Faleminderit, Larry. Është kënaqësi dhe detyrë njëkohësisht të jem me ty sonte në këtë moment vendimtar që po kalon Kanadaja dhe bota.

Sot do të flas për një përçarje në rendin botëror, fundin e një trillimi të këndshëm dhe fillimin e një realiteti të ashpër, ku gjeopolitika, ku fuqia e madhe, kryesore, gjeopolitike, nuk i nënshtrohet asnjë kufiri, asnjë kufizimi.

Nga ana tjetër, dua t’ju them se vendet e tjera, veçanërisht fuqitë e ndërmjetme si Kanadaja, nuk janë të pafuqishme. Ato kanë kapacitetin për të ndërtuar një rend të ri që përfshin vlerat tona, siç janë respekti për të drejtat e njeriut, zhvillimi i qëndrueshëm, solidariteti, sovraniteti dhe integriteti territorial i shteteve të ndryshme.

Fuqia e më pak fuqisë fillon me ndershmërinë.

Duket sikur çdo ditë na kujtohet se jetojmë në një epokë rivaliteti të fuqive të mëdha, se rendi i bazuar në rregulla po venitet, se të fortët mund të bëjnë çfarë të munden dhe të dobëtit duhet të vuajnë atë që duhet.

Dhe ky aforizëm i Tukididit paraqitet si i pashmangshëm, si logjika natyrore e marrëdhënieve ndërkombëtare që po ripohon veten.

Dhe përballë kësaj logjike, ekziston një tendencë e fortë që vendet të shkojnë mirë për t’u marrë vesh, për t’u akomoduar, për të shmangur problemet, për të shpresuar se pajtueshmëria do të blejë siguri.

Epo, nuk do të ndodhë.

Pra, cilat janë opsionet tona?

Në vitin 1978, disidenti çek Václav Havel, më vonë president, shkroi një ese të titulluar "Pushteti i të Pafuqishmëve" dhe, në të, ai bëri një pyetje të thjeshtë: si e mbajti veten sistemi komunist?

Dhe përgjigjja e tij filloi me një shitës perimesh.

Çdo mëngjes, ky shitës vendos një tabelë në vitrinën e tij: “Punëtorë të botës, bashkohuni”. Ai nuk e beson, askush nuk e beson, por ai vendos një tabelë gjithsesi për të shmangur problemet, për të sinjalizuar pajtueshmëri, për t’u marrë vesh. Dhe, për shkak se çdo shitës në çdo rrugë bën të njëjtën gjë, sistemi vazhdon – jo vetëm përmes dhunës, por përmes pjesëmarrjes së njerëzve të zakonshëm në rituale që ata privatisht i dinë se janë të rreme.

Havel e quajti këtë “të jetosh brenda një gënjeshtre”.

Fuqia e sistemit nuk vjen nga e vërteta e tij, por nga gatishmëria e të gjithëve për të vepruar sikur të ishte e vërtetë, dhe brishtësia e tij vjen nga i njëjti burim. Kur edhe një person ndalon së vepruari, kur shitësi i perimeve e heq tabelën e tij, iluzioni fillon të plasaritet. Miq, është koha që kompanitë dhe vendet t’i heqin tabelat e tyre.

Për dekada të tëra, vende si Kanadaja lulëzuan nën atë që ne e quanim rend ndërkombëtar i bazuar në rregulla. Ne iu bashkuam institucioneve të tij, vlerësuam parimet e tij, përfituam nga parashikueshmëria e tij. Dhe, për shkak të kësaj, ne mund të ndiqnim politika të jashtme të bazuara në vlera nën mbrojtjen e tij.

Ne e dinim që historia e rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla ishte pjesërisht e rreme, që më i forti përjashtohej kur t’i vinte për shtat, që rregullat tregtare zbatoheshin në mënyrë asimetrike. Dhe e dinim që e drejta ndërkombëtare zbatohej me rigorozitet të ndryshëm në varësi të identitetit të të akuzuarit ose viktimës.

Ky trillim ishte i dobishëm dhe hegjemonia amerikane, në veçanti, ndihmoi në sigurimin e të mirave publike: rrugëve të hapura detare, një sistemi financiar të qëndrueshëm, sigurisë kolektive dhe mbështetjes për kornizat për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve.

Pra, e vendosëm tabelën në dritare. Morëm pjesë në rituale dhe kryesisht shmangëm nxjerrjen në pah të boshllëqeve midis retorikës dhe realitetit.

Kjo marrëveshje nuk funksionon më. Më lejoni të jem i drejtpërdrejtë: jemi në mes të një përçarjeje, jo të një tranzicioni.

