Ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi ka zhvilluar një intervistë me gazetën gjermane, Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung ku ka folur lidhur me vdekjen e babait të tij dhe gjyqin që po zhvillohet në Hagë ndaj tij.

Sa i përket vdekjes së babait të tij, Thaçi theksoi se ka qenë një humbje e madhe se pamundësia për të marrë pjesë në ceremoninë mortore është një dhimbje që do ta mbajë mend për gjithë jetën.

Sa i përket gjyqit, Thaçi tha se gjykatat duhet të japin drejtësi dhe jo dënime të bazuara në mashtrim. Ai shtoi se shpreson që ky proces të kontribuojë në të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin. Sipas tij gjyqtarët e kanë dëgjuar dhe parë të vërtetën teksa shtoi se e vetmja pyetje që mbetet është se çfarë do të bëjnë me të.

Z. Thaçi, ju lutem pranoni ngushëllimet e mia të vonuara për vdekjen e babait tuaj. Mendoj se kjo humbje duhet të ketë qenë veçanërisht e vështirë, pasi ju nuk mundët të merrnit pjesë në funeralin e tij. Në një nga intervistat tuaja të mëparshme, ju deklaruat se nuk keni ndërmend të ktheheni në politikë nëse liroheni nga akuzat kundër jush dhe do të jeni në gjendje të ktheheni në Kosovë si njeri i lirë. A është e vërtetë kjo? A ka mbaruar jeta e politikanit Hashim Thaçi në mënyrë të pakthyeshme?

Thaçi: Vërtet i vlerësoj fjalët tuaja të mira për vdekjen e babait tim. Ishte një humbje e madhe për familjen time dhe për mua personalisht. Tani jam në vitin e gjashtë të paraburgimit dhe ende pres një vendim gjykate. Pamundësia për të marrë pjesë në funeralin e babait tim dhe për të shprehur respektin tim më ka plagosur thellë, një dhimbje që do ta mbaj për gjithë jetën time. Ju pyetni nëse jeta ime politike ka mbaruar.

Unë e shoh garën politike pas meje, por jo jetën time politike. Si qytetar i lirë i Kosovës, do të vazhdoj t’i shërbej publikut dhe shtetit në të ardhmen. I përulem popullit të Kosovës që më ka treguar besim, respekt dhe mbështetje për vizionin tim politik për dy dekada. Gjithashtu shpreh mirënjohjen time të thellë për partnerët tanë ndërkombëtarë që kanë punuar ngushtë me mua për të realizuar vullnetin e popullit për liri dhe pavarësi. Ndihem i përmbushur në karrierën time politike.

Ekipi juaj mbrojtës argumenton se nuk kishte një zinxhir të qartë komande brenda UÇK-së, që do të thotë se ju dhe të bashkëpandehurit tuaj nuk mund të mbaheni përgjegjës për krimet e kryera në terren, pasi thjesht nuk kishit kontroll mbi to.Disa dëshmitarë në gjyqin tuaj e kanë mbështetur këtë pikëpamje. Nga ana tjetër, madje as avokatët tuaj nuk e mohojnë se anëtarë të veçantë të UÇK-së kanë kryer krime lufte. Nëse këto krime kanë ndodhur, por nuk ka pasur zinxhir komande, atëherë kush duhet të nxirret para drejtësisë në vend të jush dhe të bashkëpandehurve tuaj?

Thaçi: Unë i mbështes plotësisht argumentet që ekipi im mbrojtës paraqiti në gjykatë pas konsultimit me mua. Dhomat e Specializuara të Kosovës (DSO) janë me të vërtetë mekanizmi i katërt i udhëhequr nga bashkësia ndërkombëtare, pas ICTY-së (Tribunali Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë), gjykatave të ICTY-së (Misioni Tranzicional i OKB-së në Kosovë) dhe EULEX-it (Misioni i BE-së për Sundimin e Ligjit).

