Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, pasqyroi ndjenjën e një ndryshimi të thellë mes liderëve evropianë në Konferencën e Sigurisë në Mynih këtë fundjavë, kur tha: “Disa vija janë kaluar dhe nuk mund të kthehen më pas.”

Marrëdhëniet transatlantike kanë qenë tashmë të tensionuara gjatë vitit të kaluar pas rikthimit të Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë. Por përpjekja e presidentit amerikan për të aneksuar Groenlandën rriti ndjeshëm dyshimet evropiane mbi angazhimin e Uashingtonit për të mbrojtur kontinentin përmes aleancës së NATO-s. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ofroi siguri të kufizuara për evropianët në fjalimin e tij në konferencë.

Ai tha se SHBA dëshiron të punojë me Evropën dhe përdori një ton më të ngrohtë se ai i nënpresidentit JD Vance vitin e kaluar. Por ai kritikoi kursin e fundit politik të Evropës dhe nuk përmendi NATO-n, Rusinë apo luftën e Moskës në Ukrainë çështje për të cilat është krijuar një hendek mes SHBA-së dhe partnerëve të saj në aleancë.

Ndërsa lufta po hyn në vitin e pestë dhe Moska shihet si një kërcënim në rritje nga fqinjët e saj evropianë, liderët e kontinentit deklaruan se do të përshpejtojnë përpjekjet për të forcuar mbrojtjen e tyre dhe për t’u mbështetur më pak te SHBA. Kjo, në teori, i vendos ata në të njëjtën linjë me Trumpin. Administrata e tij thotë se pret që Evropa të marrë përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen konvencionale të kontinentit në vitet e ardhshme. Në këmbim, Uashingtoni do të mbajë ombrellën e tij bërthamore mbi Evropën dhe do të respektojë paktin e mbrojtjes së ndërsjellë të NATO-s.

Një “shtyllë evropiane” e NATO-s

Kancelari gjerman Friedrich Merz, presidenti francez Emmanuel Macron dhe kryeministri britanik Keir Starmer u zotuan në Mynih për angazhimin e tyre ndaj një “shtylle evropiane” më të fortë brenda NATO-s. Por një mbrojtje më e fortë e ndërtuar në Evropë është gjithashtu një garanci ndaj mundësisë që Trump ose një lider i ardhshëm amerikan të vendosë të mos e mbrojë Evropën.

“Ky fillim i ri është i drejtë në çdo rrethanë. Është i drejtë nëse Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të distancohen. Është i drejtë për sa kohë që nuk mund ta garantojmë sigurinë tonë vetë,” tha Merz në konferencë të premten. Në një tjetër shenjë të nervozizmit rreth angazhimeve të sigurisë amerikane, Merz tha se kishte nisur bisedime me Macron për një parandalim bërthamor evropian.

Franca mban të vetmin parandalim bërthamor vërtet të pavarur në Evropë, pasi raketat bërthamore britanike Trident prodhohen dhe mirëmbahen nga Shtetet e Bashkuara.

A do të përputhen veprimet me fjalët?

Pyetja e madhe për Evropën dhe liderët e saj është nëse mund t’i përputhin fjalët me veprimet – të blejnë dhe zhvillojnë sisteme të reja armësh, të mbushin boshllëqet në arsenalet e tyre në fusha si raketat me rreze të gjatë dhe të koordinojnë punën mes tyre.

Të nxitura nga frika ndaj Rusisë dhe presioni nga Trump, vendet evropiane kanë rritur shpenzimet për mbrojtjen. Anëtarët e NATO-s ranë dakord vitin e kaluar të rrisin shpenzimet bazë të mbrojtjes nga 2% e PBB-së në 3.5% të PBB-së, me një 1.5% shtesë për investime të tjera që lidhen me sigurinë. Shpenzimet evropiane për mbrojtjen janë rritur pothuajse 80% që nga para fillimit të luftës në Ukrainë, tha von der Leyen në Mynih.

Vendet evropiane po krijojnë konsorciume për ndërtimin e sistemeve komplekse të armëve. Ministrat e Mbrojtjes nga Franca, Gjermania, Italia, Polonia dhe Suedia nënshkruan të enjten një letër qëllimi për të avancuar projektin “European Long-range Strike Approach” (ELSA), për zhvillimin e raketave me goditje të thellë.

Në margjinat e një takimi të ministrave të mbrojtjes të NATO-s, koalicione vendesh evropiane ranë dakord të bashkëpunojnë në katër projekte, përfshirë mbrojtjen nga raketat balistike dhe municionet e lëshuara nga ajri.

Projekte që hasin vështirësi për shkak të mosmarrëveshjeve

Megjithatë, disa projekte të rëndësishme pan-evropiane kanë hasur vështirësi në zbatim. E ardhmja e projektit të avionit luftarak FCAS mes Francës, Gjermanisë dhe Spanjës ka qenë në pikëpyetje për muaj të tërë, pasi partnerët nuk kanë arritur të bien dakord mbi ndarjen e punës mes kompanive të përfshira.

Debatet për projektet e mbrojtjes së Bashkimit Evropian janë shoqëruar me përplasje mbi faktin nëse ato duhet të kufizohen vetëm për kompanitë e BE-së apo të jenë të hapura për të tjerë.

Franca ka qenë mbështetësja më e fortë e parimit “blej evropiane”, ndërsa vende si Gjermania dhe Holanda argumentojnë për një qasje më të hapur.

Mes debateve në hotelin luksoz Bayerischer Hof, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskiy riktheu në vëmendje realitetin e luftës moderne, i rrethuar nga ekrane të mëdha që shfaqnin imazhe dhe statistika të sulmeve ruse. Vetëm muajin e kaluar, Ukraina u sulmua me më shumë se 6,000 dronë dhe 150 raketa.

“Gjatë kësaj lufte, armët evoluojnë më shpejt se vendimet politike që synojnë t’i ndalin ato,” u tha ai delegatëve./Reuters