çdo ditë acid acetilsalicilik. Ai ia atribuon mavijosjet në duar dhe një pjesë të shqetësimeve të tij dozës së lartë të ilaçit që përdor: 325 miligramë në ditë, rreth katër herë më shumë se e ashtuquajtura “dozë e ulët” që rekomandohet sot. Mjekët thuhet se i kanë këshilluar ta rishikojë këtë zgjedhje, por ai e mbron duke iu referuar idesë së përhapur, megjithëse të thjeshtuar, të “gjakut më të hollë”.

Por si vepron në të vërtetë aspirina? Dhe, mbi të gjitha, a ndihmon vërtet? Kur mund të bëjë më shumë dëm sesa mirë?

Si vepron në të vërtetë aspirina

Aspirina është një antiinflamator i fuqishëm, por nuk e “hollon” gjakun në kuptimin e zakonshëm të fjalës. Veprimi i saj kryesor është pengimi i pakthyeshëm i funksionit të trombociteve, qelizat që ndihmojnë në mpiksjen e gjakut. Këtë e bën duke bllokuar enzimën COX-1 dhe duke ulur prodhimin e tromboksanit A2.

Rezultati është një aftësi më e vogël e gjakut për të formuar mpiksje. Ky mekanizëm është i dobishëm për parandalimin e infarkteve dhe goditjeve ishemike në tru, të shkaktuara nga bllokimi i një ene gjaku, por sjell edhe rritje të rrezikut të gjakderdhjes.

Çështja e dozës

Një pikë për të cilën sot ka pajtim të gjerë shkencor është rëndësia e dozës. Kur përdorimi i aspirinës është i nevojshëm, ajo zakonisht përshkruhet në dozën më të ulët që jep efektin e kërkuar, përgjithësisht 75–100 miligramë në ditë, ose 81 miligramë në Shtetet e Bashkuara.

Doza më të larta, si 325 miligramët që përmend presidenti amerikan, nuk japin automatikisht mbrojtje më të madhe për zemrën. Studimi ADAPTABLE, që krahasoi 81 me 325 miligramë te pacientët me sëmundje kardiovaskulare, nuk gjeti epërsi të dozës më të lartë dhe as ndryshim domethënës në gjakderdhjet e rënda. Megjithatë, shumë pjesëmarrës kaluan nga doza e lartë te ajo e ulët, çka kufizon interpretimin e rezultateve.

Për këtë arsye, përdorimi afatgjatë i një doze të tillë te një person 80-vjeçar kërkon vlerësim individual dhe mbikëqyrje mjekësore.

Parandalimi i infarktit: kur ndihmon dhe kur kërkon kujdes

Gjatë dhjetë viteve të fundit, studimet kanë sqaruar më mirë se cilët pacientë përfitojnë nga aspirina.

Dallimi kryesor është mes parandalimit të një ngjarjeje të përsëritur dhe parandalimit të një ngjarjeje të parë.

Në rastin e parë bëhet fjalë për pacientë që kanë kaluar infarkt, goditje në tru ose kanë kryer ndërhyrje në arteriet e zemrës. Për këta pacientë, përfitimi i aspirinës është i mbështetur nga prova të forta shkencore. Analiza që bashkojnë rezultatet e disa studimeve, të publikuara në revista si The Lancet dhe New England Journal of Medicine, tregojnë ulje të konsiderueshme të ngjarjeve të përsëritura kardiovaskulare.

Më i diskutueshëm është përdorimi te personat pa histori të mëparshme sëmundjesh kardiovaskulare. Studimet e mëdha ASPREE, ARRIVE dhe ASCEND kanë treguar se te disa grupe përfitimi është i kufizuar ose kundërpeshohet nga rritja e komplikacioneve të gjakderdhjes.

