1. Këto muajt e fundit, sipas informacionit të medias, Gjykata kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) ka vendosur që të pandehurit e paraburgosur: I. Beqaj, E.Veliaj dhe I.Meta, të gjykohen të mbyllur në kafazin prej xhami. Nuk janë dhënë sqarime të plota dhe të sakta ku bazohen këto vendime.

Fillimisht është thënë se në vendimin e gjykatës që refuzonte ankesën e I.Beqaj, theksohej se mbyllja në kafaz ishte në kompetencën e Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve dhe konkretisht të Togës së shoqërimit të të paraburgosurve në sallën e gjykatës. Ky arsyetim (nëse i përgjigjej së vërtetës) nuk ishte bindës as për qytetarin e thjeshtë. Në datën 18 qershor 2026, Gjykata mbështetur në nenin 341 të Kodit të Procedurës Penale vendosi gjobitjen me 10.000 lekë, të të pandehurës M.Kryemadhi. Masa (vendimi) për mbylljen në kafaz dihet se është më e rëndë së gjobitja. Në këtë vështrim ishte e domosdoshme të mbështetej në një dispozitë ligjore dhe nëse në ligje ka vakum (boshllëk) Gjykata, në këtë apo atë rast mund ti referohej drejtpërdrejt vendimeve përkatëse të GJEDNJ, praktikës së konsoliduar të saj, aq më tepër sepse ka disa vendime të kësaj gjykate (siç do ti përmendim edhe më poshtë) që e kanë trajtuar legjitimitetin ose jo të rasteve kur gjykatat kanë vendosur mbylljen në kafaz të personave të akuzuar për kryerjen e krimeve të ndryshme. Deri më sot, me sa jam në dijeni, nuk ka patur asnjë informacion që gjykatat tona ti jenë referuar vendimeve të Gjykatës së Strasburgut; posaçërisht për legjitimitetin ose jo të mbylljes të paraburgosurve në kafaz.

Nevojën e përdorimit të kafazit prej xhami në raste të veçanta apo të jashtëzakonshme, e ka diktuar praktika. Kjo është një masë që i shërben sigurisë dhe garantimit të një procesi të rregullt ligjor, parandalimit të ushtrimit të dhunës në forma nga më të ndryshmet, tentativës së arratisjes etj. Kur nuk ka të dhëna, fakte dhe prova (të arsyetuara) se mund të ndodhin veprime të tilla, mbyllja në kafaz, do të përbënte cënim të KEDNJ, konkretisht të neneve ku bëhet fjalë për zbatimin e parimeve të procesit të rregullt ligjor, prezumimit të pafajësisë, cënimit të dinjitetit njerëzor ose trajtimit poshtërues. Për ta bërë më të qartë këtë problem, do të mjaftonte ti referoheshim vendimeve të mëposhtme të GJEDNJ:

a) Rasti Sergiy Pavlovych Zinchenko dhe Borysovych Tamtura: të akuzuar se kishin përdorur armë zjarri kundër protestuesve gjatë ngjarjeve të Mailanit në Kiev, ku u vranë 48 persona dhe u plagosën 80 të tjerë. Gjykata është e shprehur se ndarjet prej xhami nuk përmbajnë në vetëvete poshtërim apo degradim që kalon pragun minimal të rëndësisë. Gjykata konstaton se në sallën e gjykatës, megjithëse ata nuk kryen ndonjë akt dhune ose rrezik se do të ushtronin dhunë, por akuzat kundër tyre ishin mjaft serioze dhe me ndjeshmëri të lartë politike dhe sociale.

b) Rasti Yaroslav Belousov etj kundër Rusisë (2016). Ata u akuzuan për dy vepra penale: pjesëmarrje në trazira masive dhe përdorim i dhunës jo të rrezikshme. Akuza: goditja e një polici duke e qëlluar me një objekt të fortë (me një copë asfalt ose gur). Mbrojtja, nëpërmjet një video, provoi se objekti ishte thjesht një mandarinë ose limon i shtypur dhe polici nuk kishte pësuar asnjë lëndim. E megjithëkëtë gjykata e mbylli atë në kafaz prej xhami dhe e dënoi me burgim.

