Dorëzohuni: nuk ka ekonomi evropiane që mund t’i shpëtojë kësaj.

Dhe përgatituni: nuk ka strategji amerikane që mund t’ju shpëtojë. Ekziston një kartë që ajatollahët po e luajnë, pas dështimit të bisedimeve në Islamabad: Bashkimi Evropian, me frikërat dhe pavendosmërinë e tij.

Të martën, nga Teherani, ata dëgjuan me vëmendje Valdis Dombrovskis, “rojen” e financave të BE-së, teksa u thoshte 27 vendeve anëtare se lufta në Iran ka kushtuar tashmë 22 miliardë euro në faturat e energjisë dhe do të na kushtojë mesatarisht gjysmë pike të PBB-së, një pikë inflacioni dhe një stagflacion të mundshëm: pra më shumë të papunë dhe më pak fuqi blerëse. Ata dëgjuan dhe kuptuan: të injorosh Kontinentin e Vjetër – siç kanë bërë gjatë këtij viti të fundit, duke na konsideruar tepër të varur nga kapriçot e Donald Trump – nuk është më strategjia e duhur.

Regjimi ndien se diçka ka ndryshuar. Dhe më shumë se një vit pas fjalimit të famshëm të J.D. Vance në Mynih, kur zëvendësi i Trump erdhi në Evropë për të vizatuar manifestin e MAGA-s, shumë sovranistë tashmë po përpiqen të çlirohen nga një përqafim që po i mbyt. Jo vetëm Meloni, Salvini apo e djathta e fortë italiane: nga spanjollët e Vox, te polakët e PiS, nga francezët e Marine Le Pen te holandezët e Geert Wilders, ekstremistët po ripozicionohen. Madje edhe ultrat gjermanë të AfD-së, dikur shumë të vlerësuar nga Elon Musk, po përpiqen të zbusin marrëdhëniet me Uashingtonin.

Dhe kështu lind pyetja: a do ta ndiejnë më pak qeveritë evropiane presionin elektoral nga e djathta? A e kanë përtypur këtë vit në të cilin Trump i ka injoruar në dosjen iraniane, duke privilegjuar Izraelin? A do të ngrenë zërin kundër aventurizmit ushtarak? Nëse po, sipas analizës së think tank-ut amerikan Quincy Institute, ajatollahët janë gati: “Teherani do të përpiqet të kuptojë nëse është e mundur t’i shtyjë evropianët në drejtimin e tij, larg nënshtrimit të mëparshëm ndaj SHBA-së. Ose, ndoshta, do të testojë nëse po krijohet një përçarje më e thellë në Evropë, ku jo të gjitha shtetet duan të ndjekin linjën e Berlinit, Parisit apo Londrës”.

Dy janë mjetet e kësaj strategjie: kriptovalutat si “taksë kalimi” dhe rezervat e fshehta të uraniumit. Ngushtica e Hormuzit mund të kthehet në një lloj porte me pagesë për anijet e gjithë botës, ku kalimi paguhet me bitcoin. Depozitat bërthamore kanë qenë në qendër të 21 orëve negociata në Islamabad. Në të dyja këto fronte, Teherani dëshiron të përfshijë evropianët. Pikërisht për këtë arsye, ministri i Jashtëm Abbas Araghchi, të dielën në mbrëmje, informoi në detaje jo vetëm sauditët, omanët dhe katarianët (të cilët po i bombardon prej një muaji e gjysmë), por edhe francezin Jean-Noël Barrot, gjermanin Johann Wadephul dhe kolegët e tjerë evropianë që ishin lënë në margjinat e bisedimeve në Pakistan.

Të premten e ardhshme, presidenti francez Emmanuel Macron dhe kryeministri britanik Keir Starmer do të mbledhin në Paris vendet që nuk duan të luftojnë, por që janë të gatshme të dërgojnë një mision detar në Hormuz për të mbrojtur trafikun. Irani do të dëgjojë sërish me shumë vëmendje. Nuk ka shprehur ende një qëndrim përfundimtar për nismën franko-britanike, sepse nuk është e qartë cilat anije duhet të paguajnë (të gjitha apo vetëm cisternat e naftës?) dhe në çfarë monedhe (kriptovalutat do të shmangnin sanksionet amerikane?).

