Në Uashington po funksionon një logjikë e re. Jo më rend shumëpalësh, jo më pritje për miratim nga OKB apo institucione ndërkombëtare. Me president Donald Trump në krye, Amerika po vepron sipas një “paradigme të re”: fuqia dhe interesi kombëtar vijnë të parat, ndërsa legjitimiteti ndërkombëtar shihet si i kushtëzuar, jo absolut.

Kjo do të thotë se të drejtat, sovraniteti dhe rregullat globale nuk trajtohen më si të paprekshme. Ato varen nga “sjellja” e shteteve të tjera dhe nga mënyra si preken interesat amerikane. Nëse Uashingtoni gjykon se një vend ka kaluar vijën e kuqe, përgjigjja është e drejtpërdrejtë, shpesh pa kaluar nga filtrat klasikë diplomatikë.

Lufta aktuale kundër Iranit është shembulli më i fortë. Ndryshe nga koha e George W. Bush pas 11 shtatorit, kur u kërkua një mbështetje shumëpalëshe dhe u përdorën rezoluta të OKB-së për Irakun, këtë herë administrata Trump ka vepruar pa u mbështetur te arkitektura tradicionale ndërkombëtare. Madje, sipas kritikëve në SHBA, janë anashkaluar edhe mekanizma të brendshëm si miratimi i Kongresit për aktet e luftës.

Reagimet kanë qenë të forta. Senatorë dhe deputetë demokratë kanë kundërshtuar hapur veprimet e njëanshme. Edhe media si New York Times ka kritikuar autonominë e shfrenuar të presidentit. Gjykata e Lartë ka shpallur të paligjshme disa tarifa të vendosura nga Trump. Por administrata ka lëvizur shpejt për të gjetur forma të tjera presioni.

Rasti i Iranit, sipas këtij këndvështrimi, përmbledh tre arsye madhore për ndërhyrje. E para lidhet me rolin e Teheranit në rajon: mbështetja ndaj Hamasit dhe sulmi i 7 tetorit ndaj Izraelit, që sipas SHBA u organizua me ndihmë dhe inteligjencë iraniane. Kjo, sipas Uashingtonit, ndryshoi krejt ekuilibrin në Lindjen e Mesme dhe bllokoi zgjerimin e Marrëveshjeve të Abrahamit drejt Arabisë Saudite.

E dyta është çështja bërthamore dhe programi i raketave balistike. Dështimi i negociatave të fundit në Gjenevë për çarmatimin bërthamor u pa si pikë kthese. Edhe pse SHBA tentoi një negociatë direkte për të ruajtur një fasadë diplomatike, përfundimisht u kalua te veprimi ushtarak.

E treta lidhet me shtypjen e protestave të brendshme në Iran. Pas një faze fillestare negociatash, regjimi reagoi me represion të ashpër, me mijëra viktima sipas vlerësimeve. Për Uashingtonin, kjo tregoi se regjimi jo vetëm mbijetoi, por doli më i fortë, duke rrezikuar që çdo lëvizje rezistence të shuhet për vite.

Ky model nuk zbatohet vetëm ndaj Iranit. Edhe ndaj Venezuelës së Nicolas Maduro, qasja është e njëjtë: presion maksimal, me argumentin se destabilizimi rajonal dhe një aparat shtetëror i kriminalizuar kërkojnë reagim të fortë.

Në planin ekonomik, Trump ka vendosur tarifa tregtare në mënyrë të njëanshme ndaj shumë vendeve, duke argumentuar se deficiti tregtar amerikan është bërë i papërballueshëm. Edhe kur Gjykata e Lartë i rrëzoi disa prej tyre, administrata ka kërkuar rrugë alternative për të vazhduar presionin.

Një kthesë e fortë shihet edhe në raportin me institucionet shumëkombëshe. Rasti i Francesca Albanese, relatore e pavarur për Gazën, shënon një vijë të re. Për dekada, figura të tilla janë kritikuar, por jo sanksionuar. Tani logjika është tjetër: nëse, sipas Uashingtonit, preken drejtpërdrejt interesat ekonomike amerikane, si në rastin e akuzave ndaj kompanive amerikane për “gjenocid”, statusi institucional nuk ofron më mburojë.

Pyetja e madhe është nëse kjo qasje do të mbarojë me Trump. Ka arsye për të menduar se jo. Edhe politika e ashpër ndaj Kinës, e nisur gjatë mandatit të parë të Trump, u përqafua më pas nga administrata e Joe Biden. Kursi ndryshoi për kohë të gjatë, pavarësisht kritikave fillestare.

Amerika ka kaluar shumë faza në 250 vitet e saj: nga izolacionizmi te ndërhyrjet globale, nga ndërtimi i rendit shumëpalësh pas Luftës së Dytë Botërore te betejat për të drejtat civile. Çdo herë ka ndryshuar kur ka ndier se interesat e saj janë nën kërcënim.

Tani duket se po hyn në një fazë të re, ku rendi shumëpalësh i 80 viteve të fundit nuk shihet më si i mjaftueshëm. Forma e kësaj qasjeje amerikane mund të zbutet në të ardhmen, por thelbi, reagimi i fortë dhe selektiv ndaj atyre që sfidojnë interesat e SHBA , mund të shkojë përtej një administrate të vetme./CorrieredellaSera