'Provim i drejtësisë në gjuhën shqipe', studentët shqiptarë protestë në Shkup: Shqipja s'negociohet, Mickoski të dorëhiqet! Hoxha: Gjuha, e drejtë themelore (VIDEO)

Debati për gjuhën shqipe në Maqedoninë e Veriut ka marrë një tjetër reagim nga politika shqiptare. Këtë herë është deputetja socialiste Marjana Koçeku e cila me një deklaratë të gjatë e shtjelluese doli hapur në mbështetje të studentëve shqiptarë në Shkup, duke sjellë në kujtesë faktin se në vitin 1555 kur u shkrua gjuha shqipe, pjesa më e madhe e vendeve të Europës Lindore kërkonin një alfabet. 

"Gjuha shqipe, përveç letërsisë orale mijëvjeçare, eposit, këngëve dhe legjendave që i kanë paraprirë shteteve, asht e dëshmume dhe e shkrume që nga viti 1555, afërsisht në të njëjtën kohë me gjermanishten, me polonishten, me çekishten. Libri i saj i parë, Meshari i Gjon Buzukut, u shkru në një kohë kur shumica e gjuhëve të Europës Lindore ende po kërkonin alfabetin e vet" tha ajo në një postim publik në Facebook.. 

Në reagimin e saj, Koçeku sjell në vëmendje edhe historinë e shqiptarëve si komb shtetformues dhe peshën e gjuhës shqipe, duke theksuar se ajo ka traditë të hershme dhe është studiuar ndër shekuj nga figura të shquara të mendimit europian. Duke shtruar pikëpyetje mbi qëndrimin e Maqedonisë së Veriut rreth kësaj çështjeje, ajo thotë se dëshiron të besojë që është çështje burokratike dhe jo diçka më tepër. Sidoqoftë, Koçeku i kujton Shkupit se integrimi në BE shoqërohet me respekt për gjuhët dhe kulturat e ndryshme. 

“Studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut gëzojnë përkrahjen e Shqipërisë pa dallim partie. Ata duan barazi për gjuhën shqipe e kjo u takon, sepse nuk janë minoritet, por një nga dy kombet shtetformues në atë vend bashkë me maqedonasit” tha ajo

Do kisha dasht me besu se asht ma tepër çështje e ngecjes burokratike dhe inkompetencës institucionale sesa qëndrim i ndërgjegjshëm dhe i paramenduar.

Deklarata e plotë e Marjana Koçekut në rrjete sociale

"Nuk asht hera e parë që gjuha shqipe, në trojet ku shqiptarët janë komb shtetformues, përballet me pengesa institucionale nga ma të ndryshmet. 385 studentë e mësojnë të drejtën ndërkombëtare, të drejtën kushtetuese, të drejtën penale, të tana n’shqip. POR detyrohen të testohen në terminologji juridike n’gjuhën maqedonase, pikërisht në momentin vendimtar të karrierës: ai që hap rrugën drejt gjykatës, prokurorisë, avokaturës dhe noterisë.

Në listën e gjuhëve që emnohen të vlefshme dhe të denja për t'u fol përpara institucioneve shtetnore në Maqedoninë e Veriut, nuk mungojnë gjuhët e komuniteteve të vogla, gjuhët e diasporave, gjuhët e pakicave numerikisht të papërfillshme. Por ajo gjuhë që flitet nga gati gjysma e popullsisë dhe e territorit të vendit, gjuha shqipe pra, ndalet në pragun e sallës së provimit.

Unë s’mund i marr me mend motivet e një gjendjeje të ktij soji, të ushtrume pikërisht ndaj kësaj gjuhe, pikërisht ndaj ktij populli. Ajo tingëllon llahtarshëm sidomos sot, kur Maqedonia e Veriut pretendon integrimin europian, një integrim që bazohet pikërisht mbi respektimin e diversitetit kulturor dhe gjuhësor të kombeve si pasuri e qytetërimit të përbashkët. Do kisha dasht me besu se asht ma tepër çështje e ngecjes burokratike dhe inkompetencës institucionale sesa qëndrim i ndërgjegjshëm dhe i paramenduar.

Nuk e konsideroj të tepërt ndërkaq të theksoj se gjuha shqipe, përveç letërsisë orale mijëvjeçare, eposit, këngëve dhe legjendave që i kanë paraprirë shteteve, asht e dëshmume dhe e shkrume që nga viti 1555, afërsisht në të njëjtën kohë me gjermanishten, me polonishten, me çekishten. Libri i saj i parë, Meshari i Gjon Buzukut, u shkru në një kohë kur shumica e gjuhëve të Europës Lindore ende po kërkonin alfabetin e vet.