Secili prej këtyre institucioneve ka kryer hetime të gjera mbi çështjet që lidhen me vitet 1998 dhe 1999 në Kosovë dhe ka nxjerrë përfundime se kush është përgjegjës për abuzimet. Qëllimi i krijimit të DSO-së ishte të hetonte akuzat në raportin e Dick Marty-t, veçanërisht akuzat për trafikim organesh – akuza të bëra nga përfaqësuesit rusë në Këshillin e Evropës. Kjo është ajo që BE-ja i paraqiti Kosovës dhe kjo është ajo për të cilën votoi Parlamenti i Kosovës kur vendosi të bashkohej me krijimin e këtij tribunali.

Në të kundërt, aktakuza jonë dhe çështja e Zyrës së Prokurorit Special nuk përmbajnë asgjë në lidhje me ndonjë akuzë të tillë. As edhe një përmendje. Pretendimet ishin të rreme dhe me sa duket u konsideruan të padenjë për hetim të mëtejshëm nga DSO-ja. Edhe Gjenerali Clark, në dëshminë e tij, i përshkroi akuzat në raportin e Dick Marty-t si një fushatë dezinformimi ruse. Siç dihet mirë, rusët më vonë bënë akuza të ngjashme kundër Ukrainës si pjesë të skemës së tyre të agresionit. Disa kohë më parë, Profesor Daniel Serëer më vizitoi në Hagë.

Ai më vonë shkroi se edhe ai kishte mbështetur krijimin e një gjykate për t’u marrë me raportin e Dick Marty-t dhe se, sipas tij, situata kishte një lloj karremi: Parlamenti i Kosovës besonte, ashtu si unë dhe ai, se fokusi i gjykatës do të ishte kryesisht në akuzat për trafikim organesh. Ai vazhdoi duke thënë se gjykatat e këtij lloji duhet të japin drejtësi, jo dënime të bazuara në mashtrim, dhe se asnjë lëvizje e ardhshme çlirimtare nuk do të binte kurrë dakord për një gjykatë të tillë.

Shpresa jonë tani është që ky proces të kontribuojë në të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin. Jam i bindur se gjyqtarët e kanë dëgjuar dhe parë të vërtetën. E vetmja pyetje që mbetet është se çfarë do të bëjnë me të.

Shteti i Kosovës shpenzon shumë para për të pandehurit në Hagë, për shembull duke paguar për vizitat e anëtarëve të familjes. A duhet që shteti i Kosovës të paguajë edhe kompensim nga buxheti i tij për viktimat e krimeve të kryera nga anëtarët e UÇK-së? Aktualisht, kjo nuk po ndodh.

Thaçi: Mbështetja e Kosovës për individët që përballen me procedura penale në Hagë, jashtë Kosovës, duke përfshirë ndihmën themelore humanitare, siç janë vizitat familjare, pasqyron bindjen tonë se çdo qenie njerëzore meriton dinjitet dhe një gjykim të drejtë. Kjo është praktikë standarde në shoqëritë demokratike.

Në të njëjtën kohë, Kosova nuk i ka harruar kurrë viktimat. Institucionet tona tashmë kanë krijuar mekanizma për t’i mbështetur ato. Ndërsa Kosova vazhdon të zhvillohet, qëllimi do të jetë të ndihmohen të gjithë ata që kanë vuajtur dhe po vuajnë. Pak vende në botë kanë marrë përsipër një përgjegjësi të tillë.

Edhe nëse anëtarë individualë të UÇK-së kanë kryer krime, shkalla e këtyre krimeve nuk mund të krahasohet me atë që forcat serbe të sigurisë dhe paraushtarakët kryen në Kosovë në vitet 1998/99. A ekziston rreziku që gjyqi kundër jush dhe të bashkëpandehurve tuaj të shtrembërojë kuptimin historik të asaj që ndodhi në Kosovë në vitet 1990, pasi vëzhguesit sipërfaqësorë mund të krijojnë përshtypjen se të dyja palët kryen krime po aq të rënda?

