​Ka disa vende në Shqipëri që nuk mjafton t’i vizitosh, por duhet t’i ndjesh me shpirt, sepse çdo gur, çdo shpat mali dhe çdo fije bari mban mbi vete peshën e rëndë të një historie sa krenare, aq edhe të dhimbshme. Një nga këto xhevahire të fshehura, të mbrojtura nga harresa vetëm prej kujtesës së banorëve të saj, është Arrni.

Një zonë me histori të lashtë, e njohur për fise të besës, burra të mençur dhe familje të respektuara që ndër breza kanë ruajtur nderin e këtyre trojeve. Ditë më parë, në festën e kësaj zone, Arrni u gjallërua si rrallëherë, sikur donte të tregonte se shpirti i tij nuk ka vdekur ende. Ishin mbledhur thuajse të gjithë, një bashkim i madh që të ngrohte zemrën, por që njëkohësisht të ndrydhte gjoksin nga një melankoli e thellë. Shumica dërrmuese e atyre që gëzonin, këndonin e hidhnin valle atë ditë, nuk jetojnë më atje. Ata ishin rikthyer për pak çaste, si shtegtarë në folenë e tyre të vjetër, disa të ardhur nga Tirana, por pjesa më e madhe e tyre nga qytetet e largëta europiane, ku dallgët e jetës dhe vështirësitë i kanë detyruar të ndërtojnë një të ardhme në mërgim.

Për këdo që shkel për herë të parë në Arrën, ballafaqimi i parë me peizazhin të lë pa frymë dhe të ngjall një ndjenjë të pastër mahnitjeje. Është një Zvicër e vogël e lënë në harresë, një parajsë natyrore e jashtëzakonshme me male që prekin qiellin, ajër të pastër që të mbush mushkëritë dhe një bukuri të egër e magjepsëse që dëshmon potencialin e madh të paprekur të Alpeve tona.

Por kjo magji zgjat pak, sepse sapo festa mbaron, njerëzit largohen dhe ti zbret poshtë, duke marrë rrugën drejt Surroit, ku bukuria e natyrës dorëzohet menjëherë përpara një realiteti të dhimbshëm që të lëndon shpirtin. Nëpër shpatet e një rruge të thyer, të paasfaltuar dhe të pluhurosur, syri të kap skena që të mbushin sytë me lot: dhjetëra shtëpi të braktisura, të harruara nga shteti dhe të gërryera pamëshirshëm nga koha. Mes tyre, si dy dëshmitarë të heshtur të një tragjedie moderne, veçoheshin dy kulla të vjetra prej guri, të cilat sot qëndrojnë thuajse të rrënuara, të kërrusura nën peshën e vetmisë.

Në ato dy kulla, me siguri që dikur ka pasur shumë jetë. Ka pasur zëra fëmijësh, të qeshura prindëresh, histori burrash që kuvendonin pranë oxhakut dhe dasma që ushtonin në mbarë luginën. Çdo gur i atyre mureve ka parë histori që shkruheshin ditë pas dite me djersë dhe sakrifica. Oborret që sot janë pushtuar nga ferrat, shkurret dhe një heshtje therrëse, dikur gëlonin nga djemtë dhe vajzat e zonës që rriteshin me ëndrra të mëdha për këtë vend.

Sot, mbi ato kulla rëndon një hije e frikshme dhe e rëndë braktisjeje, një lloj zie e heshtur që të bën të pyesësh se si mund të lihet pas dore një pasuri e tillë shpirtërore dhe kulturore. Kjo pamje e trishtë është radiografia më e pastër dhe më e dhimbshme e plagës sonë të madhe kombëtare. Mjafton vetëm kjo foto, mjafton vetëm ky imazh i këtyre dy kullave të rrënuara për të kuptuar se pse shqiptarët nuk durojnë dot më, pse shpirti i tyre ka arritur në pikën e fundit të dëshpërimit dhe pse janë ngritur në këmbë duke marrë rrugët e botës e duke braktisur gjithçka që duan.

Pyetjet që lindin natyrshëm në ato rrugë të harruara ku zhurma e vetme është ajo e erës nëpër gjethe, janë ulëritëse dhe kërkojnë përgjigje. Kur ka qenë politikani i fundit që ka shkelur në këto zona pa pasur nevojë për vota? Kur është bërë premtimi i fundit që është mbajtur realisht për këta banorë të vuajtur e fisnikë? Janë bërë plot 36 vite pluralizëm dhe demokraci, e megjithatë rruga që të çon në këto fshatra ka mbetur po ajo e sistemit të kaluar, një rrugë e shkatërruar ku nuk ka pasur asnjë lloj ndërhyrjeje serioze, asnjë investim minimal që t'u kthejë dinjitetin këtyre njerëzve dhe t'u mundësojë të jetojnë si qenie njerëzore në shekullin e 21-të. Sa strategji, sa seminare, sa fonde dhe sa politika janë bërë e janë shkruar në letër gjoja për zhvillimin e këtyre zonave të thella? A e dinë vërtet politikanët që rrinë në zyrat e tyre të ngrohta e luksoze në Tiranë se ekzistojnë këto pika në hartën e Shqipërisë, apo për ta Shqipëria mbaron te boundaries e kryeqytetit? Kur i kanë shkelur për herë të fundit këto fshatra me këmbët e tyre, pa kostumet e shtrenjta të fushatës dhe pa fjalimet e rreme të radhës që premtojnë mrekulli që nuk vijnë kurrë?

Është pikërisht ky udhëtim në Arrën dhe Surroi që të bën të kuptosh se sa frikshëm, sa egërsisht dhe sa pashpirt është larguar kjo politikë nga qytetari i thjeshtë dhe nga realiteti i përditshëm. Ndërsa në kryeqytet flitet me të madhe për suksese imagjinare, për zhvillim ekonomik dhe për turizëm elitar, "Zvicra" jonë e vërtetë, ajo me bukuri përrallore dhe njerëz me zemër të madhe, po vdes çdo ditë në harresë të plotë.

Ajo po izolohet nga mungesa totale e infrastrukturës dhe po vritet dita-ditës nga indiferenca e ftohtë shtetërore që sheh vetëm interesat e veta afatshkurtra. Këto kulla të rrënuara, që qëndrojnë si monumente të dhimbjes në shpatet e Surroit, nuk janë thjesht mbetje të së kaluarës, por janë një thirrje urgjente dhe një britmë e fundit për zgjim kombëtar. Nëse nuk ndërhyhet sot, nesër do të jetë shumë vonë, dhe historia, kultura e shpirti i këtyre zonave të mrekullueshme do të mbeten vetëm një kujtim i zbehtë në fotografitë e vjetra që emigrantët mbajnë me mall nëpër telefonat e tyre nëpër Europë.