Dëshiroj të shtoj gjithashtu se ka ma shumë se tre shekuj që kjo gjuhë, e vetmja pasardhëse e drejtpërdrejtë e ilirishtes, e njërës ndër gjuhët më të lashta të kontinentit, ka tërheq vëmendjen e mendimtarëve dhe gjuhëtarëve ma të shquar të Europës. Leibniz i ka kushtuar vëmendje. Franz Bopp e ka përfshirë në gramatikat e tij krahasuese. Johann Thunmann i ka kushtu studime të plota. Katedrat për studimin e shqipes ekzistojnë sot në universitetet ma të vjetra të botës, nga Vjena deri në Sorbonë, nga Londra e Pekini deri në Romë.

Dhe megjithatë, një student shqiptar në Maqedoninë e Veriut, i cili ka studiu të drejtën në gjuhën e Buzukut, të Fishtës dhe të De Radës, nuk mund ta dëshmojë dijen e vet në atë gjuhë. Kjo s'asht thjesht një çështje procedurale. Ky asht një mur i errët.

Kam besim tek zhdërvjelltësia demokratike e Maqedonisë së Veriut për t’i kapërcyer me lehtësi pengesa të tilla që i përkasin të shkuarës, sepse ato s'mund të kenë vend në një shtet që ka nënshkruar Marrëveshjen e Ohrit, që ka ratifikuar Kartën Europiane për Gjuhët Rajonale dhe Minoritare, dhe që ecën drejt integrimit europian.

Shpresoj se do të gjendet mënyra për të korrigju këtë gjendje tepër të papëlqyeshme.

Studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut gëzojnë përkrahjen e Shqipërisë pa dallim partie. Ata duan barazi për gjuhën shqipe e kjo u takon, sepse nuk janë minoritet, por një nga dy kombet shtetformues në atë vend bashkë me maqedonasit.

Fqinjit tonë, Maqedonisë së Veriut pranimi i gjuhës shqipe në çdo instancë, do t’i ndihmojë në stabilitet, përparim, demokraci e zhvillim."

Ish presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, ka postuar në Facebook disa foto nga protesta e sotme e studentëve shqiptarë të drejtësisë në Shkup të Maqedonisë së Veriut, duke theksuar se do të jetë përherë në përkrahje të motrave e vëllezërve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut.

"Në përkrahje të gjuhës shqipe! Në përkrahje të studentëve, Në përkrahje të motrave e vëllezërve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, sot e përherë!" shkroi ajo

Kreu i grupit parlamentar të PD-së, Gazment Bardhi, ka reaguar sot për protestën e studentëve shqiptarë të drejtësisë në Maqedoninë e Veriut, duke theksuar se përdorimi i gjuhës shqipe është një e drejtë themelore që nuk mund të vihet në diskutim.

Në reagimin e tij, Bardhi shprehet se shqipja është identitet dhe se mbështet plotësisht protestën, duke e cilësuar atë legjitime. Sipas tij, një popull që detyrohet të kërkojë gjuhën e vet nuk ka problem gjuhe, por problem drejtësie.

Ai thekson se kjo e drejtë është fituar me sakrifica dhe nuk negociohet, ndërsa ngre alarmin për rrezikun e kthimit pas në kohë të errëta.

Bardhi i bën thirrje Qeverisë Shqiptare që të ndërhyjë menjëherë pranë autoriteteve të Maqedonisë së Veriut, për të garantuar respektimin e të drejtave të shqiptarëve, duke kujtuar se mbrojtja e tyre është detyrim kushtetues i Shqipërisë.

Deklarata e Bardhit në rrjete sociale 

"Përdorimi i gjuhës shqipe është një e drejtë themelore e garantuar nga Kushtetuta e Maqedonisë së Veriut dhe Ligji për Përdorimin e Gjuhëve. Kjo është një e drejtë e fituar me gjak dhe që nuk mund të negociohet.  Mbështes plotësisht protestën legjitime të studentëve sepse gjuha është historia, është gjak, është kujtesa. Dhe një popull që detyrohet të kërkojë gjuhën e vet nuk ka problem gjuhe, ka problem drejtësie. Për secilin prej tyre gjuha shqipe është identitet. Shqipja nuk negociohet!  I bëj thirrje Qeverisë Shqiptare që të marrë menjëherë masat për të ndërhyrë pranë autoriteteve të Republikës së Maqedonisë së Veriut, që të shmangin kthimin pas në kohë të errta. Rruga e dy vendeve tona fqinjë është e përbashkët drejt Bashkimit Europian. Por, në çdo rast Republika e Shqipërisë e ka detyrim kushtetues që të mbrojë të drejtat kombëtare të popullit shqiptar që jeton jashtë kufijve të saj"