Mbi bazën e këtyre provave, rekomandimet e vitit 2022 të Task Forcës amerikane për Shërbimet Parandaluese, USPSTF, përcaktojnë se:

  • Nga mosha 60 vjeç e lart, nuk rekomandohet nisja e aspirinës për të parandaluar një infarkt apo goditje të parë në tru, sepse rreziku i gjakderdhjeve serioze rritet me moshën.
  • Nga mosha 40 deri në 59 vjeç, te personat me rrezik të shtuar kardiovaskular, vendimi duhet të merret individualisht dhe në konsultim me mjekun.

Trump, 80 vjeç, i përket një grupmoshe që kërkon kujdes të veçantë. Megjithatë, për të gjykuar trajtimin e tij duhet të dihet arsyeja konkrete për të cilën i është përshkruar aspirina dhe historia e plotë shëndetësore. Rekomandimi për të mos e nisur ilaçin pas të 60-ave për parandalimin e një infarkti të parë nuk nënkupton ndërprerjen automatike të një trajtimi ekzistues.

Rreziqet: aspirina nuk është një ilaç “i padëmshëm”

Aspirina nuk është një ilaç pa rreziqe. Veprimi i saj mbi trombocitet shton mundësinë e gjakderdhjes, veçanërisht në stomak dhe zorrë, si edhe brenda kafkës.

Rreziku ndikohet nga mosha, doza, sëmundjet e tjera dhe barnat që pacienti merr njëkohësisht.

Mavijosjet e shpeshta, si ato që përmend Trump, mund të shfaqen gjatë trajtimit me ilaçe që pengojnë bashkimin e trombociteve. Megjithatë, vetëm prania e tyre nuk mjafton për të përcaktuar shkakun.

Mavijosjet, kyçet e ënjtura dhe insuficienca venoze

Mavijosjet në duart e presidentit janë të pajtueshme me një efekt anësor të përdorimit të ilaçeve antiagregante, që pengojnë trombocitet të bashkohen dhe të formojnë mpiksje.

Më e ndërlikuar është çështja e ënjtjes së kyçeve të këmbëve. Shtëpia e Bardhë ka folur për insuficiencë venoze kronike, një gjendje e shpeshtë në moshë të avancuar dhe që favorizohet nga mungesa e aktivitetit fizik. Në këtë gjendje, venat e kanë më të vështirë ta kthejnë gjakun nga këmbët drejt zemrës.

Masat kryesore të trajtimit përfshijnë përdorimin e çorapeve kompresive, lëvizjen dhe kontrollin e peshës. Sipas artikullit, Trump ka pranuar se ka hequr dorë nga çorapet kompresive sepse nuk i pëlqenin.

Efektet anësore dhe rastet që kërkojnë kujdes

Përdorimi i aspirinës kërkon vlerësim të posaçëm dhe në disa raste mund të jetë i kundërindikuar, veçanërisht kur pacienti ka:

  • Ulçerë aktive në stomak ose zorrë, apo histori gjakderdhjeje nga aparati tretës.
  • Anemi të shkaktuar nga humbja e vazhdueshme e gjakut.
  • Alergji ndaj aspirinës ose disa barnave antiinflamatore josteroide.
  • Dëmtim të rëndë të funksionit të veshkave.
  • Mbajtje të lëngjeve dhe ënjtje të gjymtyrëve, që kërkojnë shqyrtimin e shkakut dhe të trajtimit.
  • Përdorim të njëkohshëm të antikoagulantëve, ilaçe që pengojnë mpiksjen e gjakut, pa mbikëqyrje mjekësore.

Te të moshuarit, vendimi duhet të marrë parasysh gjendjen e përgjithshme, sëmundjet shoqëruese dhe rrezikun individual të gjakderdhjes.

Rasti i Trumpit nxjerr në pah një problem më të gjerë: marrjen “nga zakoni” të barnave që kërkojnë rishikim periodik. Aspirina nuk është një garanci universale kundër infarktit. Është një ilaç që mund të japë përfitime të rëndësishme kur përdoret për arsyen e duhur, te pacienti i duhur dhe në dozën e përshtatshme.