Gjykata e Strasburgut vlerësoi se nuk rezultoi asnjë rrezik individual dhe asnjë cënim sigurie, asnjë lloj dhune. Ata nuk kishin kërcënuar askënd, nuk përbënin rrezik arratisje. Mbajtja e tyre me kafaz, - thuhet në vendimin e Gjykatës – u bë në mënyrë automatike, thjesht se ajo strukturë ndodhej fizikisht në sallën e gjyqit. Gjykata theksoi se mbyllja në kafazin prej xhami nuk u arsyetua me sigurinë apo rrezikun e dhunës, por ishte një masë rutinë. Gjykata konstatoi shkelje të nenit 3 të KEDJN (trajtim degradues).

c) Rasti Mariya Alekhina etj kundër Rusisë (2018) në shkurt të vitit 2012, 5 anëtarë të një grupi të maskuar me kapuç të ndezura, hynë në katedralen e Krishtit shpëtimtar në Moskë. Nëpërmjet një pajisje zëri kritikohej udhëheqja politike ruse dhe krerët e Kishës ortodokse ruse. Ato u arrestuan dhe u dënuan me 2 vjet burg. U gjykuan të mbyllura në kafaz xhami gjatë gjithë seancave gjyqësore.

Gjykata, gjeti shkelje të nenit 3 të KEDNJ (trajtim poshtërues dhe çnjerëzor). Autoritetet ruse nuk paraqitën asnjë provë apo argument se vajzat përbënin rrezik sigurie, rezik arratisje apo se ishin të dhunshme. Masa të tilla, thuhet në këtë vendim nuk mund të merren në mënyrë të përgjithshme apo automatike, pa një vlerësim individual të rrezikut.

ç) Rasti Frederik kundër Francës. Vendimi u shpall në 3 prill 2025, sepse i pandehuri ishte arratisur. Akuzohej për vrasje të dyfishtë ne bashkëpunim me grupe kriminale. Avokati i tij kërkoi që ai të mos futej në kafaz prej xhami. Gjykata u shpreh se nuk ka shkelje të nenit 6 të KEDNJ. Mbajtja e tij në atë strukturë u vlerësua si e ligjshme, proporcionale dhe e nevojshme për arsye sigurie duke patur parasysh profilin e të akuzuarit, natyrën e dhunshme të krimeve dhe faktin se ai kishte qenë në arrati për disa vite.

d) Rasti Razvozzhayev kundër Rusisë. Akuzohej për organizimin e një tubimi politik në 6 Maj 2012 që degjeneroi në përleshje të dhunshme midis protestuesve dhe policisë. Gjatë procesit gjyqësor që zgjati me muaj, ai ishte i mbyllur në kafaz xhami. Gjykata konstatoi shkelje të nenit 6/1 dhe 6/3 “b” dhe “c” të KEDNJ. Përsa i përket kafazit të xhamit gjykata u shpreh se ky izolim përbënte një barrierë fizike që reduktoi përfshirjen e tij në seancë dhe bëri të pamundur shkëmbimin konfidencial të informacioneve me avokatin. Gjykata thekson gjithashtu se përdorimi i kësaj mase sigurie nuk bazohej në ndonjë rrezik specifik të të pandehurit, por u aplikua automatikisht vetëm sepse ai ishte në paraburgim, pa marrë asnjë masë kompensuese për të garantuar të drejtat e mbrojtjes gjë që zgjati për më shumë se 5 muaj dhe dëmtoi drejtësinë e procesit.

Kur njihesh me vendimet e mësipërme të Gjykatës së Strasburgut a mund të thuhet se gjykatat tona i kanë patur parasysh dhe si i kanë zbatuar standartet e konsoliduara të saj?