Nënkryetari i Bashkimi Demokratik për Integrim në Maqedoninë e Veriut, Bujar Osmani, ka reaguar sot për protestën e studentëve shqiptarë të drejtësisë që kërkojnë mbajtjen në gjuhën shqipe të provimeve të lirimit, duke kritikuar edhe politikat e qëllimshme për dobësimin e përdorimit të gjuhës shqipe në institucione shtetërore.

Osmani, i cili mori pjesë në protestë, thotë se u ndie krenar për brezin e ri që nuk bën compromise me dinjitetin por nga ana tjetër u ndie keq për sjelljen e politikanëve shqiptarë.

“Sot isha në protestën e studentëve si ligjerues, si prind po edhe si politikan. Ishte një vorbull emocionesh. Nga njëra anë u ndjeva krenar. Krenar për një gjeneratë që nuk bën kompromis për dinjitetin e vet. Po në të njëjtën kohë u ndjeva edhe keq.  Keq për ku e kanë sjellë disa politikanë shqiptarë këtë popull në pak vite. Prej një populli që bashkëdrejtonte shtetin e përtej shtetit, sot dëgjova: “duam të drejtat tona”. Çfarë degradimi. Dhe prapa këtij degradimi ka emra dhe mbiemra konkret.  Por një gjë ta dini.  Emrat tuaj kanë me mbet në faqet e errëta të historisë. Të secilit prej jush. Një nga një” shkroi ai në Facebook

Një ditë më parë, ai akuzoi deputetët e VMRO-DPMNE në parlament që sipas tij ka ndërmarrë një politikë të paramenduar duke përfshirë edhe aktorë politik shqiptarë për dobësimin e shqipes.  

Kryetari i Komunës së Tetovës dhe kreu i lëvizjes Besa në Maqedoninë e Veriut, Bilal Kasami përgëzoi sot studentët shqiptarë që dolën në protestë për të kërkuar mbajtjen e provimeve të Jurisprudencës në gjuhën shqipe. Në një postim në Facebook, Kasami thotë se kërkesa e tyre është e drejtë. Ndërkohë, ai akuzoi edhe elitën milionere të pushtetit që sipas tij, u përpoq ‘të kontrabandohet në krye të kauzës së pastër studentore.”

Postimi i plotë i Kasamit në Facebook

“I përgëzoj studentët për protestën dinjitoze dhe vetëdijen e lartë qytetare që e dëshmuan sot. Kërkesa e tyre është e drejtë dhe, siç ju kam premtuar edhe në takimin tonë të parë, këtë çështje do ta zgjidhim. Për herë të parë pas pavarësisë së shtetit Provimi i Jurisprudencës do të mbahet edhe në gjuhën shqipe! Ndërsa elita milionere e ish-pushtetit, e cila tentoi të kontrabandohet në krye të kauzës së pastër studentore, sot dështoi keq. Ky popull i njeh mirë. Tinëzitë e tyre nuk kalojnë” tha ai. 

Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës ka dalë në mbështetje të studentëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, të cilët po protestojnë për të drejtën për të dhënë provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe.

Në reagimin e saj, Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës e cilëson këtë kërkesë si të drejtë dhe legjitime, duke theksuar se përdorimi i gjuhës shqipe është i garantuar si me Kushtetutë ashtu edhe me ligj, por sipas studentëve ende nuk po zbatohet në praktikë.

AAK thekson se kjo situatë ngre shqetësime serioze për respektimin e të drejtave dhe për barazinë reale të shqiptarëve në sistemin arsimor.

Partia i bën thirrje institucioneve përgjegjëse në Maqedoninë e Veriut që të veprojnë pa vonesë dhe të garantojnë zbatimin e të drejtave të parashikuara me ligj, duke respektuar parimin e barazisë dhe standardet kushtetuese.

Universiteti i Tiranës ka dalë hapur në mbështetje të studentëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, të cilët po protestojnë për të drejtën e tyre për mbajtjen e provimeve në gjuhën shqipe.

