Në 36 vite pluralizëm, Kuvendi i Shqipërisë është shpërndarë vetëm dy herë: në vitin 1991, në agimin e ndryshimit të sistemit dhe përmbysjes së regjimit komunist, dhe në vitin 1997, në kulmin e kolapsit total shtetëror të shkaktuar nga skema piramidale.

Po kështu, referendumet – instrumenti më i lartë dhe më i drejtpërdrejtë i demokracisë ku qytetari thotë fjalën e fundit – janë përdorur në historinë e këtij tranzicioni vetëm dy herë, në vitin 1994 dhe në vitin 1998 për miratimin e Kushtetutës.

Këto shifra të ftohta dhe këto ngjarje të rralla nuk janë thjesht statistikë arkivore e pluhurosur; ato janë radiografia e një ngurrimi historik të klasës sonë politike për t'i dhënë zë të vërtetë qytetarëve jashtë kornizave të ngushta të partive, por edhe dëshmi e qartë se shpërndarja e Kuvendit është trajtuar gjithmonë si një masë ekstreme mbijetese kombëtare, dhe kurrë si një mjet i zakonshëm i lojës apo presionit politik ditor.

Prandaj, kur sot pjesë të politikës që kanë dominuar, manipuluar dhe bashkëqeverisur skenën përgjatë këtyre 36 viteve ngrenë zërin fort duke kërkuar sërish shpërndarjen e Kuvendit, kontrasti është sa tronditës, aq edhe hipokrit. E njëjta elitë që ka mbajtur peng mekanizmat institucionalë, që ka ndarë karriget dhe ka konsumuar çdo hapësirë pushteti për dekada të tëra, kërkon sot të përdorë artilerinë e rëndë të krizës kushtetuese, sikur të mos jetë ajo vetë arkitektja kryesore e sistemit aktual. Ata flasin për ndryshim nga majat e pushtetit që vetë e kanë mbajtur, duke harruar se faturën e këtij bllokimi e kanë paguar gjithmonë qytetarët e thjeshtë.

Problemi thelbësor i demokracisë shqiptare nuk ka qenë kurrë thjesht situata e ditës apo ndonjë ngjarje e izoluar, por kultura politike e tranzicionit të përhershëm që nuk mbaron kurrë. Për dekada me radhë, aktorët kryesorë politikë kanë ndërtuar një simbiozë të çuditshme dhe shkatërrimtare: nga një anë ndajnë pushtetin, bashkëqeverisin në heshtje, nën tavolina apo në hije për interesat e tyre klienteliste, dhe nga ana tjetër prodhojnë kriza artificiale dhe tensione të skajshme sa herë që e shohin karrigen e tyre të rrezikuar.

Kërkesa për shpërndarje parlamentare jashtë çdo logjike institucionale apo kushtetuese nuk është kurrë shenjë e një vizioni reformator apo e ndërgjegjësimit demokratik, por dëshmi e një paaftësie kronike për të pranuar rregullat e lojës parlamentare kur rezultati nuk u përshtatet orekseve të radhës.

Kur mjetet ekstreme historike – si shpërndarja e parlamentit apo referendumet popullore – trivializohen dhe kthehen në slogane të ditës për konsum mediatik, vetë institucionet e shtetit humbasin peshën, autoritetin dhe shenjtërinë e tyre.

Demokracia nuk mund të funksionojë duke shtypur çdo dy vjet butonin e panikut vetëm sepse elitat politike janë të paafta të gjejnë gjuhën e kompromisit funksional dhe të dialogut konstruktiv. Ky teatër i përhershëm konflikti shërben vetëm për të mbajtur shoqërinë peng të frikës dhe të pasigurisë, duke penguar çdo mundësi që Shqipëria të konsolidohet si një shtet normal ligjor.

Ironia më e madhe e kësaj situate absurde qëndron te mungesa totale e memories historike dhe e ndërgjegjes qytetare nga ana e vetë politikës. Të njëjtët aktorë që sot flasin me pathos për përmbysje, për drejtësi të re, për shpërndarje kuvendesh dhe për rifillim nga e para, janë pikërisht ata që kanë formësuar, deformuar dhe drejtuar Shqipërinë politike që nga dita e parë e vitit 1990. Ata nuk janë kurrë një alternativë ndaj tranzicionit; përkundrazi, ata janë vetë tranzicioni në formën e tij më të shëmtuar dhe më të konsumuar. Për sa kohë kultura politike shqiptare të refuzojë me kokëfortësi të pranojë se demokracia kërkon durim institucional, përgjegjësi llogaridhënëse ditore dhe respektim të palëkundur të rregullave të lojës, vendi do të mbetet i bllokuar në të njëjtin rreth vicioz pafundësisht.

Shpërndarja e Kuvendit në vitet 1991 dhe 1997 ndodhi sepse shteti po shembej nga themelet dhe mbijetesa e kombit ishte në rrezik. Sot, fatkeqësisht, shpërndarja kërkohet jo për të shpëtuar shtetin apo qytetarët, por ekskluzivisht për të shpëtuar axhendat e radhës të një klase politike që refuzon të rritet, të mbajë përgjegjësi dhe të largohet me dinjitet nga skena.