Hapet dosja e Drita Çomos, poetja që u përndoq nga ish-Sigurimi në moshën 16-vjeçare

Hapet dosja e Drita Çomos, poetja që u përndoq nga ish-Sigurimi në moshën 16-vjeçare

Në muajin e Gruas, Autoriteti për Informim mbi Dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit, diskutoi në Klubin e Librit - Mësojmë nga e kaluara, librin ditar e poezi, "Dritë që vjen nga humnera" të Drita Çomos, si dhe zbuloi për herë të parë për publikun pjesë nga dosja e survejimit që Ish-Sigurimi i Shtetit nisi ndaj gjimnazistes 16 vjeçare.

Drita Çomo u lind në Tiranë në 19 mars të vitit 1958. Në nëntor 1960, në moshën dyvjeçare, u internua, për shkak të dënimit politik të nënës së saj, Liri Belishova dhe dënimit të të atit. Maqo Çomo dy ish-funksionarë të pushtetit komunist, të cilët si shumë të tjerë, i përndoqi lufta e brendshme partiake.

Një pjesë të fëmijërisë dhe të adoleshencës e kaloi e internuar në Kuç të Vlorës e më pas në Progonat të Kurveleshit. Së fundi u internua në Cërrik, ku dhe mbaroi shkollën e mesme, por për shkak të sëmundjes së rëndë dhe të keqdashjes, nuk arriti të kryente maturën.

Vdiq fill e vetme në moshë fare të re, më 19 shkurt 1981, në Spitalin Onkologjik të Tiranës, ku as në grahmat e fundit nuk iu lejua që të kishte pranë të ëmën. Ajo la të shkruar një ditar, i cili është dëshmi për ngjarjet e ndodhura në izolim si dhe dhjetra poema e poezi të shkruara në vitet 1975-1981, të cilat janë një histori vuajtjesh, dhimbjesh dhe shprese, të cilat u bënë pjesë e diskutimeve në Klubin e Librit, mbajtur në praninë e profesorëve dhe mësuesve të historisë, gjuhës dhe letërsisë, mikes së saj të rinisë, aktores së mirënjohur Rajmonda Bulku dhe vëllait të saj, Petrit Çomo.

Kryetarja e Autoritetit, Gentiana Sula tha se: “Libri që la pas Drita Çomo dhe dosja e survejimit që hapet për herë të parë, për studiuesit, me lejen e familjarëve, vjen në përkujtim të 8 Marsit për të nderuar përpjekjet e vajzave dhe grave në komunizëm.

Klubi i librit targeton mësuesit dhe mundohet që përmes memuaristikës dhe lidhjes me dokumentet e Ish-Sigurimit të Shtetit t’i japim mësuesve jo vetëm fakte historike, por edhe kontekst, përjetim, për t’u hedhur në një platformë për diskutim.

Libri i Drita Çomos është si ajo lulja që don ta këpusësh, po mbas asaj luleje na dalin rrënjë të thella e të thella, për fatin e historisë së saj, raportet që ajo krijoi me njerëzit, shpresa e saj për të jetuar, fati tragjik i dy prindërve që ëndërruan një ëndërr të bukur, por që për fatin e keq nuk rezultoi aq e bukur, por edhe i bëri viktimë. Le të urojmë që kohë të tilla mos të përsëriten më.”

Aktivitetit vijoi nën moderimin e Prof. Dr. Aljula Jubani, e cila tha se : “Çdo rast i veçantë që na krijon mundësinë të njohim mendje të kthjellta dhe shpirtra të epërm, si Drita Çomo, është jo vetëm shërbim për të njohur të vërtetën e një jete, por për të ndriçuar sot të rinjtë, me modelet më të mira njerëzore, që nga terri më i madh të kohës na ndrijnë edhe sot.”

Dr. Edlir Orhani, nga AIDSSH bëri një paraqitje të gjetjeve arkivore nga dosja e përndjekjes së hartuar nga Ish-Sigurimi i Shtetit, si dhe disa momente nga dosja e krijuar mbi nënën e saj Liri Belishova.

“Dosja është hapur kur ajo kishte mbushur 16 vjeç dhe vazhdonte vitin e dytë të gjimnazit në qytetin e Cërrikut ku ajo banonte e internuar me të ëmën Liri Belishova dhe të vëllain, Petrit Çomo. Dosja nis me një shënim të operativit të sektorit të hekurudhës Fier-Ballsh, ku gjimnazi i saj mori pjesë në aksionin për ndërtimin e hekurudhës në periudhën qershor 1974.

Survejimi i famijes dhe të dhënat me Teknikë Operative (përgjim të bisedave nëne e bijë në shtëpi) ishin të mjaftueshme, sipas sigurimit që Drita Çomo të vendosej në përpunim paraprak për agjitacion e propagandë. Ndaj saj u hartua dhe miratua edhe plani i masave agjenturalo-operative”, ku në bashkëpunin përfshiheshin edhe nxënës të klasës së saj, të cilët raportonin për mendimet jashtë klisheve ideologjike dhe referatet që Drita krijonte sipas temave të orës së letërssië, apo edhe të fizikës. Në datën 1.4.1977 merret vendimi për arkivimin e dosjes 2A për shkak të sëmundjes. Por përsëri tre vjet më vonë ndërsa lëngonte në shtratin e vdekjes në 30.11.1980 jepet vendimi për ta marrë në përpunim 2B me asyen se shfaq tendencën “për agjitacion e propagandë armiqësore, për drejtimin antiparti duke marrë masa për kontrollin e saj.” Me vdekjen e saj dosja arkivohet në datën 18.3.1983.”