Mendoj se jo.

2. Ditën që këtë shkrim do ta dërgoja për botim sipas njoftimit të Gjykatës Kushtetuese rezultonte se më datën 25 maj 2026, ajo kishte vendosur lidhur me kërkesën e të pandehurit E. Veliaj ku trajtohej edhe çështja e kafazit prej xhami.  Prita arsyetimin e këtij vendimi dhe me vëmendje të veçantë u njoha me të kryesisht lidhur me kërkesën e tij kundër vendimit të GJKKO për mbylljen në kafaz. Gjykata Kushtetuese urdhëroi Gjykatën e Lartë që të njëjtën kërkesë drejtuar më parë asaj ta arsyetonte.

Nëpërmjet njohjes të këtij vendimi mësova disa çështje të rëndësishme për të cilat më parë nuk isha në dijeni kështu psh. cili ishte arsyetimi në vendimet e GJKKO të Shkallës së Parë dhe të Apelit për mbylljen në kafaz të E. Veliaj etj.

3. Opinion për vendimin Nr. 57 datë 25.05.2026 të Gjykatës Kushtetuese.

a) Në paragrafin 130 të vendimit të Gjykatës Kushtetuese thuhet se mbrojtësi i të pandehurit E. Veliaj para Gjykatës së Apelit ka ngritur çështjen e mbajtjes së tij në kafaz duke e konsideruar atë çnjerëzore dhe cënim të prezumimit të pafajësisë, ndërsa Gjykata e Apelit e ka gjetur atë të pabazuar “duke vlerësuar se bëhet fjalë për një praktikë të ndjekur nga GJKKO të Shkallës së Parë dhe të Apelit dhe që ka të bëjë me infrastrukturën e gjykatës”. Ky arsyetim, mendojmë se është i qartë dhe domethënës për tu bindur se masa e mbylljes në kafaz bazohet në një praktikë që nuk mbështetet as në ligje dhe as në praktikën e GJEDNJ dhe që kushtëzohet nga infrastruktura e gjykatës! Madje në paragrafin 57 të vendimit të Gj.K thuhet se: Gjykata e Apelit është shprehur se të gjithë të paraburgosurit me masë sigurimi “arrest me burg” do të vijojnë në këto kushte (dmth do të mbyllen në kafaz). Kjo praktikë jo vetëm nuk ka asgjë të përbashkët me atë të Gjykatës së Strasburgut, por krijon një normë të re duke marrë kështu atributet e legjislativit. Konkretisht: do të futet në kafaz çdo i paraburgosur që ka kryer vepër apo vepra penale që janë në kompetencë të GJKKO (neni 75/a i K.P). As më shumë dhe as më pak kjo do të thotë se të gjithë të paraburgosurit që kanë kryer krime të ndryshme edhe që sipas nenit 75/a të K. Penal janë në kompetencë të GJKKO në të gjitha seancat gjyqësore do të jenë të vendosur në kafazin prej xhami! Çfarë arsyetimi kërkohet nga Gjykata e Lartë kur vendimet e GJKKO të Shkallës së Parë dhe të Apelit janë në kundërshtim të hapur me vendimet e GJEDNJ dhe që vetë Gjykata Kushtetuese i referohet, madje  arrihet deri atje sa të thuhet se vetë ekzistenca e kafazit në sallën e gjyqit, imponon (kushtëzon) vendosjen në të, të të gjithë të paraburgosurve!

Cënimi i dispozitave tona kushtetuese dhe i standarteve të sanksionuara në vendimet e GJEDNJ janë kaq evidente sa që Gjykata Kushtetuese mund të vendoste përfundimisht për këtë çështje, madje duke ju referuar disa vendimeve të Strasburgut qoftë edhe indirekt (të nënkuptuar) e ka bërë të qartë qëndrimin e vet. Arsyetimi që kërkohet nga Gjykata e Lartë, për mendimin tim është formal dhe me pasojë zvarritjen e mëtejshme të zgjidhjes së kësaj çështjeje (kafazit).

