Ngjashmëria ndërmjet strategjisë së mundshme të Donald Trump ndaj Iranit dhe strategjisë së ndjekur nga Vladimir Putin kundër Ukrainës mbështetet në konceptin e një lufte të shpejtë që synon të prodhojë ndryshime politike të brendshme në shtetin kundërshtar. Në marrëdhëniet ndërkombëtare bashkëkohore, lufta nuk konsiderohet vetëm si instrument ushtarak, por edhe si mekanizëm presioni politik, psikologjik dhe strategjik që ndikon drejtpërdrejt në stabilitetin e brendshëm të shteteve. Kjo qasje mbështetet në supozimin se presioni i jashtëm ushtarak, i kombinuar me pakënaqësinë e brendshme sociale dhe ekonomike, mund të përshpejtojë dobësimin e regjimit politik, duke e detyruar atë të bjerë ose të hyjë në negociata për një marrëveshje të favorshme.

Në rastin e Iranit, analiza e protestave të brendshme në Teheran dhe e krizës ekonomike të vazhdueshme mund të krijojë perceptimin se një presion i fortë ushtarak ose strategjik nga jashtë do të rriste pakënaqësinë popullore dhe do të çonte në një destabilizim të regjimit. Një logjikë e ngjashme u ndoq nga Vladimir Putin gjatë vendimit për pushtimin e Ukrainës në vitin 2022, duke u mbështetur në parashikimin se struktura shtetërore ukrainase do të dobësohej shpejt dhe se qeveria do të binte brenda një kohe të shkurtër për shkak të ndarjeve të brendshme dhe presionit ushtarak rus. Në të dyja rastet, supozimi themelor ishte se lufta do të ishte e shkurtër dhe se rezultati politik do të arrihej përmes një kolapsi të brendshëm të kundërshtarit.

Megjithatë, përvoja e luftës në Ukrainë ka dëshmuar se një qasje e tillë strategjike shpesh rezulton e gabuar. Në shumë raste, sulmi i jashtëm nuk prodhon dobësim të regjimit, por përkundrazi rrit kohezionin kombëtar dhe konsolidon mbështetjen për qeverinë. Shoqëritë e kërcënuara nga një agresion i jashtëm priren të mobilizohen rreth institucioneve shtetërore dhe të forcojnë identitetin kombëtar, duke reduktuar ndarjet e brendshme politike dhe sociale. Ky fenomen, i njohur në teorinë e marrëdhënieve ndërkombëtare si efekti i mobilizimit kombëtar gjatë luftës (rally around the flag effect), ka kontribuar në zgjatjen e konfliktit në Ukrainë dhe në dështimin e parashikimeve për një fitore të shpejtë ruse. Rusia, në vend të një operacioni të shpejtë ushtarak, u përfshi në një konflikt të zgjatur me kosto të larta ekonomike, politike dhe ushtarake, si dhe me një izolim të konsiderueshëm ndërkombëtar.

Kjo përvojë përbën një mësim të rëndësishëm për politikën amerikane dhe për strategjitë e mundshme ndaj Iranit. Lufta në Ukrainë ka treguar se konfliktet moderne janë të prirura të shndërrohen në luftëra të gjata, me pasoja të paparashikueshme dhe me kosto të larta strategjike. Në këtë kontekst, një strategji më racionale do të ishte arritja e një marrëveshjeje diplomatike në një fazë të hershme të krizës, duke shmangur përshkallëzimin ushtarak dhe rrezikun e një konflikti të pakontrollueshëm rajonal. Qëllimi strategjik nuk do të ishte rrëzimi i regjimit iranian përmes forcës, por krijimi i një presioni të mjaftueshëm për ta orientuar Iranin drejt negociatave dhe një kompromisi politik që garanton stabilitetin rajonal.