MSC. Elona Baçi ADISSH, në prezantimin e saj solli një qasje mes librit dhe dokumenteve arkivore duke theksuar se: “Duke evidentuar faktet, duke vendosur përballë kujtimeve të saj dhe dokumentat arkivore të kohës, ne thellohemi tek e vërteta dhe iu kudërvihemi faktet të rreme, që ndërtoi regjimi diktatorial mbi të ashtuquajturit armiq. Faktet që nuk plotësohen nga dokumentet arkivore, plotësohen nga dëshmia e Dritës në ditarin e botuar, ku mekanizmi i Sigurimit të Shtetit shfaq natyrën e tij të vërtetë, -siç thotë edhe Kadare - egërsinë e tejskajshme, egërsinë e errësirës, mungesë mëshire”.

Petrit Çomo, vëllai i Drita Çomos solli disa dëshmi nga jeta në internim dhe vitet e kaluara me Dritën. “Mua më vjen mirë që ajo kujtohet edhe pse vdiq e re. Ajo la pas këto krijime që e kthyen historinë e saj në qëndër të vëmendjes dhe uroj që edhe për të tjerë, si ajo që nuk patën fat të realizoheshin për shkak të pengesave ideologjike të ketë sa më shumë ngjarje të tilla kujtese.”

Rajmonda Bulku aktorja e njohur dhe e dashur për publikun, shoqe e rinisë së Drita Çomos, risolli për të pranishmit kujtimet dhe mbresa nga shoqëria e saj: “Drita sa jetë të shkurtër pati po aq edhe jehonë. Në atë kohë, akoma nuk kishin ardhur vitet 90, ajo ishte një zë i fuqishëm në atë kohë, ajo ishte fuqishëm në atë qytet, ishte fuqishëm në shoqëri , ajo ishte fuqishëm në kujtimet tona. Ishte shumë intelektuale, shumë e kulturuar, ne merrnim dhe jepnim libra. Burrneshë, fliste hapur. Ka bërë veprime shumë të guximshme. Kemi qenë njëherë në një aksion në Fier. Ishim 15 vjeç dhe kishim 2 djem të një ruseje, babin të futur në burg, inxhinier. Dhe ai kshte vajtur të takonte babin e tij në burgun e Ballshit që ishte afër se aty po bënim dhe ne. I bënë një mbledhje të tmerrshme atje atij djali, e persekutuan, ne që rrinim të gjithë. Si vajte ti te armiku në burg? Vetëm Drita guxoi, nga ne, që në atë kohë nuk mund të të mbronte një njeri që ishte persekutuar vetë sepse rrënohej fare. Dhe vetëm ajo guxoj. Dhe i tha atyre thjeshtë me atë mençurinë e vetë dhe thjeshtësinë : Çfarë ka bërë Aliosha sepse ka vajtur të takojë babanë në burg, babanë e tij.”

Dr. Migena Kapllani mësuese në shkollën “Konstantin Kristoforidhi”, Elbasan, solli një refleksion për poezinë- mesazh të Çomos “Po mësoj të jetoj për ata që do të vijnë”. "Drita ishte vajza që diti të zbërthejë më mirë se çdokush se deri “në ç’masë shteti diktatorial ka arritur të cënojë e të shtrajtojë shpirtrat njerëzorë, sa thellë ka zbritur e keqja në ndërgjegjen e tyre”.

Prof. asoc. Dr. Andi Pinari, Fakulteti i Historisë, Tiranë foli mbi rëndësinë që ka memuaristika në edukimin të rinjve me respekt për identitetin dhe historinë kombëtare. “Ajo e bën më të lehtë përpunimin e informacionit nga studentët ashtu sikurse na tregon edhe detaje të cilat përgjithësisht librat e historisë së përgjithshme nuk i përmbahen, por edhe lidhjen si të thuash personin me historinë personale. Historitë personale me historinë e madhe kolektive. Kështu që besoj se janë gjithmonë një burim i mirë edhe frymëzimi për tu studiuar më thellë, por edhe informacioni që pastaj mund t’i vishet historisë së madhe së përgjithshme.”

Autoriteti po punon me libra memuarë dhe historik që prekin ngjarje të patrajtuara të periudhës 1994-1991, me qëllim që programi i KLUBI I LIBRIT-"Mësojmë nga e kaluara" të shtrihet gjerësisht te mësuesit dhe nxënësit e arsimit parauniversitar./Marrë nga faqja e Facebook e Aidssh - Klubi i librit "Mësojmë mbi të kaluarën"

Ora 09:00
Hapet dosja e Drita Çomos, poetja që u përndoq nga ish-Sigurimi në moshën 16-vjeçare
  • SI.E./r.k./Shqiptarja.com
    Komento

    KUJDES! Nuk do të publikohen komente që përmbajnë fjalë të pista, ofendime personale apo etiketime mbi baza fetare, krahinore, seksuale apo që shpërndajnë urrejtje. Në rast shkelje të rëndë të etikës, moderatorët e portalit mund të vendosin të bllokojnë autorin e komentit, të cilit do t'i ndalohet nga ai moment të komentojë te Shqiptarja.com

    • Sondazhi i ditës:

      Barazimi me Kroacinë, mendoni se Kombëtarja kalon grupet e Euro 2024



    ×

    Lajmi i fundit

    Euro 2024/ Skoci-Zvicër 1-1, helvetët shohin përpara në fazën 1/16 me supergolin e Xherdan Shaqirit

    Euro 2024/ Skoci-Zvicër 1-1, helvetët shohin përpara në fazën 1/16 me supergolin e Xherdan Shaqirit