Parlamenti Europian i ka dhënë goditjen përfundimtare sistemit të azilit të BE-së siç është ndërtuar gjatë njëzet viteve të fundit. Në dy votime të ndara, shumica e djathtë dhe e ekstremit të djathtë në Parlament dha miratimin përfundimtar për listën e parë europiane të vendeve të sigurta të origjinës dhe për rishikimin e kritereve për zbatimin e konceptit të vendeve të treta të sigurta.

Kjo përbën një fitore për “modelin e Shqipërisë”, që parashikon zhvendosjen jashtë të procedurave të azilit dhe të mbrojtjes ndërkombëtare. Humbësit janë migrantët, e drejta e të cilëve për azil  dhe të drejta të tjera themelore, do të kufizohet ndjeshëm. Në fund të fundit, edhe vetë Europa rrezikon të tradhtojë disa nga vlerat që deri më tani e kanë dalluar në skenën globale.

Lista e BE-së e vendeve të sigurta të origjinës, që fillimisht do të përfshijë Kosovën, Bangladeshin, Kolumbinë, Egjiptin, Indinë, Marokun dhe Tunizinë, u miratua me 408 vota pro, 184 kundër dhe 60 abstenime. E njëjta shumicë, me disa përjashtime, konfirmoi edhe rregulloren më të diskutueshme, atë që lidhet me zbatimin e konceptit të vendit të tretë të sigurt, e miratuar me 396 vota pro, 226 kundër dhe 30 abstenime.

Rezultati ishte pothuajse i parashikuar: të dyja masat, të propozuara nga Komisioni Europian pranverën e kaluar, ishin miratuar tashmë nga Parlamenti Europian dhe konfirmuar në negociatat ndërinstitucionale. Votimi i sotëm përbën hapin e fundit të procesit legjislativ.

Përveç tre grupeve të ekstremit të djathtë, Europa e Kombeve (ESN), Patriotët për Europën (PfE) dhe Konservatorët dhe Reformistët Europianë (ECR), edhe Partia Popullore Europiane mbështeti ashpërsimin e politikave ndaj azilkërkuesve. Liberalët e Reneë u ndanë në të dy votimet, ndërsa edhe brenda radhëve të Socialistëve dhe Demokratëve rreth 20 eurodeputetë votuan pro masave. Nuk pati surpriza nga delegacionet italiane: Liga, Fratelli d’Italia dhe Forza Italia votuan pro linjës së ashpër, ndërsa Partia Demokratike, Lëvizja Pesë Yjet dhe Aleanca e Gjelbër dhe e Majtë votuan kundër.

Të dyja rregulloret parashikohen në Paktin për Migracionin dhe Azilin, i cili do të hyjë në fuqi në qershor. Sa i përket listës së BE-së të vendeve të sigurta të origjinës, shtetet anëtare do të detyrohen të zbatojnë procedura të përshpejtuara ose procedura kufitare për të gjithë shtetasit e vendeve të listuara nga Brukseli. Kërkesat për azil do të shqyrtohen brenda një maksimumi prej tre muajsh, në vend të gjashtë muajve, dhe migrantët do të ndalohen gjatë gjithë procedurës.

Lista e BE-së bëhet detyruese, por nuk i pengon shtetet anëtare të hartojnë lista kombëtare më të gjera. Në praktikë, vendet e BE-së do të mund të përshpejtojnë shqyrtimin e kërkesave për azil për të gjithë shtetasit që vijnë nga vende me normë njohjeje nën 20 për qind, dhe mund të shpallin si vende të treta të sigurta apo vende të sigurta të origjinës edhe ato që nuk janë të sigurta për të gjithë ose në çdo pjesë të territorit të tyre. Edhe vendet kandidate për anëtarësim në BE do të konsiderohen vende të sigurta të origjinës, me kusht që të mos ketë luftë në territorin e tyre, të mos jenë subjekt i sanksioneve të BE-së dhe që norma e njohjes së azilit të mos kalojë 20 për qind. Do t’i takojë vetë azilkërkuesit të provojë se procedura e përshpejtuar (dhe, rrjedhimisht, refuzimi i mundshëm i kërkesës për azil) nuk duhet të zbatohet në rastin e tij për shkak të frikës së bazuar nga përndjekja ose rrezikut të dëmtimit serioz në rast kthimi.

Rishikimi i konceptit të vendit të tretë të sigurt do të mundësojë gjithashtu procedura më të shpejta të azilit, por do të hapë edhe rrugën për zhvendosjen jashtë të mbrojtjes ndërkombëtare. Në thelb, hiqet detyrimi për autoritetet kombëtare të azilit që të provojnë ekzistencën e një lidhjeje midis aplikantit dhe vendit të tretë të sigurt ku synohet transferimi i tij. Shtetet anëtare do të mund të zbatojnë konceptin e vendit të tretë të sigurt ndaj një azilkërkuesi që nuk është shtetas i atij vendi, duke e shpallur kështu kërkesën e tij për mbrojtje në nivel të BE-së si të papranueshme.

Jo vetëm që tranzitimi përmes një vendi të tretë të sigurt gjatë rrugës drejt BE-së do të mjaftojë si bazë për mohimin e mbrojtjes, por azilkërkuesit, me përjashtim të vetëm të të miturve të pashoqëruar, mund të dëbohen në çdo vend tjetër jashtë BE-së me të cilin është nënshkruar një marrëveshje dypalëshe ose në nivel BE-je, me kusht që ai vend të plotësojë një sërë kriteresh që e cilësojnë si të sigurt.

Institucionet europiane kanë parashikuar tashmë një rritje të mundshme të ankesave kundër transferimeve të detyruara dhe kanë ndërmarrë hapa për të rregulluar procedurat përkatëse. Rregullorja do të heqë efektin pezullues automatik të ankesave, për të “ndihmuar në reduktimin e vonesave procedurale në zbatimin e konceptit të vendeve të treta të sigurta dhe për të parandaluar abuzimin e mundshëm me të drejtën e ankimit nga aplikantët”. Megjithatë, kjo do të thotë se migrantët që ankimojnë refuzimin e kërkesave të tyre për azil rrezikojnë të dëbohen edhe para se të merret një vendim përfundimtar.