Gjatë dy dekadave të fundit, një sërë krizash në financë, shëndetësi, energji dhe gjeopolitikë kanë nxjerrë në pah rreziqet e integrimit ekstrem global. Por kohët e fundit, fuqitë e mëdha kanë filluar ta përdorin integrimin ekonomik si armë, tarifat si leva, infrastrukturën financiare si shtrëngim, zinxhirët e furnizimit si dobësi që duhen shfrytëzuar.

Nuk mund të jetosh brenda gënjeshtrës së përfitimit të ndërsjellë përmes integrimit, kur integrimi bëhet burimi i nënshtrimit tënd.

Institucionet shumëpalëshe mbi të cilat janë mbështetur fuqitë e mesme – OBT-ja, OKB-ja, COP-i – vetë arkitektura e zgjidhjes kolektive të problemeve është nën kërcënim. Dhe, si rezultat, shumë vende po nxjerrin të njëjtat përfundime se duhet të zhvillojnë një autonomi më të madhe strategjike: në energji, ushqim, minerale kritike, financë dhe zinxhirët e furnizimit.

Dhe ky impuls është i kuptueshëm. Një vend që nuk mund ta ushqejë veten, të furnizohet me energji apo të mbrohet, ka pak mundësi. Kur rregullat nuk të mbrojnë më, duhet ta mbrosh veten.

Por le të jemi të qartë se ku çon kjo.

Një botë fortesash do të jetë më e varfër, më e brishtë dhe më pak e qëndrueshme. Dhe ka një të vërtetë tjetër: nëse fuqitë e mëdha braktisin edhe pretendimin e rregullave dhe vlerave për ndjekjen e pakufizuar të pushtetit dhe interesave të tyre, përfitimet nga transaksionalizmi do të bëhen më të vështira për t’u replikuar.

Hegjemonët nuk mund t’i monetizojnë vazhdimisht marrëdhëniet e tyre.

Aleatët do të diversifikohen për t’u mbrojtur nga pasiguria. Ata do të blejnë sigurime, do të rrisin opsionet me qëllim rindërtimin e sovranitetit – sovranitet që dikur bazohej në rregulla, por që do të mbështetet gjithnjë e më shumë në aftësinë për t’i bërë ballë presionit.

Kjo sallë e di që ky është menaxhimi klasik i riskut. Menaxhimi i riskut ka një çmim, por ajo kosto e autonomisë strategjike, e sovranitetit, mund të ndahet.

Investimet kolektive në qëndrueshmëri janë më të lira sesa ndërtimi i fortifikimeve të secilit për vete. Standardet e përbashkëta zvogëlojnë fragmentimin. Plotësueshmëritë janë shumë pozitive. Dhe pyetja për fuqitë e mesme si Kanadaja nuk është nëse duhet të përshtaten me realitetin e ri – ne duhet. Pyetja është nëse përshtatemi thjesht duke ndërtuar mure më të larta, apo nëse mund të bëjmë diçka më ambicioze.

Tani, Kanadaja ishte ndër të parat që dëgjoi thirrjen e zgjimit, duke na bërë të ndryshojmë rrënjësisht qëndrimin tonë strategjik.

Kanadezët e dinë se supozimet tona të vjetra e të rehatshme se gjeografia dhe anëtarësimi ynë në aleanca automatikisht na jepnin prosperitet dhe siguri nuk janë më të vlefshme. Dhe qasja jonë e re mbështetet në atë që Alexander Stubb, Presidenti i Finlandës, e ka quajtur “realizëm i bazuar në vlera”.

Ose, për ta thënë ndryshe, ne synojmë të jemi njëkohësisht parimorë dhe pragmatikë – parimorë në angazhimin tonë ndaj vlerave themelore, sovranitetit, integritetit territorial, ndalimit të përdorimit të forcës përveç kur është në përputhje me Kartën e OKB-së, dhe respektit për të drejtat e njeriut; si dhe pragmatikë, duke pranuar se progresi është shpesh gradual, se interesat ndryshojnë, se jo çdo partner do të ndajë të gjitha vlerat tona.

Pra, ne po angazhohemi gjerësisht, strategjikisht, me sy hapur. Ne e pranojmë në mënyrë aktive botën ashtu siç është; nuk presim për një botë që do të donim të ishte.

Ne po i kalibrojmë marrëdhëniet tona në mënyrë që thellësia e tyre të pasqyrojë vlerat tona dhe po i japim përparësi angazhimit të gjerë për të maksimizuar ndikimin tonë, duke pasur parasysh rrjedhshmërinë e botës në këtë moment, rreziqet që kjo paraqet dhe rreziqet për atë që vjen më pas.