Thaçi: Ky është një shqetësim legjitim i ndarë nga shumica dërrmuese e njerëzve në Kosovë dhe më gjerë. Ngjarjet e viteve 1990 janë të dokumentuara mirë. Kjo nuk është çështje interpretimi – është pjesë e fakteve të vërtetuara, të regjistruara përmes dokumenteve dhe raporteve diplomatike, organizatave ndërkombëtare, tribunaleve dhe vëzhguesve në terren. Të ashtuquajturat “prova” të fabrikuara gjatë epokës së Millosheviqit nuk duhet të përdoren në asnjë gjykatë ose të trajtohen si fakte të vërtetuara.

Pjesa më e madhe e asaj që u fabrikua shërbeu për të ndikuar, jo për të vërtetën. Nëse e pranojmë këtë, nuk do të jetë çudi nëse pretendimet dhe trillimet e ardhshme të Putinit pranohen në mënyrë të ngjashme si të vërteta dhe përdoren kundër Presidentit Zelensky dhe rezistencës ukrainase. Në të kundërt, Kosova kurrë, në asnjë kohë dhe në asnjë rrethanë, nuk sulmoi asnjë centimetër të territorit serb.

Duhet të kujtojmë se populli i Kosovës po luftonte kundër shtypjes; ata po luftonin fjalë për fjalë për të drejtën e tyre njerëzore për të ekzistuar në këtë tokë. Bëhej fjalë për mbijetesën e tyre si individë dhe si popull. Ky proces nuk duhet të përdoret si një mjet për të rishkruar historinë dhe për të zvogëluar vuajtjet e vërteta të një populli.

Gjyqi kundër jush dhe të bashkëpandehurve tuaj është gjithashtu me rëndësi të madhe për Perëndimin. Nëse shpalleni fajtor, kjo do të thotë që Perëndimi (NATO) bashkëpunoi me një kriminel lufte në bombardimin e Serbisë në vitin 1999. A ndjeni njëfarë nervozizmi midis disa aktorëve në Perëndim në lidhje me një rezultat kaq të mundshëm? (Shënim personal për sqarim: Sipas mendimit tim, ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 ishte e justifikuar dhe e nevojshme – nëse kishte ndonjë gjë, erdhi vite me vonesë.)

Madeleine Albright shkruan në kujtimet e saj se në Rambuje nuk mund të merrje vendime vetë, por duhej të mbaje kontakt të vazhdueshëm me UÇK-në në Kosovë për të pyetur se me cilat kompromise mund të bieshe dhe me cilat jo. Kjo duket të jetë një provë e mëtejshme se pushteti juaj nuk ishte aq i madh sa pretendon prokuroria. A do ta përdorni këtë argument në mbrojtjen tuaj?

Thaçi: Ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 u udhëhoq nga vlerat thelbësore perëndimore të lirisë, drejtësisë, të drejtave të njeriut dhe mbrojtjes së jetës njerëzore. NATO na erdhi në ndihmë sepse kuptoi se kush ishim, çfarë përfaqësonim dhe çfarë po kalonim nën Millosheviqin. Ata e panë gjendjen tonë të vështirë. Në konferencën ndërkombëtare në Rambuje të Francës, në vitin 1999, delegacioni ynë pranoi paqen, ndërsa Serbia zgjodhi luftën, shtypjen dhe spastrimin etnik. Vendimi ynë pasqyroi angazhimin tonë për dialog, parimet e përbashkëta demokratike dhe bashkëjetesën paqësore.

Më vjen shumë keq që Sekretarja e Shtetit Madeleine Albright, Ambasadori Richard Holbrooke, Senatori Robert Dole dhe të tjerë nuk janë më me ne – ata do të kishin qenë dëshmitarë të jashtëzakonshëm para kësaj gjykate. Ata e kuptuan si kontekstin ashtu edhe veprimet dhe qëllimet e popullit kosovar, si dhe vendosmërinë e Millosheviqit për të kryer spastrim etnik dhe gjenocid. Serbia sulmoi Kosovën dhe populli i Kosovës rezistoi.

