Erion Veliaj kërkon monitorim ndërkombëtar në seancën gjyqësore të 8 majit, kur do të shqyrtohet pas kontestimeve të tij, nëse Ols Dado, prokurori kryesor në çështjen e kryebashkiakut, është emëruar apo jo duke respektuar legjislacionin përkatës.

Studiot ligjore amerikane, Kasoëits dhe Mishcon de Reya, që ofrojnë mbrojtjen ligjore për Veliajn, i kanë dorëzuar ambasadave të huaja në tiranë dhe organizatave ndërkombëtare letrën e kryebashkiakut Veliaj, aktualisht në paraburgim, që i nxit ata të monitorojnë aktivisht seancën në Gjykatën Administrative të Tiranës dhe duke kërkuar që procedura të transmetohet drejtpërdrejtë.

“Kontestimi im ligjor nuk ka të bëjë vetëm me mua apo z. Dado. Është një përpjekje për të siguruar që republika jonë të ndjekë ligjin që rregullon emërimin e prokurorëve, dhe për të korrigjuar çdo gabim në procesin e vetting-ut që rezulton në emërimin e kandidatëve të pakualifikuar”, shkruan Veliaj.

Letra detajon më tej pasojat e emërimit të një prokurori të pakualifikuar sic pretendon të jetë Ols Dado, duke përfshirë paraburgimin e pacaktuar, aksesin e kufizuar te avokati dhe provat, dhe masat hetimore tepër të zgjeruara që prekin familjen dhe jetën personale Veliajt.

Veliaj pretendon se Dado nuk ka plotësuar kërkesat e detyrueshme të kualifikimit konkretisht, përfundimin e Shkollës së Magjistraturës ose marrjen e një përjashtimi të ligjshëm, që sipas kryebashkiakut e bëjnë emërimin dhe veprimet e tij si prokuror të pavlefshme që nga fillimi.

Letra e plotë e Erion Veliaj:

Iu shkruaj për të tërhequr vëmendjen tuaj ndaj një sfide të rëndësishme ligjore që po zhvillohet në Shqipëri, dhe për të kërkuar mbështetjen tuaj në monitorimin aktiv të procesit gjyqësor pranë Gjykatës Administrative në Tiranë që po shqyrton këtë çështje. Në një seancë të planifikuar për të premten, më 8 maj 2026, gjykata pritet të trajtojë pyetjen nëse Ols Dado, prokurori kryesor në çështjen time penale, është emëruar sipas ligjit shqiptar për të ushtruar funksionin e prokurorit. Duke pasur parasysh ndikimin e thellë të kësaj çështjeje mbi shtetin e së drejtës dhe çështjet e demokracisë në Shqipëri, ju bëj thirrje të merrni pjesë në seancë dhe – në përputhje me praktikat e Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë – t’i kërkoni Gjykatës Administrative që seanca e 8 majit të transmetohet drejtpërdrejt.

Në shkurt të këtij viti, kam nisur një veprim ligjor duke sfiduar vlefshmërinë e emërimit të z. Dado në vitin 2008 në Prokurori. Sipas ligjit në Shqipëri, një kandidat për prokuror duhet të përmbushë një sërë kërkesash bazë, përfshirë përfundimin e Shkollës së Magjistraturës, përveç rastit kur përjashtohet nga ky detyrim. Sfida ime ligjore pretendon se z. Dado është emëruar në mënyrë të paligjshme si prokuror sepse nuk ka përfunduar Shkollën e Magjistraturës dhe as nuk është përjashtuar nga ky detyrim. Duke mos përmbushur këto kushte, z. Dado nuk ka qenë kurrë i kualifikuar për të qenë prokuror, dhe emërimi i tij në këtë detyrë në vitin 2008 ishte juridikisht i pavlefshëm. Si pasojë, z. Dado nuk ka pasur kurrë autoritetin për të hetuar, akuzuar dhe ndjekur çështjen time penale, dhe veprimet e tij si prokuror duhet të shpallen të pavlefshme që nga fillimi (ab initio).