Dhe ne nuk mbështetemi më vetëm në forcën e vlerave tona, por edhe në vlerën e forcës sonë.

Ne po e ndërtojmë atë forcë në shtëpi.

Që kur qeveria ime mori detyrën, ne kemi ulur taksat mbi të ardhurat, mbi fitimet kapitale dhe investimet në biznes. Ne kemi hequr të gjitha barrierat federale për tregtinë ndërkrahinore. Ne po përshpejtojmë një trilion dollarë investime në energji, inteligjencë artificiale, minerale kritike, korridore të reja tregtare dhe më gjerë. Ne po dyfishojmë shpenzimet tona të mbrojtjes deri në fund të kësaj dekade dhe po e bëjmë këtë në mënyra që ndërtojnë industritë tona vendase.

Dhe po diversifikohemi me shpejtësi jashtë vendit. Kemi rënë dakord për një partneritet strategjik gjithëpërfshirës me Bashkimin Evropian, duke përfshirë anëtarësimin në SAFE, marrëveshjet evropiane të prokurimit të mbrojtjes. Kemi nënshkruar 12 marrëveshje të tjera tregtare dhe sigurie në katër kontinente brenda gjashtë muajsh. Ditët e fundit, kemi përfunduar partneritete të reja strategjike me Kinën dhe Katarin. Po negociojmë pakte të tregtisë së lirë me Indinë, ASEAN-in, Tajlandën, Filipinet dhe Mercosur-in.

Po bëjmë edhe diçka tjetër. Për të ndihmuar në zgjidhjen e problemeve globale, po ndjekim gjeometrinë e ndryshueshme – me fjalë të tjera, koalicione të ndryshme për çështje të ndryshme, bazuar në vlera dhe interesa të përbashkëta.

Në Ukrainë, ne jemi një anëtar kryesor i Koalicionit të të Gatishmëve dhe një nga kontribuesit më të mëdhenj për frymë në mbrojtjen dhe sigurinë e saj.

Lidhur me sovranitetin e Arktikut, ne qëndrojmë fort me Groenlandën dhe Danimarkën dhe mbështesim plotësisht të drejtën e tyre unike për të përcaktuar të ardhmen e Groenlandës.

Angazhimi ynë ndaj Nenit 5 të NATO-s është i palëkundur. Prandaj, po punojmë me aleatët tanë të NATO-s, përfshirë Portën Nordike Baltike, për të siguruar më tej krahët veriorë dhe perëndimorë të aleancës, duke përfshirë investimet e paprecedentë të Kanadasë në radarë mbi horizont, në nëndetëse, në avionë dhe në trupa luftarake në tokë dhe në akull.

Kanadaja kundërshton fuqimisht tarifat mbi Groenlandën dhe bën thirrje për bisedime të fokusuara për të arritur objektivat tona të përbashkëta të sigurisë dhe prosperitetit në Arktik.

Lidhur me tregtinë plurilaterale, ne po mbështesim përpjekjet për të ndërtuar një urë midis Partneritetit Trans-Paqësor dhe Bashkimit Evropian, gjë që do të krijonte një bllok të ri tregtar prej 1.5 miliardë njerëzish.

Lidhur me mineralet kritike, ne po formojmë klube blerësish të ankoruara në G7, në mënyrë që bota të mund të diversifikohet larg furnizimit të përqendruar.

Dhe në lidhje me inteligjencën artificiale, ne po bashkëpunojmë me demokraci me mendësi të ngjashme për të siguruar që, në fund të fundit, të mos detyrohemi të zgjedhim midis hegjemonëve dhe hiper-shkallëzuesve.

Ky nuk është multilateralizëm naiv, as nuk është mbështetje e verbër në institucione. Është ndërtimi i koalicioneve që funksionojnë – çështje pas çështjeje, me partnerë që ndajnë mjaftueshëm terren të përbashkët për të vepruar së bashku.

Në disa raste, kjo do të jetë shumica dërrmuese e kombeve.

Ajo që po bëjmë është krijimi i një rrjeti të dendur lidhjesh midis tregtisë, investimeve dhe kulturës, nga të cilat mund të mbështetemi në sfidat dhe mundësitë e së ardhmes.

Thuhet se fuqitë e mesme duhet të veprojnë së bashku, sepse nëse nuk jemi në tryezë, jemi në menu.

Por do të thosha gjithashtu se fuqitë e mëdha mund ta përballojnë, për momentin, të veprojnë vetëm. Ato kanë madhësinë e tregut, kapacitetin ushtarak dhe ndikimin për të diktuar kushtet. Fuqitë e mesme jo.