Megjithatë, ekziston një çështje thelbësore që mund të bëjë diferencën në zgjedhjen e Evropës: çminimi i ujërave. Pentagoni ka kërkuar që këtë ta bëjnë Gjermania, Britania e Madhe dhe Italia, por Teherani ka paralajmëruar se do ta konsideronte këtë veprim – si tani, ashtu edhe pas përfundimit të konfliktit – si një akt armiqësor, të ngjashëm me bllokimin e porteve iraniane nga Uashingtoni.

BE-ja mbështet nismën diplomatike të Parisit dhe irritimi i Trump rritet, teksa ai përmend vizitën e mbretit Charles dhe mbretëreshës Camilla në SHBA në fund të muajit: i quan “një zotëri i madh” dhe “një person i mrekullueshëm”, duke theksuar se kurora britanike nuk ka lidhje me marrëdhëniet “të trishta” mes Uashingtonit dhe Londrës. Madje, edhe “special relationship” me Britaninë e Brexit nuk është më “ajo e dikurshmja” dhe hendeku SHBA–Evropë po thellohet gjithnjë e më shumë.

Kjo hap mundësi për diplomacinë e Teheranit. Me 27 vendet e BE-së që preferojnë të mbështeten më shumë te sauditët dhe emiratet: presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, ka shkuar në Gjirin Persik për të shprehur “mirënjohje, solidaritet dhe mbështetje” – tri fjalë që tregojnë dëshirën për të vepruar me më shumë autonomi nga Trump. Edhe marrëveshja BE–Izrael rrezikon të pezullohet: ekziston një peticion në Parlamentin Evropian me mbi një milion firma dhe disa vende – Holanda, Spanja, Irlanda, Suedia dhe Franca – kërkojnë një sinjal, qoftë edhe simbolik, ndryshimi.

Çështjet e uraniumit dhe Hormuzit janë të lidhura. Irani ka kuptuar se mbyllja e Ngushticës mund të jetë një armë edhe më e fuqishme se kërcënimi bërthamor, sipas analistëve amerikanë. Dhe një armë që synon drejtpërdrejt Evropën.

Tani është e lehtë për Teheranin t’i kujtojë Brukselit se nuk ka kundërshtuar rikthimin e sanksioneve të OKB-së (një qëndrim i detyruar, pasi Irani nuk lejonte inspektimin e impianteve bërthamore) apo se ka qëndruar pasiv për Gazën (një zgjedhje e diktuar edhe nga fakti se Hamas dhe Irani ndiqnin të njëjtën strategji). Edhe Evropa po diskuton nëse duhet të ndryshojë qasje: të jetë më pak agresive ndaj Teheranit dhe më pak e varur nga Uashingtoni.

Zyrtarë të lartë, duke sqaruar se për momentin nuk mund të ndryshohet qëndrimi për dosjen bërthamore dhe se pengesë mbeten sanksionet, i kanë bërë të ditur shtypit britanik se një Hormuz me pagesë mund të jetë një formë kompensimi për Teheranin, në këmbim të 450 kilogramëve uranium të humbur.

BE-ja po përpiqet të rikuperojë marrëdhëniet duke trajtuar edhe një tjetër dosje: Libanin, pasi regjimi iranian ka nevojë të mbrojë aleatët e Hezbollahut nga sulmet izraelite. Njëzet vende evropiane, së bashku me Australinë, kanë kërkuar të anashkalojnë dëshirat e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu dhe të përfshijnë Bejrutin në negociata. Siç ka deklaruar presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ndalimi i bombardimeve në “tokën e cedrave”, edhe kur ato synojnë Hezbollahun, është “një pikë themelore”. Dhe ndoshta një pikë kthese./ Corriere della Sera