Kleri që çmendet.

Tregojnë se gjëja që e bënte më shumë të zemërohej Udhëheqësin Suprem Ali Khamenei, para se të vritej, nuk ishte fakti që nuk mund të dilte kurrë nga Irani. Dhe as që vajzat e Teheranit nuk donin më të dinin për velon. Jo. Ajatollahu kryesor nuk e kuptonte dot që jashtë Persisë nuk flitej më persisht. Që gjuha e përdorur për shekuj në gjysmën e Azisë ishte bërë, përtej kufijve, një gjuhë e vdekur. Që kombe të mëdha si India kishin ndryshuar emrat persianë të disa fshatrave. Që vende fqinje dhe sunite, nga Pakistani në Turqi, kishin ndaluar në shkolla iranishten e shiitëve. Dhe që toka si Bosnja apo Shqipëria, ku në kohën e Osmanëve prodhohej letërsi e madhe persiane, kishin fshirë çdo gjurmë të saj. Që madje shumë afganë tashmë preferonin të përdornin anglishten. Një rënie e pashmangshme. E përmbledhur në një pyetje të vetme: pse të gjithë fqinjët e urrejnë Iranin?

NAFTË NË FLAKË

Mars lufte. Në horizontin e Hormuzit dhe në vijën e qiellit të Burj Khalifa-s bien dronë dhe disa pika. Re të zeza ushtarake nafte në flakë. Re gri shiu marsi. Alarmet bien nga zakoni, superjahtet notojnë bosh nga inerci, eskortat bëjnë ulje çmimesh për kënaqësinë, mijëra dritat e Dubait shkëlqejnë vetëm nga detyrimi. Në restorantet pseudo-orientale nuk ka mjaft turistë për ayyala-n, vallja e lashtë me shkopinj që simulon betejat. Këtu dhe tani është betejë e vërtetë. Herë pas here shfaqet në ekran një alarm që duket sikur është shkruar nga Tajani – “kërcënime të mundshme me raketa, qëndroni larg dritareve dhe dyerve”, bombardojnë, larg dyerve dhe dritareve – dhe të gjithë bëjnë sikur nuk ndodh asgjë, por jo, nuk do të jetë një dron që do të sundojë, jetohet si në vjeshtë hurmat dhe gjethet dhe kështu jeta vazhdon normalisht: të gjithë, përveç tetë mijë kompanive dhe 150 mijë iranianëve që ndodhen në Emirate. Dhe bëjnë gati valixhet: qeveria emiratase ka vendosur që katër shkollat e persishtes të mbyllen dhe 2.500 studentët duhet të kthehen shpejt në Teheran. Janë pezulluar aktivitetet sociale të Iranian Club në Dubai, i famshëm për festat e fundit të Ramazanit. Largohet spitali i Gjysmëhënës së Kuqe iraniane, një nga më të vjetrit: “Policia na urdhëroi të nxirrnim pacientët”. Janë Ditët e Iranit. Në burgun e Abu Dhabit përfundojnë dhjetëra shiitë të akuzuar për “nxitje të opinionit publik duke përhapur lajme të rreme” dhe gjashtëmbëdhjetë anëtarë të Hezbollahut që “kërkonin të destabilizonin vendin”. Gjëra të ngjashme ndodhin në Kuvajt dhe në Bahrein. Arabia Saudite, që tre vite më parë ishte kthyer të shkëmbente ambasadorë me ajatollahët, tani u jep diplomatëve iranianë 24 orë kohë për të lënë mbretërinë. Vendosini shirit në gojë sabotatorit, thërrasin në rrjetet sociale arabe, sepse e thoshte edhe mbreti i vjetër Feysal: nga pema e persianëve varet qetësia e gjithë kopshtit, prandaj larg, të gjithë jashtë. Nuk ka shpërthyer vetëm Lufta e Tretë e Gjirit. Ka shpërthyer Lufta e Parë në Gjirin. Dhe jo më Lufta e Ftohtë shiitë-sunitë që ndante Islamin prej pesëdhjetë vitesh: një luftë e nxehtë. “Kërcënimi më i madh për sigurinë energjetike globale në histori” (Fatih Birol, kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë). Më keq se shoku i naftës në vitet ’70 apo katastrofa ukrainase në 2022. “Sulmi më i ashpër në historinë tonë të shkurtër, që megjithatë është bërë nga rezistenca të gjata ndaj konflikteve, krizave financiare dhe Covid-it”, shkruajnë opinionistët e National të Abu Dhabit. Është e vërtetë: në Kuvajt pati Operacionin “Stuhia e Shkretëtirës” të Bush-it të vjetër me puset e naftës të djegura nga Sadami, në vitin 1991, dhe ndodhi që gjenerali Schwarzkopf komandonte trupat nga Doha; ka pasur pushtimin e Irakut, në 2003, me Bush-in e ri që u kërkonte arabëve të Gjirit të jepnin baza dhe porte. Por “nuk na kishte ndodhur kurrë të përfundonim në vijën e parë si sot”: shtatë Emiratet kanë qenë më të goditurat nga Irani – më shumë se dy mijë dronë dhe pothuaj 300 raketa balistike, 97 për qind e të cilave të kapura nga Patriot dhe mbrojtja ajrore – dhe nuk ka shkuar më mirë për Kuvajtin, pastaj për Bahreinin, Arabinë Saudite, Katarin dhe Omanin, mesatarisht rreth njëzet sulme në ditë.