Pa rezistencën e popullsisë kosovare dhe pa ndërhyrjen e NATO-s, Kosova nuk do të ekzistonte sot. Kosovarët shqiptarë nuk do të ekzistonin. Populli i Kosovës bëri atë që çdo popullsi e shtypur gjatë historisë ka bërë — dhe do të bënte — kur u përball me një kërcënim ekzistencial nga diktatorë si Slobodan Millosheviq.

Ju nuk keni qenë aktiv në politikë për gjysmë dekade, por sigurisht që bota nuk ka qëndruar në vend. Në intervistën tuaj të parë nga burgu, thatë se duhej të arrihej një paqe e qëndrueshme me Serbinë, me njohje të ndërsjellë si një marrëveshje ligjërisht të detyrueshme. A mund të shpjegoni se çfarë duhej të arrinte i ashtuquajturi shkëmbim tokash midis Serbisë dhe Kosovës në këtë drejtim? Fjala “shkëmbim” do të thotë gjithashtu “shkëmbim”.

Por, a u diskutua ndonjëherë një shkëmbim tokash midis jush dhe Aleksandar Vuçiçit? A u diskutua ndonjëherë një shkëmbim i Mitrovicave të Veriut, Leposaviçit, Zveçanit dhe Zubin Potokut për Luginën e Preshevës midis jush dhe Vuçiçit? Apo “shkëmbimi” parashikonte që Kosova të hiqte dorë nga veriu në këmbim të njohjes serbe?

Pyes sepse nuk mund të gjej asnjë deklaratë të Vuçiçit në të cilën ai të sugjeronte ndonjëherë që Serbia, nën udhëheqjen e tij, do ta njihte Kosovën. Kur e diskutova këtë personalisht me të, ai mbeti po aq i paqartë. Cila do të kishte qenë, pra, pjesa serbe e planit të shkëmbimit? Pavarësisht nga sfondi: A është e vërtetë që Angela Merkel, në veçanti, ishte kundër idesë së shkëmbimit?

Thaçi: Qëllimi im kryesor ishte të siguroja një paqe të qëndrueshme midis Kosovës dhe Serbisë – një paqe që do t’u lejonte të dy vendeve të ecnin përpara dhe të hapnin derën për integrimin e plotë të Kosovës në sistemin ndërkombëtar. Do të ishte e pafalshme t’u liheshin çështjet e pazgjidhura brezave të ardhshëm. Angazhimi im ishte të ndiqja rrugët diplomatike për të arritur rezultate brenda kornizës së Kushtetutës së Kosovës, gjithmonë në bashkëpunim me aleatët tanë kryesorë.

Bashkimi Evropian luajti një rol jetësor në lehtësimin e një dialogu teknik midis Kosovës dhe Serbisë. Megjithatë, përvoja ka treguar se progresi është gjithmonë i mundur kur Shtetet e Bashkuara janë gjithashtu të përfshira në mënyrë aktive në rajonin tonë. Pesë vitet e fundit duket se janë humbur për Kosovën në marrëdhëniet e saj me BE-në, SHBA-në dhe Perëndimin në tërësi.

Kjo është e rëndësishme për një shtet dhe shoqëri në tranzicion. Sanksionet kundër institucioneve të Kosovës janë një shkak për shqetësim. Mbajtja e marrëdhënieve të mira dhe të ndershme me aleatët tanë strategjikë është në interesin kombëtar të Kosovës.

A do ta këshillonit ish-partinë tuaj, PDK-në, të hynte në ndonjë lloj koalicioni apo bashkëpunimi me Vetëvendosjen e Albin Kurtit për të kapërcyer bllokimin aktual në Kosovë?

Thaçi: Prioriteti im janë procedurat ligjore nëpër të cilat po kaloj aktualisht. Megjithatë, ajo që mund të them është se në Kosovë, të gjithë duhet t’i vendosin gjithmonë interesat e qytetarëve të Kosovës mbi interesat partiake.