U njoha gjithashtu edhe me mendimet pjesërisht të dy anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese: M. Xhaferllari dhe M. Semini kryesisht lidhur me çështjen e kafazit. Ato më ndihmuan për të përforcuar mendimet e mija të shprehura në këtë shkrim.

Kështu psh. Xhaferllari

a) për çështjen e mbajtjen në kafaz të kërkuesit është shprehur se kthimi i çështjes Gjykatës së Lartë për arsyetim është “qasje formaliste” sepse vetë ajo do të duhej të ushtronte kontrollin kushtetues… për të përcaktuar nëse mënyra e vendosjes fizike në kafaz të kërkuesit në sallën e gjyqit ishte në përputhje me garancitë kushtetuese, pavarësisht se ajo është pajtuar me shumicën se kjo nuk ka cënuar dinjitetin e tij (paragrafi 8).

b) Ajo është shprehur gjithashtu se “… ekzistenca e rrezikut që justifikon izolimin e të pandehurit nuk prezumohet. Ajo duhet të identifikohet, të verifikohet dhe të argumentohet”. (paragrafi 11)

I lutem lexuesit të krahasojë këto thënie me vlerësimet e GJKKO të Shkallës së Parë dhe të dytë se mbyllja në kafaz është një praktikë që përdoret ndaj të gjithë të paraburgosurve dhe që kushtëzohet nga infrastruktura e Gjykatës!

M. Semini është shprehur se mbajtja në kafaz e kërkuesit e ka cënuar dinjitetin e tij. Sipas saj, gjykatat e zakonshme kanë detyrimin të kryejnë “një vlerësim individual para se të vendosin mbylljen në kafaz të të paraburgosurit; të verifikojnë nëse ekziston ndonjë rrezik konkret dhe aktual të ikjes nga salla e gjyqit, ushtrimit të dhunës që mund të cënojë sigurinë dhe mbarëvajtjen e procesit gjyqësor (paragrafi 19).

Mendimi i shprehur nga M. Semini; mendoj se është në përputhje të plotë me disa vendime të GJEDNJ ku trajtohet çështja e legjitimitetit ose jo të mbylljes në kafaz të të paraburgosurit.

Në përfundim kemi mendimin se nëse Gjykata Kushtetuese do ta zgjidhte çështjen në themel duke iu referuar vendimeve të GJEDNJ që vetë ajo citon kjo do të parandalonte praktikën e zbatuar deri më sot nga GJKKO, pasojat e dëmshme të së cilës do të shtriheshin në një numër të konsiderueshëm të paraburgosurish.

Vlen të përmendet gjithashtu se në vendimin e gjykatës arrihet në përfundimin se nuk është shkelur dinjiteti i kërkuesit pa u shprehur nëse qëndrimi i mbajtjes në kafaz nga GJKKO të Shkallës së Parë dhe të Apelit është i ligjshëm dhe nëse është në përputhje me praktikën e GJEDNJ. Gjykata Kushtetuese duhej të shprehej për këtë sepse ky është një problem kushtetues, zgjidhja e të cilit nuk do të kishte efekt vetëm për kërkuesin.

Veç sa më sipër Gjykata Kushtetuese në paragrafin 56 të vendimit shtron çështjen e mbrojtjes efektive, por nuk trajton atë që është kryesore: përse kërkuesi është vendosur në kafaz qelqi. Cila gjykatë duhet të shprehet për këtë çështje që është e natyrës kushtetuese? Nëse, arsyetimi në vendimin e Gjykatës së Lartë është i mangët, çfarë pengese do të kishte Gjykata Kushtetuese për të vlerësuar atë që vetë ajo përmend në vendimin e saj: praktikën e GJKKO të Shkallës së Parë dhe të Apelit.