Kur negociojmë vetëm në mënyrë bilaterale me një hegjemon, negociojmë nga dobësia. Pranojmë atë që ofrohet. Konkurrojmë me njëri-tjetrin për të qenë më të gatshëm për të bashkëpunuar.

Ky nuk është sovranitet. Është zbatimi i sovranitetit duke pranuar nënshtrimin.

Në një botë rivaliteti të fuqive të mëdha, vendet midis tyre kanë një zgjedhje: të konkurrojnë me njëra-tjetrën për favore ose të bashkohen për të krijuar një rrugë të tretë me ndikim.

Nuk duhet të lejojmë që rritja e pushtetit të fortë të na verbojë ndaj faktit se pushteti i legjitimitetit, integritetit dhe rregullave do të mbetet i fortë, nëse zgjedhim t’i përdorim ato së bashku – gjë që më kthen te Haveli.

Çfarë do të thotë për fuqitë e mesme të jetojnë sipas të vërtetës?

Së pari, do të thotë t’i vësh emër realitetit. Mos e përmend rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla sikur ai ende funksionon siç reklamohet. Quajeni ashtu siç është: një sistem i intensifikimit të rivalitetit midis fuqive të mëdha, ku më të fuqishmit ndjekin interesat e tyre duke përdorur integrimin ekonomik si shtrëngim.

Do të thotë të veprosh vazhdimisht, duke zbatuar të njëjtat standarde ndaj aleatëve dhe rivalëve. Kur fuqitë e mesme kritikojnë kërcënimin ekonomik nga një drejtim, por heshtin kur ai vjen nga një tjetër, ne po e mbajmë shenjën në dritare.

Do të thotë të ndërtojmë atë në të cilën pretendojmë se besojmë, në vend që të presim që rendi i vjetër të rivendoset. Do të thotë të krijojmë institucione dhe marrëveshje që funksionojnë siç përshkruhet.

Dhe do të thotë të zvogëlojmë ndikimin që mundëson shtrëngimin – kjo do të thotë të ndërtojmë një ekonomi të fortë vendase. Duhet të jetë përparësia e menjëhershme e çdo qeverie.

Diversifikimi ndërkombëtar nuk është vetëm maturi ekonomike; është një themel material për një politikë të jashtme të ndershme, sepse vendet fitojnë të drejtën për qëndrime parimore duke zvogëluar ndjeshmërinë e tyre ndaj hakmarrjes.

Pra, Kanadaja. Kanadaja ka atë që dëshiron bota. Ne jemi një superfuqi energjetike. Ne kemi rezerva të mëdha mineralesh kritike. Ne kemi popullsinë më të arsimuar në botë. Fondet tona të pensioneve janë ndër investitorët më të mëdhenj dhe më të sofistikuar në botë. Me fjalë të tjera, ne kemi kapital dhe talent.

Ne gjithashtu kemi një qeveri me kapacitet të jashtëzakonshëm fiskal për të vepruar me vendosmëri. Dhe kemi vlerat që shumë të tjerë aspirojnë.

Kanadaja është një shoqëri pluraliste që funksionon. Sheshi ynë publik është i zhurmshëm, i larmishëm dhe i lirë. Kanadezët mbeten të përkushtuar ndaj qëndrueshmërisë. Ne jemi një partner i qëndrueshëm dhe i besueshëm në një botë që është gjithçka tjetër përveç kësaj – një partner që ndërton dhe vlerëson marrëdhënie afatgjata.

Dhe kemi diçka tjetër. Kemi një vetëdije për atë që po ndodh dhe një vendosmëri për të vepruar në përputhje me rrethanat. Ne e kuptojmë se kjo përçarje kërkon më shumë sesa thjesht përshtatje. Ajo kërkon ndershmëri për botën ashtu siç është.

Po e heqim tabelën nga dritarja. E dimë që rendi i vjetër nuk do të kthehet më. Nuk duhet ta vajtojmë. Nostalgjia nuk është strategji.

Por besojmë se nga kjo çarje mund të ndërtojmë diçka më të madhe, më të mirë, më të fortë dhe më të drejtë. Kjo është detyra e fuqive të mesme – vendeve që kanë më shumë për të humbur nga një botë fortesash dhe më shumë për të fituar nga bashkëpunimi i vërtetë.

Të fuqishmit kanë fuqinë e tyre.

Por ne kemi edhe diçka tjetër: aftësinë për të ndaluar së pretenduari, për t’i vënë emër realitetit, për të ndërtuar forcën tonë në shtëpi dhe për të vepruar së bashku.

Kjo është rruga e Kanadasë. Ne e zgjedhim atë hapur dhe me besim. Dhe është një rrugë e hapur për çdo vend që është i gatshëm ta ndjekë atë me ne.

Faleminderit shumë./World Economic Forum