Një luftë e pezulluar, e përmbajtur, asimetrike: Irani ka bllokuar Hormuzin, po, por për javë të tëra emirët dhe sheikët janë kufizuar të mbrojnë impiantet dhe të ofrojnë baza për amerikanët, pa lëvizur asnjë ushtar. Të gjithë ishin pak a shumë kundër “Furisë Epike” të Trump-it, një muaj më parë, dhe një konflikti që nuk e kishin kërkuar, as miratuar: “Kjo luftë e paligjshme është një gabim i rëndë vlerësimi”, thoshte Badr Abulsaidi, ministër i Jashtëm i Omanit, “çfarëdo që të mendoni për iranianët, nuk është gjithsesi faji i tyre”.

Tani jo: diçka ka ndryshuar. Vetëm dy qeveri, Bahreini dhe Emiratet, i janë bashkuar Koalicionit të Njëzetedyshit që Donald Trump ka ngritur për të çliruar Ngushticën nga bllokada iraniane, por heshtja e të tjerëve ka tingëlluar si miratim. “Teherani na ka goditur sepse mendonte se presioni ynë, i ne nënshkruesve të Marrëveshjeve të Abrahamit, do t’i bindte SHBA-në dhe Izraelin të tërhiqeshin”, shpjegon Anwar Gargash, këshilltar diplomatik i sheikut emirat Bin Zayed: “Në realitet, kjo strategji e çmendur e ka bërë Izraelin më pak kërcënues dhe Iranin, në sytë tanë, shumë më të rrezikshëm”.

Për të ndryshuar qëndrim, kanë ndihmuar sigurisht dy mijë miliardë rezerva sovrane dhe 1,400 miliardë investime që Abu Dhabi dhe Katari ndajnë me SHBA-në. Dhe më 18 mars, dy sulme në Gjirin Persik brenda pak orësh: ai izraelit ndaj platformave iraniane të South Pars, fusha më e madhe e gazit në botë (që i përket edhe Katarit); dhe përgjigjja e Teheranit ndaj impiantit gjigant të Ras Laffan në Katar, që prodhon një të pestën e gazit të lëngshëm botëror dhe që, pas shkatërrimit, pritet të humbasë prodhim me vlerë 100 miliardë dollarë.

Që nga ai parafund i Ramazanit, monarkia saudite, kujdestare e Mekës dhe armike e madhe e Iranit, vendi i shtatë në botë për shpenzime ushtarake, ka thënë mjaft dhe ka mbledhur në Riad përfaqësuesit e Dohas, Muscat-it, Manama-s, Abu Dhabit dhe Kuwait City. Në sallat e arta të Riadit, një protestë: “Ku janë institucionet që duhet të na ndihmojnë?”, ngrinte zërin Gargash, “ku janë Liga Arabe, Organizata e Bashkëpunimit Islamik, vendet e tjera arabe dhe myslimane? Ne i kemi ndihmuar gjithmonë. Dhe çfarë bëjnë ata në një moment kaq të vështirë? Më mirë të mbështesim sulmin ndaj Iranit deri në fund!”.

Çdo petromonarki ka hesapet e veta me teokracinë. Aramco saudite është detyruar të bllokojë gjysmën e prodhimit të naftës. Bahreini, i vetmi që është përballur vitet e fundit me një kryengritje shiite, është gjendur në emergjencë uji pas sulmit ndaj impiantit të desalinizimit: nëse iranianët vendosin të godasin impiante të tjera, 90 për qind e Gjirit do të mbetej pa ujë. Omani është i vetmi që përpiqet të dialogojë me Teheranin, për të rihapur të paktën pjesërisht Hormuzin. Adnoc i Emirateve dhe Kpc e Kuvajtit nuk kanë mundur të marrin pjesë në konferencën më të madhe ndërkombëtare të energjisë këtë muaj në Houston: të gjithë drejtuesit janë të angazhuar në emergjencën e rafinerive të shkatërruara.

