Nën drejtimin e gazetarit Eljan Tanini, emisioni Esencë që shfaqet çdo të premte, ora 21:00 në ekranin e Report Tv pati disa të ftuar me rëndësi dhe peshë nostalgjie. Ndër të tjera dhe të tjerë, të ftuar ishin:

Artisti dhe piktori: Orges Shijaku, ju tregoj luftën e familjes sime!

Rubrika Amarcord, kush janë 36 shenjtorët që sot fshihen brenda Piramidës së Tiranës? Flasin artistët Bledar Gramo dhe Alban Kardashi.

Esencë Arkiv, jeta në Kombinatin Tekstil të Beratit, flet shkrimtari dhe autori Ylli Polovina.

Ditar nga e kaluara, cilët janë 30 janarët më të njohur në Historinë Shqiptare?!

Orges Shijaku, ju tregoj familjen time mes artit, nënës dhe babait

Orges Shijaku: -Annamaria, ose mamaja ime, ishte gruaja, shoqja dhe burimi i frymëzimit për artistin e njohur shqiptar Sali Shijaku. Ajo lindi në 1949 në Shqipëri, por nuk e takoi kurrë babanë e saj italian, sepse regjimi komunist e ndau familjen kur ajo ishte foshnje. Për të ndihmuar familjen ajo punoi me fëmijë jetimë dhe u rrit shpejt si një grua e fortë dhe e pjekur.

Si nxënëse e bukur dhe fisnike, Annamaria u njoh me artistin Shijaku, pra me babin tim, dhe u martua me të. Ajo ishte gjithmonë pranë tij, duke i krijuar kushte të mira për të punuar, mirëmbajtur shtëpinë, rritur fëmijët dhe duke qenë burim fuqie në kohë të vështira. Në shumë prej veprave të babait ajo shfaqet si figura kryesore, si muza e piktorit.

Kur piktori u përball me probleme nga regjimi për artin e tij, Annamaria qëndroi pranë familjes dhe u kujdes që të mos vuanin fëmijët. Më vonë ajo punoi në një ndërmarrje artistike ku bënte punime dekorative dhe artizanale, dhe kjo përpjekje e saj ndihmoi familjen në periudha të vështira.

Edhe pse jetoi shumë sfida dhe humbi mundësinë për të takuar babanë e saj që në fëmijëri, Annamaria u dallua për forcë, paqe dhe përkushtim, duke qenë gjithmonë mbështetësja kryesore e babës.

Në thelb, kjo është historia e një gruaje që qëndroi pas një artisti të madh, që e mbajti familjen në këmbë dhe që frymëzoi artin e tij, edhe në kohëra shumë të vështira.

Bledar Gramo: Ju tregoj 36 shenjtorët e shqiptarizmës nën zemrën e Piramidës në Tiranë!

Gramo: -Nuk e kam menduar këtë ekspozitë si një shfaqje klasike pikturash. Që në fillim, ideja ime ishte të krijoja një hapësirë ndijore, ku arti të mos shihej vetëm me sy, por të përjetohej me trupin, me gjuhën dhe me kujtesën. Për mua, imazhi dhe fjala nuk janë të ndara; ato flasin me njëra-tjetrën dhe ndërtojnë histori.

Numri 36 ka një domethënie shumë të veçantë. Ai lidhet drejtpërdrejt me 36 shkronjat e alfabetit shqip, me gjuhën si akt krijimi. Në ekspozitë kam përfshirë edhe një video që nis me fjalinë “Në fillim ishte fjala”, sepse besoj fort se gjuha është themeli i çdo identiteti dhe çdo vepre.

Ekspozita shtrihet në dy salla. Në të parën, vizitori përballet me 36 skica të figurave historike dhe fetare, së bashku me objekte që lidhen ngushtë me procesin tim krijues. Këtu nuk ka vetëm vëzhgim, por edhe ndërveprim: publiku ftohet të prekë, të shtypë, të ndërtojë fjalë përmes germave, duke u bërë pjesë aktive e veprës.

Salla e dytë është ajo që unë e shoh si një tempull të gjuhës shqipe. Këtu gjuha merr përmasa monumentale. Imazhe të mëdha, dritë, zë dhe recitime nga aktorë shqiptarë krijojnë një atmosferë ku fjala nuk lexohet thjesht, por dëgjohet, ndjehet dhe përjetohet.

