Për disa vite, shumë organizata ndërkombëtare dhe autoritete kombëtare në shumë vende demokratike kanë investuar në një lloj lufte kundër analfabetizmit mediatik, i cili është rritur edhe më shumë me rritjen e ndikimit të rrjeteve sociale. Shpejtësia me të cilën përhapen pretendime të ndryshme në rrjetet sociale, pa u verifikuar sepse nuk janë profesionistë, por njerëz të zakonshëm, i ka paraqitur një sfidë të madhe medias tradicionale.

Ata që për qindra vjet janë quajtur thjesht "gazetarë" ose "reporterë" tani sfidohen nga "ndikuesit", krijuesit e përmbajtjes, "tregimtarët", blogerët, YouTuber-ët dhe çfarë jo tjetër. Ndërsa fushëveprimi i medias dhe gazetarëve ka qenë pak a shumë i rregulluar, si nga ligjet ashtu edhe nga vetë rregulloret profesionale, rrjetet sociale dhe platformat e tjera të komunikimit janë zhvilluar aq shpejt sa rregullatorët, nga organizatat ndërkombëtare te qeveritë shtetërore, nuk po arrijnë t'i sjellin ato brenda kornizës ligjore. Dhe efekti është shkatërrues dhe po shihet gjithnjë e më shumë në shoqëri.

Në disa vende ku janë kryer anketa, rezultati ka qenë se rreth 80 përqind e të rinjve sot nuk e dinë ndryshimin midis rrjeteve sociale dhe faqeve zyrtare të mediave. Shumë media, të nxitura nga sfida e shpejtësisë dhe atraktivitetit, bien në kurthin e mbushjes së faqeve të tyre me materiale nga postimet private në rrjetet sociale, pa i verifikuar ato, duke i bërë njerëzit që postojnë të duken të rëndësishëm dhe të besueshëm për atë që postojnë.

Kështu, institucionet e Bashkimit Evropian kanë nisur gjithashtu disa plane për të ndihmuar mediat tradicionale, për të ruajtur rolin e tyre si shtylla të një shoqërie demokratike, në mënyrë që qytetarët të kenë media të besueshme. Por, kjo është bërë shumë e vështirë, sepse e vërteta nuk provohet aq lehtë, gënjeshtra është gjithmonë më e shpejtë dhe më interesante. Ekziston një shprehje e njohur që "derisa e vërteta të ketë veshur këpucët e saj, gënjeshtra ka udhëtuar gjysmën e botës".

Vitet e fundit, ka pasur investime në projekte për të luftuar dezinformimin dhe manipulimin përmes verifikimit të fakteve. Por edhe kjo ka rezultuar e vështirë. Sepse edhe kur e vërteta zbulohet, pak njerëz janë të interesuar për të. Ka shumë shembuj të të pavërtetave, të cilat janë vërtetuar të jenë të vërteta, duke mbetur në mendjet e njerëzve sikur të ishin fakte.

Në garën midis gënjeshtrave dhe të vërtetës, gënjeshtrat kanë një avantazh të madh. Nuk ka nevojë të hetohen ose verifikohen gënjeshtrat, por ato përhapen menjëherë. Ndërsa zbulimi i së vërtetës kërkon shumë punë dhe shumë kohë.

Asnjë gazetar apo media profesionale nuk përhap qëllimisht ndonjë të pavërtetë. Duhet theksuar këtu se edhe mediat mund të bëjnë gabime, madje mund të raportojnë diçka që vërtetohet se nuk ka qenë e vërtetë. Ato gjithashtu mund të humbasin një vlerësim. Por këto mund të jenë edhe lëshime profesionale, gabime, dezinformim dhe jo domosdoshmërisht dezinformim. Ekziston një ndryshim shumë i madh midis "dezinformimit" dhe "dezinformimit". Sepse dezinformimi nuk është domosdoshmërisht rezultat i ndonjë qëllimi specifik, ndërsa dezinformimi ka për qëllim manipulimin. Kjo ka ekzistuar që kur ekziston njerëzimi, por tani me mundësitë teknologjike për përhapjen e mesazheve ka marrë përmasa të papritura. 

Dëmi dhe rreziku i shkaktuar nga lajmet e rreme nuk manifestohet vetëm me përhapjen e të pavërtetave, por edhe më keq, duke e relativizuar të vërtetën dhe duke e vënë atë në pikëpyetje. Për gazetarët dhe mediat profesionistë, thënia e dëgjuar shpesh se "e vërteta qëndron diku në mes" është e papranueshme. Të besosh në këtë shprehje është një fitore për gënjeshtrat e përhapura qëllimisht, për manipuluesit dhe dezinformuesit.

Miti se "e vërteta qëndron diku në mes" është përdorur dhe vazhdon të përdoret veçanërisht për propagandë politike dhe shpesh në raste konflikti.  "Media perëndimore thotë një gjë dhe media ruse një tjetër për luftën në Ukrainë. Pra, e vërteta është diku në mes." 

Një pjesë e madhe e botës beson se kjo është kështu. Dhe është shumë e lehtë për dikë, sa herë që përballet me të vërtetën, duke e ditur se është kështu, të thotë të kundërtën, domethënë një gënjeshtër. Në rastin më të keq, kjo krijon mosbesim ndaj të vërtetës, ndërsa disa madje e besojnë gënjeshtrën.

Dhe nuk mund të krahasohen mediat nga vendet demokratike, ku mbizotëron ligji dhe rendi, me ato nga vendet autoritare ku media dhe gazetarët janë në shërbim të politikës. Pra, ata janë më shumë “punonjës socialë politikë” sesa “profesionistë që mbledhin dhe shpërndajnë informacion për të informuar publikun”. Në vendet demokratike, ka pasoja për median dhe gazetarët që përhapin qëllimisht lajme të rreme, nëse jo të ligjshme, atëherë profesionale. Në diktatura dhe regjime autoritare, e kundërta është e vërtetë.

Sado e vështirë të jetë lufta kundër lajmeve të rreme, manipulimit dhe dezinformimit, profesionistët nuk kanë zgjidhje tjetër veçse ta vazhdojnë këtë luftë. Dhe organizatat ndërkombëtare, qeveritë dhe autoritetet shtetërore, nëse e mendojnë vërtet kur pretendojnë se po investojnë në luftimin e këtyre fenomeneve të rrezikshme, duhet të bëjnë më shumë. Ato gjithashtu duhet të përdorin më pak mjetet e komunikimit përmes të cilave përhapen lajmet e rreme.

Kjo vlen edhe për institucionet e Bashkimit Evropian, veçanërisht Komisionin Evropian, të cilat po përdorin zhvillimet teknologjike për të dhënë përshtypjen se janë transparente, ndërsa janë më të mbyllura se kurrë më parë. Gjithnjë e më shpesh, kur mediat u bëjnë pyetje institucioneve të BE-së, ato përballen me përgjigjen se "ata iu përgjigjën kësaj në postimet e tyre në rrjetet sociale".

Gazetarët në Bruksel kanë vënë re paradoksin se Komisioni Evropian përdor pikërisht rrjetet sociale kundër të cilave ka filluar procedura ligjore ose madje i ka ndëshkuar ato për mosverifikimin e vërtetësisë së gjërave të ndara në to, veçanërisht për mosrespektimin e ligjit për shërbimet dixhitale, për të përhapur mesazhet e tij./Koha