Emiri i Katarit është ai që në këtë luftë po humbet më shumë para: po përgatitej për një bum të ri ekonomik falë gazit dhe një imazhi të rilëmuar nga Botërori i futbollit, nga ndërprerja e mbështetjes për ISIS dhe Hamasin, nga fuqia propagandistike e Al Jazeera-s, nga ndërmjetësimi në krizat ndërkombëtare në Gaza, Afganistan apo Venezuelë. Mendonte të kompensonte marrëdhëniet e dobësuara me Izraelin duke u mbështetur në një miqësi të privilegjuar me SHBA-në. Gabim: emiri Al Thani ka zbuluar se ata që fitojnë më shumë nga lufta janë eksportuesit amerikanë të gazit natyror, pra rivalët e tij.

Duke rënkuar e duke qarë, në këtë Gjir lotësh. Goditjet energjetike na dhanë centralet bërthamore, ndryshuan rrugët tona tregtare, na shtynë drejt automjeteve elektrike, na kthyen te qymyri. Efekti i parë i kësaj lufte është fundi i Gjirit siç e kemi njohur, parashikon New York Times. Dubai dhe “vëllezërit” e tij, të lindur nga hiçi dhe të zhytur në një gjeografi të hiçit, janë “ndoshta shumë të mëdhenj për të dështuar”. Por ajo “dubaizim” i jetës – një botë qetësuese metropolesh globale pa rrënjë, kulla shumë të larta pa themele, vende pa identitet të përbëra nga qendra tregtare dhe rrugë me 12 korsi, alienim luksoz dhe kapitale të sigurta nga luftërat dhe epidemitë – ndoshta është e destinuar të ndryshojë. Duket se është zhdukur ndjesia se “asgjë nuk mund të shkojë keq, kur ke një Nobu dhe një butik Louis Vuitton aty pranë”. Zgjimi është traumatik. Kur bien fragmentet e dronëve, ata që vdesin janë taksistët bangladeshas, shpërndarësit afrikanë, shërbëtorët nepalezë që enden në rrugët gjysmë bosh. Por strategjia e pasdaranëve – të shkatërrojnë imazhin e sigurisë së Dubait – ka vënë në shënjestër Google, Microsoft, Palantir, IBM, Nvidia, Oracle, gjithçka që në Gjir ka lidhje me Amerikën. Dhe kështu, kompani financiare, hedge fund-e, studio ligjore, banka të mëdha u kërkojnë punonjësve të qëndrojnë larg rrokaqiejve dhe të punojnë nga shtëpia, madje edhe më mirë nga jashtë vendit.

SIMBOLET

Rrota panoramike më e madhe në botë, “objektiv simbolik dhe i ndjeshëm”, është ndalur që nga 28 shkurti. Që nga 1 marsi, për të kufizuar “dëmet e mundshme anësore për shkak të emergjencës”, në pallate kontrollohet që të gjitha materialet e veshjes të jenë rezistente ndaj zjarrit. Edhe Al Wedad, shoqata e madhe saudite që mbledh lëmoshën – një nga pesë detyrimet e çdo myslimani të mirë –, këtë vit këshillon të mos shkohet në xhami: për dhënien e zekatit, është më e sigurt të përdoret aplikacioni. Në plazhin e Jumeirah-s, gin tonic-et dhe jellab-et mbeten në frigoriferë, McLaren-et mbulohen nga pluhuri në garazhet nëntokësore të Dubai Marina-s, kamerierët e restoranteve përfundojnë në pezullim pune ose pushohen nga puna. Ndalen turnetë e tenisit ATP në Dubai, futbolli i Cristiano Ronaldo-s në Arabinë Saudite, golfi ndërkombëtar i Katarit, Formula 1 dhe MotoGP i Bahreinit. Tregu i pasurive të paluajtshme bie: në mars, transaksionet kanë rënë me 49 për qind dhe çmimet për metër katror, në vende ku një apartament me dy dhoma kushtonte 4 milionë dollarë, bien me 15 për qind. Nëntë banorë nga dhjetë janë të huaj dhe kush mundet, largohet. Mund të largohen shumë: vetëm në Dubai ka njëzet persona me të ardhura personale mbi një miliard dollarë, dyqind që zotërojnë më shumë se njëqind milionë dhe 81 mijë që kanë të paktën dhjetë milionë. Nëse aeroporti më i ngarkuar në botë mbyllet për disa orë për shkak të shpërthimeve, nuk ka problem: ja ku janë avionët privatë me 15 mijë dollarë për vend, të siguruar me franchise të veçanta prej 50 mijë dollarësh për fluturim. Dikush ende vjen, sigurisht: të fundit zbresin nga Ukraina dhe janë ushtarakë të dërguar nga Zelensky, ekspertë në mbrojtje. Ata mësojnë një fjalë të re, “dronification”, dhe nuk është në persisht./ Corriere della Sera