Rituali i takimeve të pranverës së Fondit Monetar Ndërkombëtar dhe Bankës Botërore, që nisin të hënën, më 13 prill, mbetet i njëjtë: qershitë në lulëzim në Uashington, mbërritja e delegacioneve nga 191 vende për të bërë bilancin gjashtëmujor të ekonomisë botërore dhe një kalendar i përcaktuar paraprakisht: më 14 prill publikohet World Economic Outlook, dokumenti parashikues i FMI (ku pritet një ngadalësim i rritjes globale), më 16 prill zhvillohen takimet e ministrave të Financave dhe guvernatorëve të bankave qendrore të G7 dhe më pas të G20, më 17 Komiteti Monetar dhe më 18 ai për Zhvillimin i Bankës Botërore.

Pastaj, të gjithë kthehen në shtëpi.

Tematikat

Por nëse rituali nuk ndryshon, temat që lidhen paralelisht me zhvillimin ekonomik – pra faktorët “e jashtëm” që mund të ndikojnë rritjen – nuk kanë qenë kurrë kaq të shumtë, kaq të ndërlikuar, kaq të rinj dhe kaq të mbushur me pasiguri: lufta, rritja e çmimeve të naftës dhe inflacionit, si dhe shqetësimi për punësimin qëndrojnë në sfond, por, paradoksalisht, janë asgjë krahasuar me dy “minat e vërteta” që do të dominojnë këto takime të pranverës 2026 dhe që po shqetësojnë seriozisht zyrtarët e Fondit, politikanët, ministrat dhe sidomos bankierët, të cilët i ndjekin nga afër dhe që më shumë se kushdo tjetër mund të përballen me pasojat e këtyre sfidave të reja:

  1. shtrembërime të mundshme të sistemeve financiare si pasojë e përdorimit të rrezikshëm të inteligjencës artificiale;
  2. rreziku i një krize në sektorin e kreditit privat, që në rast rënieje mund të tërheqë me vete edhe sektorin e Private Equity, i cili në disa segmente tashmë po jep shenja dobësie.

Dhe bëhet fjalë për shuma që, në skenarët më të këqij, mund të shkaktojnë pasoja vërtet serioze.

Lufta në Iran

Pra, rreziku i një “stuhie perfekte” sot nuk vjen nga lufta kundër Iranit, por pikërisht nga kombinimi ende i panjohur i këtyre dy faktorëve.

Por le të nisemi nga lufta: një faktor me shpërthim të menjëhershëm dhe të paparashikueshëm, që pas një momenti shprese gjatë fundjavës – të lidhur me negociatat mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara – na ka rikthyer sërish, pas dështimit të dialogut, te ajo skemë që e njohim mirë: rritje e çmimeve të naftës dhe rritje e inflacionit.

Shtëpia e Bardhë ka diskutuar tashmë me Departamentin e Thesarit masa të mundshme, nëse lufta zgjat më shumë se tre muaj dhe nëse bllokimi i plotë i ngushticës së Hormuzit – që pritet të vendoset nga sot nga Shtetet e Bashkuara – do të ketë pasoja më të rënda nga sa pritej mbi çmimin e naftës dhe atë të karburantit në treg.

Tregjet

Këtu hyjmë sërish në një zonë pasigurie: ekziston precedenti i çmimit 120 dollarë për naftën Brent gjatë momenteve më të tensionuara të luftës, por ka edhe skenarë të rinj që parashikojnë rritje deri në 150 dollarë, nëse mbyllja totale e ngushticës së Hormuzit – e shpallur nga Donald Trump – zgjat për një periudhë të gjatë.

Shqetësimi real nuk është thjesht niveli i çmimeve, që siç është parë kanë një farë fleksibiliteti, por sa do të zgjasë kjo krizë dhe çfarë efekti do të ketë mbi inflacionin (i cili në SHBA është rreth 3.3% në bazë vjetore për muajin mars, me një rritje prej 0.9%) dhe mbi normat e interesit, që janë tashmë nën presion.

Edhe pse lufta mbetet shqetësuese, dinamika e saj është e njohur dhe po ashtu edhe mjetet për të frenuar inflacionin. Një rritje e normave të interesit – që tregjet e kanë parashikuar pjesërisht – do të ketë gjithsesi efekt frenues mbi rritjen ekonomike. Për këtë arsye pritet një ulje e përgjithshme e ritmeve të rritjes globale.