Në një reagim zyrtar, institucioni dhe rektori Artan Hoxha theksojnë se përdorimi i gjuhës amtare në arsim dhe në vlerësimin profesional nuk është privilegj, por një standard i njohur ndërkombëtarisht dhe një element bazë i barazisë në shoqëritë shumëgjuhëshe.

Universiteti i Tiranës thekson se mbështet çdo përpjekje që forcon të drejtat gjuhësore dhe garanton standarde të barabarta në arsim dhe në jetën publike, ndërsa u bën thirrje institucioneve përkatëse që të gjejnë zgjidhje të drejta dhe gjithëpërfshirëse.

Deklarata e plotë e Universitetit të Tiranës

Universiteti i Tiranës shpreh mbështetjen e plotë për studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, të cilët po kërkojnë realizimin e një të drejte themelore: përdorimin e gjuhës së tyre amtare në proceset arsimore dhe profesionale. E drejta për t’u arsimuar dhe për t’u vlerësuar në gjuhën amtare nuk është privilegj, por një standard i njohur ndërkombëtarisht dhe një element thelbësor i barazisë reale në shoqëri shumëgjuhëshe. Kur studentët ndjekin studimet e tyre në një gjuhë të caktuar, është e drejtë legjitime që edhe vlerësimi përfundimtar profesional të bëhet në të njëjtën gjuhë. Kërkesa e studentëve shqiptarë për të zhvilluar provimet shtetërore në gjuhën shqipe përfaqëson një aspiratë të drejtë për barazi, dinjitet dhe mosdiskriminim. Mosrespektimi i këtij parimi rrezikon të krijojë pengesa të panevojshme në zhvillimin profesional të tyre dhe të cenojë besimin në institucionet shtetërore. Universiteti i Tiranës mbështet çdo përpjekje që synon forcimin e të drejtave gjuhësore dhe garantimin e standardeve të barabarta në arsim dhe në jetën publike. Ne inkurajojmë institucionet përkatëse që, në frymën e ligjit dhe të bashkëjetesës demokratike, të gjejnë zgjidhje të drejta dhe gjithëpërfshirëse. Respektimi i diversitetit gjuhësor nuk është vetëm detyrim ligjor, por edhe vlerë që pasuron shoqërinë dhe forcon kohezionin social në rrugën e integrimit të rajonit në Bashkimin Evropian!

Ish Ministrja e Jashtme Elisa Spiropali ka ofruar mbështetjen e saj për studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut të cilët protestojnë sot duke kërkuar që të mbajnë provimet e Jurisprudencës në gjuhën shqipe.

“Të protestosh sot për gjuhën shqipe nuk është vetëm alarm. Është një sinjal që diçka thelbësore sërish nuk po funksionon siç duhet” shkruan ajo në një postim në rrjete sociale.

Duke insistuar që të drejtat nuk duhet të mbeten vetëm në letër Spiropali nënvizon me vendosmëri se gjuha shqipe nuk është çështje interpretimi por një e drejtë themelore.

Deklarata e plotë e Elisa Spiropalit në Facebook

“Kur një e drejtë që parashikohet në Kushtetutë dhe në ligj kërkohet në rrugë, atëherë lind nevoja për më shumë vëmendje dhe reflektim mbi zbatimin e saj në praktikë. Sepse të drejtat nuk duhet të mbeten vetëm në letër; ato duhet të jetohen në përditshmëri.  Gjuha shqipe nuk është çështje diskutimi. Nuk është kompromis. Nuk është temë për interpretim të paqartë institucional. Është e drejtë themelore.  Protesta e studentëve sot është më shumë se një reagim. Është një thirrje e qartë për të forcuar standardet dhe për të garantuar të drejtat themelore. Një shtet që garanton gjuhën, forcon barazinë. Dhe një shtet që forcon barazinë, ndërton besim dhe stabilitet për të gjithë qytetarët e tij.  Mbështetje për studentët që po mbrojnë jo vetëm gjuhën, por edhe dinjitetin e parimet mbi të cilat duhet të funksionojë një shoqëri e drejtë.  Kjo nuk është vetëm çështje e shqiptarëve. Kjo është një provë e rëndësishme për të gjithë, për mënyrën se si funksionon shteti në praktikë, jo vetëm në parim. Sidomos për dy vende mike , që ndajnë të njëjtin horizont dhe të njëjtën aspiratë europiane, respektimi i të drejtave dhe forcimi i barazisë nuk është vetëm detyrim, por edhe drejtim i përbashkët” tha Spiropali