Përpara disa ditësh, në Shtëpinë e Bardhë, presidenti amerikan Donald Trump, me një vështirësi të dukshme në shqiptim, lexonte një listë me emra personalitetesh greke. Në krah të tij ishte Elpidophoros, kreu i Kishës Ortodokse Amerikane, i cili buzëqeshte teksa përshëndeste pjesëmarrësit që kishin ardhur në Shtëpinë e Bardhë për të festuar Ditën e Pavarësisë së Greqisë. Përveç batutave të zakonshme të Trump-it, fjalimi i tij i shkurtër ishte mbushur me fjalë të përgjithshme dhe “fakte” që jo domosdoshmërisht kanë lidhje me të vërtetat historike mbi Pavaresinë e Greqisë.

Ndërkohë, mediat online dhe rrjetet sociale ishin tejmbushur me fjalë, shprehje lavdëruese dhe piktura të heronjve të “revolucionit” grek. Në të gjithë këtë turbullhane festive mund të lexoje shqiptarë të pezmatuar, të cilët, si ajo nusja te filmi i famshëm “14 vjeç dhëndër”, i hidhnin gjellës një grusht me kripë për inat të vjehrrës.

I ngeshëm ndonjëherë edhe i lexoj komentet e egërsuara të palëve, të cilët përleshen në FB apo INSTA mbi identitetet e prijësve të “revolucionit” grek. Tek-tuk bëj edhe unë ndonjë shënim kur më kap ajo dalldia nacionaliste teksa lexoj gomarllëqe me okë që vijnë në përgjithësi nga komentuesit grekë. Megjithatë, do të doja të shtoja se komentuesit më të egër pro helenizmit historik janë shumë shqiptarë të helenizuar, të cilët jo vetëm këmbëngulin në falsifikime historike, por edhe shtojnë shpesh “ngjarje” të cilat, në një farë mënyre, i japin “të drejtë historike”.

Në fakt, lufta për identitetin e heronjve të Greqisë, për mua, ka mbaruar prej kohësh, pasi në një farë mënyre jo vetëm që ata “heronjtë” e zgjodhën vetë krahun e tyre, por në kontekstin e kohës, kur ende nuk kishte një ide të qartë nacionaliste, sot, pas 250 vjetësh, nuk mund të gjykojmë mbi baza nacionale.

E dyta, mund të thuhet se, përveç disa studimeve modeste dhe botimeve edhe më modeste, asnjë institucion shqiptar nuk ka hulumtuar, nxjerrë, mbrojtur dhe botuar fakte të pakontestueshme mbi identitetin shqiptar të shumë prej “heronjve” të Luftës Greke. Botime serioze, të cilave shumë nga komentuesit e sotëm do të mund t’u referoheshin në debate historike mungojnë.

Nuk ka asnjë dyshim mbi identitetin etnik të suliotëve, arvanitasve, hidriotëve, çamëve, ngulimeve shqipfolëse të Peloponezit apo të Athinës. Por thelbi i ndryshimit qëndron në faktin se shumë prej emrave të njohur të këtyre komuniteteve luftuan dhe u vetëdeklaruan, apo u deklaruan më pas si grekë. Ndërkohë që shumë botime të huaja, me apo pa burime greke, nxituan t’i përcaktojnë këto figura si helenë, Ndërkohë ende sot historia jonë nuk ka bërë asgjë për të balancuar sadopak të vërtetat historike të protagonistëve të asaj kohe. Politika europiane e cila financoi dhe ndihmoi që territoret e Junanit (Greqisë së sotme) të shkëputeshin nga Perandoria Osmane, sigurisht do të financonte edhe krijimin e një mitologjie europiane për atë që sot njihet si “Pavarësia” e Greqisë.

P.sh., Marko Boçari, i cili sipas deshmive te kohes u vra në një përleshje me myslimanët shqiptarë, u mitizua si një prej simboleve më të rëndësishme të “revolucionit” grek nga propaganda europiane e kohes si në pikturat e Eugène Delacroix, ashtu edhe në librat e historisë apo në emërtimet e rrugëve dhe shesheve të Parisit, Bocari njihet gjeresisht si nje figure historike Greke. E megjithatë, shumë pak, për të mos thënë aspak, është shkruar mbi jetën e këtij shqiptari mjaft interesant, i cili ishte jo vetëm një ushtarak në oborrin e Ali Tepelenës, por edhe një njeri i letrave dhe kontribues për kohën sidomos me fjalorin e tij shqip-greqisht. Sot, Boçari, me mbiemrin e shndërruar në greqisht, por edhe në anglishten e Shtëpisë së Bardhë, citohet si një simbol i pavarësisë greke, edhe pse në disa nga botimet e dëshmitarëve të kohës, shkruar nga vullnetarë amerikanë që luftonin në radhët e kryengritësve grekë, theksohet identiteti dhe gjuha e tij si shqip.

Nderkohe deri me sot nuk kemi studime serioze për të kuptuar ne se shumë prej këtyre shqiptarëve etnikë, që lindën në Perandorinë Osmane në territoret e Junanit (Greqisë), u përpoqën, luftuan dhe u vetësakrifikuan për një çështje etnike greke, shqiptare, fetare apo shtetformues.

Të gjitha këto mungesa në diskursin historik të sotëm e bëjnë debatin të vështirë, sidomos me shqiptarët e konvertuar rishtas si “grekë”, të cilët, si zakonisht, janë edhe më të egër se vetë grekët e sotëm në ruajtjen e mitologjisë kombëtare.

Jam i mendimit se, në fakt, fajin nuk e kanë fare as grekët e sotëm dhe as shqiptarët e Greqisë për egërsinë në debate. Faji ndodhet te shoqëria jonë, te institucionet tona, te arsimi ynë, te shteti ynë, që në vend që t’i ngrejë bust Micotaqit, që përzinte shqiptarët nga Athina, do të duhej të mblidhte shqiptarët kudo që kontribuojnë për t’i afruar në idenë dhe ndjenjën kombëtare të Shqipërisë, për të lartësuar figura historike apo kontribues të çështjes së ruajtjes së identitetit.

Për ta mbyllur këtë përsiatje, po sjell një shembull shumë domethënës që ilustron më së miri këtë debat ne realitetin e sotem, kur kampionia botërore e hedhjes së shtizës (që garon për Greqinë) është një vajzë durrsake, Elina Xhengko, të cilën Greqia e ka lartësuar në maksimum, ndërkohë që ne, në mënyrën më qesharake të mundshme, u varim në qafë flamurin e kuq sportistëve nga Azerbaxhani apo Turkmenistani, duke i lartësuar ata si modele më të mira shqiptarësh.

Ndoshta problemi ynë nuk është se të tjerët “na marrin” historinë apo njerëzit tanë, por se ne vetë nuk dimë t’i njohim, t’i kuptojmë dhe mbi të gjitha t’i mbajmë pranë. Dhe një komb që nuk kujdeset për kujtesën e vet, rrezikon që një ditë ta gjejë atë të shkruar nga të tjerët. Ashtu sic ndodhi me "heronjte" tane te revolucionit Grek.

Gezuar 25 Marsin Greqi.