Vlerësohet gjithashtu se ndikimi negativ do të jetë më i fortë në Evropë dhe Azi sesa në SHBA, ndaj do të nevojiten masa të koordinuara ndërhyrjeje, sipas skenarëve të mundshëm. Një situatë shqetësuese, por jo e panjohur apo e pakontrollueshme, duke qenë se raste të ngjashme janë përjetuar edhe më parë në dekadat e fundit.

Faktori i parë i rrezikut: modeli Anthropic Claude Mythos

Aspektet më problematike në këtë situatë pasigurie vijnë pikërisht nga dy faktorë të rinj, që aktualisht janë si të panjohur, ashtu edhe të pakontrollueshëm.

I pari lidhet me ndikimin e inteligjencës artificiale, konkretisht me modelin e ri Anthropic Claude Mythos. Dihet që ky model është vënë në përdorim në mënyrë të kufizuar, për rreth 40 kompani të mëdha amerikane, për t’i ndihmuar të identifikojnë paraprakisht dobësitë në sistemet e tyre software — dobësi që mund të zbulohen lehtësisht edhe nga hacker-at nëse kanë akses në këtë teknologji.

Por shqetësimi kryesor për këto takime është tjetër: aftësia e Mythos për të zbuluar dobësi në sistemet financiare, në ato të pagesave dhe transfertave, duke hapur rrugë për mashtrime të mëdha dhe të paparashikueshme. Skenari më i keq? Paralizë e plotë e sistemeve financiare.

Për këtë çështje kanë diskutuar ditët e fundit Sekretari i Thesarit Scott Bessent dhe kreu i Fed, Jerome Powell, me bankierët amerikanë, të thirrur urgjentisht në Uashington.

Tani synimi është që ky diskutim të zgjerohet në gjithë sistemin financiar ndërkombëtar.

Aktualisht, Claude Mythos është përdorur vetëm nga disa banka amerikane për të identifikuar dobësitë dhe për të paraprirë. Po bankat evropiane? Po ato aziatike? Në këtë rast, rreziku është global dhe nuk mund të izolohet.

Për këtë arsye, në ditët në vijim në Uashington, paralelisht me takimet zyrtare, pritet të ngrihet një komitet ndërkombëtar veprimi për të ndarë informacion mbi rreziqet dhe dobësitë, para se teknologjia të përfundojë në duar hacker-ash apo kriminale. Kjo konsiderohet sfida më e re që do të dominojë këto takime pranverore.

Faktori i dytë i rrezikut: “kërcitjet” e sektorit të kreditit privat

Faktori tjetër është më pak i ri, por po aq i paqartë: sa i brishtë është sektori i kreditit privat? Dhe çfarë ndikimi do të ketë mbi kompanitë fillimisht, e më pas mbi ekonominë, nëse shpërthen një krizë e papritur likuiditeti?

Dihet që disa banka të mëdha tregtare, si JP Morgan, kanë pastruar tashmë portofolët e tyre nga kreditë më të rrezikshme, që ofronin interesa të larta. Por në thelb, kjo ka qenë vetëm një zhvendosje e problemit te aktorë të tjerë, që mund të jenë edhe më të brishtë.

Ky sektor është shumë i lidhur me investime private nëpër kompani, i cili në shumë raste tashmë po has vështirësi në likuidimin e investimeve për shkak të pasigurisë ekonomike — si nga lufta, ashtu edhe nga ndikimi i mundshëm i inteligjencës artificiale në sektorë të ndryshëm, nga software te industria prodhuese.

Autoritetet deri tani e kanë minimizuar situatën. Por minimizimi dhe qetësimi i tregjeve është pjesë e rolit të tyre. E njëjta gjë ndodhi edhe para krizës së viteve 2007–2009, të shkaktuar nga tregu subprime.

Shpresa është që këtë herë situata të mos nënvlerësohet dhe që këto takime të përdoren për të koordinuar masa konkrete dhe për të qenë gati për të vepruar në kohë, nëse kriza shpërthen edhe në këtë front.

Sepse, siç dihet, të përballesh njëkohësisht me disa kriza pa qenë i përgatitur nuk është kurrë as e lehtë dhe as pa pasoja./CorrieredellaSera