Destabiliteti i brendshëm i Iranit në rastin e një konflikti të ashpër përbën një rrezik serioz për rënien e regjimit, gjë që do të kishte pasoja të rënda për elitën politike dhe strukturat e pushtetit. Një luftë e zgjatur do të rrezikonte jo vetëm stabilitetin ekonomik dhe social të vendit, por edhe vetë mbijetesën e sistemit politik iranian, duke rritur presionin e brendshëm dhe mundësinë e krizave institucionale. Në të njëjtën kohë, edhe Shtetet e Bashkuara do të kishin interes për një marrëveshje, pasi dobësimi i kapaciteteve ushtarake dhe i reagimit strategjik të Iranit mund të konsiderohet si arritje e objektivave kryesore të tyre. Një marrëveshje reciproke do të përfaqësonte një formë stabiliteti edhe për Donald Trump, sepse rritja e çmimit të naftës dhe zgjatja e një konflikti të mundshëm do të ndikonte negativisht në ekonominë globale dhe në popullaritetin e tij politik. Në këtë kuptim, një kompromis diplomatik do të ishte një zgjidhje pragmatike për të dyja palët, duke shmangur kosto të mëdha strategjike dhe politike. Si rezultat, si Irani ashtu edhe Shtetet e Bashkuara do të dilnin nga një marrëveshje me dëme të caktuara, por pa humbje serioze, duke ruajtur stabilitetin e brendshëm dhe ekuilibrin e përgjithshëm strategjik.

Nga ana tjetër, edhe lidershipi iranian mund të ketë interes për arritjen e një marrëveshjeje. Vazhdimi i tensioneve ushtarake me Shtetet e Bashkuara do të përkeqësonte krizën ekonomike, do të rriste presionin social të brendshëm dhe do të shtonte rrezikun e destabilizimit politik. Regjimet politike në situata të tilla zakonisht ndjekin strategjinë e ruajtjes së stabilitetit dhe të mbijetesës së sistemit politik, duke preferuar kompromisin ndaj një konflikti total që mund të rrezikojë ekzistencën e tyre. Në këtë kuptim, negociatat dhe marrëveshjet diplomatike përfaqësojnë një instrument racional për ruajtjen e pushtetit dhe stabilitetit të brendshëm.

Megjithatë, krahasimi ndërmjet dy rasteve duhet të marrë parasysh edhe dallimet strukturore. Rusia ndërmori një pushtim të drejtpërdrejtë territorial ndaj Ukrainës me objektiva të qarta gjeopolitike dhe strategjike, ndërsa Shtetet e Bashkuara zakonisht përdorin instrumente të presionit ekonomik, sanksione financiare dhe diplomaci strategjike në raport me Iranin. Për më tepër, objektivi rus ishte kontrolli territorial dhe ndikimi i drejtpërdrejtë mbi qeverinë ukrainase, ndërsa politika amerikane ndaj Iranit synon kryesisht kufizimin e kapaciteteve ushtarake dhe bërthamore iraniane dhe ruajtjen e ekuilibrit të sigurisë në Lindjen e Mesme. Irani, për shkak të strukturës së tij ekonomike dhe varësisë nga stabiliteti i brendshëm, paraqitet më i ndjeshëm ndaj presioneve ndërkombëtare dhe potencialisht më i prirur për negociata.

Në përfundim, analiza krahasuese e strategjisë së mundshme të Donald Trump ndaj Iranit dhe asaj të Vladimir Putin në Ukrainë tregon se koncepti i një lufte të shpejtë për të shkaktuar kolaps të brendshëm politik është shpesh një iluzion strategjik. Lufta në Ukrainë ka demonstruar se konfliktet moderne kanë tendencë të zgjaten, të rrisin rezistencën e shteteve të sulmuara dhe të prodhojnë kosto të larta për agresorin. Për këtë arsye, diplomacia, negociatat dhe presioni strategjik i kontrolluar mbeten instrumentet më efektive për menaxhimin e krizave ndërkombëtare dhe për ruajtjen e stabilitetit global, ndërsa një marrëveshje ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Iranit mund të përfaqësojë një zgjidhje pragmatike për shmangien e një konflikti të gjatë dhe destabilizues.