“XXXVI” është ekspozita ime e fundit për këtë vit në galerinë “Gocat”. Për mua, ajo është një ftesë për reflektim mbi gjuhën, historinë dhe identitetin tonë, mbi mënyrën se si fjala dhe imazhi ndërtojnë kujtesën kolektive dhe na lidhin me rrënjët tona.

Esencë Arkiv, Ylli Polovina: Kombinati Tekstil i Beratit kishte çdo gjë!

Ylli Polovina: -Kur flet për Beratin, mendja të shkon te gurët, te dritaret një mbi një, te historia mijëravjeçare që rri pezull mbi qytet. Por Berati nuk ishte vetëm muze i së shkuarës. Për dekada me radhë, ai ishte edhe një qytet pune, zhurme, disipline dhe shprese. Dhe në zemër të kësaj jete industriale qëndronte Kombinati Tekstil.

Kombinati nuk ishte thjesht një godinë e madhe me oxhaqe. Ishte një botë më vete. Çdo mëngjes, para se dielli të ngrihej mbi Osum, qindra gra e burra niseshin drejt tij. Rrugët mbusheshin me hapa të shpejtë, me biseda të shkurtra, me frymën e një qyteti që zgjohej për punë.

Brenda, zhurma e makinerive ishte e pandërprerë. Ajo zhurmë u bë pjesë e jetës së beratasve, një ritëm që shoqëronte ditët, vitet, brezat. Aty u rritën vajza të reja që mësuan zanatin, u burrëruan djem që kuptuan çfarë do të thoshte përgjegjësia, u krijuan miqësi, dashuri, por edhe lodhje e sakrifica.

Kombinati i Tekstil ishte një nga shtyllat e industrisë së lehtë në Shqipëri. Prodhonte pëlhura, rroba, uniforma, produkte që shpërndaheshin në të gjithë vendin. Për shtetin ishte prodhim; për njerëzit ishte bukë, dinjitet dhe siguri. Puna aty nuk ishte e lehtë, por kishte një ndjenjë përkatësie që sot vështirë ta gjesh.

Pas viteve ’90, si shumë vepra të asaj kohe, edhe kombinati nisi të heshtë. Makineritë u ndalën, oxhaqet pushuan së nxjerri tym, dhe godina mbeti si një kujtim i madh prej betoni. Me të u shua edhe një mënyrë jetese, një kapitull i rëndësishëm i historisë sociale të Beratit.

Sot, kur kalon pranë asaj hapësire, nuk sheh vetëm mure të vjetra. Sheh historinë e punës, të përpjekjes kolektive, të një brezi që ndërtoi jetën mes zhurmës së tezgjahëve. Kombinati i Tekstil  në Berat mbetet një dëshmi se qytetet nuk jetojnë vetëm nga e shkuara e largët, por edhe nga puna e heshtur e njerëzve të zakonshëm.

Dhe kjo histori, edhe pse e mbyllur në dyer të ndryshkura, meriton të kujtohet.

30 Janari në historinë e Shqipërisë

Më 30 janar 1913, gjatë rrethimit të Shkodrës, u vra në atentat Hasan Riza Pasha, vali dhe Komandant i Përgjithshëm i ushtrisë osmane në Vilajetin e Shkodrës. I shkolluar në Stamboll dhe i graduar nënkolonel në moshë të re, ai drejtoi mbrojtjen e qytetit deri në vrasjen e tij, atentat që mendohet se u organizua nga Esat Pashë Toptani, i cili më pas mori komandën e trupave.

Ditar nga e kaluara, 30 janarët shqiptarë

Më 30 janar 1897 u themelua shtypshkronja “Mbrothësia”, nga Kristo P. Luarasi, pjesëtar i Shoqërisë “Drita”. Ajo kishte si mision shtypjen e materialeve në shërbim të çështjes kombëtare shqiptare. Fillimisht botimet shpërndaheshin falas, ndërsa më vonë Luarasi u përball me vështirësi ekonomike për vazhdimin e veprimtarisë së saj.

Më 30 janar 1926 lindi kompozitori dhe muzikanti i shquar shqiptar Tish Daija, një nga figurat më të rëndësishme të muzikës profesioniste shqiptare.

Në fund të janarit 1920 përfundoi Kongresi i Lushnjës, një ngjarje vendimtare për shtetin shqiptar. Kongresi, i cili nisi më 21 janar dhe u mbyll më 31 janar, formoi qeverinë e re me kryeministër Sulejman Delvinën dhe zgjodhi organet e larta shtetërore, duke forcuar pavarësinë dhe sovranitetin e Shqipërisë.