Z. Dado i është përgjigjur sfidës sime në mënyrë përçmuese, duke i thënë Gjykatës Administrative se unë nuk kam “legjitimitet” për të ngritur këtë kërkesë, sepse emërimi i tij – sado me defekte – nuk ka shkelur apo cenuar të drejtat dhe interesat e mia personale. Ai nuk e kundërshton faktin që sipas ligjit nuk i plotëson kualifikimet për të qenë prokuror. Por ai mbështetet në idenë që gjykata të aplikojë një qasje “nuk ka dëm, nuk ka shkelje” duke e rrëzuar çështjen time në heshtje – pas dyerve të mbyllura, në fshehtësinë e një salle gjyqi të mbyllur, pa një arsyetim të plotë të vendimit, dhe larg vëmendjes së publikut shqiptar dhe komunitetit ndërkombëtar.

Roli i një prokurori është i gjerë dhe i fuqishëm. Një prokuror ka më shumë kontroll mbi jetën, lirinë dhe reputacionin e qytetarit të zakonshëm se pothuajse çdo person tjetër në Shqipëri. Nëse një prokuror dëshiron të hetojë dikë, ai ka fuqinë të përcaktojë fushën dhe shtrirjen e hetimit, si dhe mënyrën private ose publike të zhvillimit të tij. Ai ka diskrecion të gjerë mbi cilat vepra penale do të ngrejë dhe nëse personi do të mbahet në paraburgim gjatë gjykimit. Prokurorët që nuk janë të përshtatshëm për këtë detyrë janë veçanërisht të prirur ndaj motiveve të ulëta, abuzimit me pushtetin dhe shkaktimit të padrejtësive gjyqësore. Për këtë arsye, procesi i emërimit të prokurorëve të kualifikuar dhe të përgjegjshëm është thelbësor për një demokraci funksionale.

Është e vështirë të kuptohet se si të drejtat dhe interesat e mia nuk janë cenuar nga emërimi i paligjshëm i z. Dado. Ky emërim i ka dhënë atij pushtet të madh, të cilin ai e ka ushtruar në mënyrë të pakontrolluar, arbitrare dhe ndëshkuese. Bazuar në raporte të paraqitura përmes emrave të rremë, z. Dado ka nisur një hetim të gjerë që ka ndërhyrë pothuajse në çdo aspekt të jetës sime. Unë dhe familjarët e mi kemi përjetuar marrje në pyetje të rënda, shpesh për ngjarje të ndryshme dhe të parëndësishme që datojnë dekada përpara shërbimit tim publik. Sendet tona personale janë sekuestruar përmes bastisjeve të pakriter në shtëpitë dhe zyrat tona.

Vitin e kaluar, me kërkesë të z. Dado, një gjykatë vendosi masën e sigurisë “arrest në burg” pa afat të përcaktuar, megjithëse unë nuk isha akuzuar për asnjë vepër penale. Ai më pas këmbënguli që të mbetesha i ndaluar gjatë gjykimit, edhe pse kisha të drejtë për lirim me kusht – dhe pavarësisht se të gjithë 17 bashkëpandehurit e mi u liruan me kusht. Për 14 muajt e fundit kam qenë në burg në pritje të gjykimit, ndërsa z. Dado ka kufizuar aksesin në prova, ka ndaluar takimet e avokatëve të mi me mua dhe ka ndërhyrë në aftësinë time për të përgatitur mbrojtjen. Që nga dita kur nisi hetimin në vitin 2023, z. Dado ka përcaktuar kushtet e lirisë sime, privatësisë, marrëdhënieve personale dhe detyrimeve ndaj zgjedhësve të mi. Rasti im është një shembull tipik i mënyrës se si abuzimi me pushtetin nga një prokuror i pakualifikuar mund të çojë shpejt në shkeljen e të drejtave të njeriut.

Në thelb, kjo çështje trajton burimin nga i cili një prokuror nxjerr autoritetin e tij të gjerë për të hetuar, akuzuar dhe ndjekur penalisht krimin në Shqipëri. Sistemi ynë kërkon që prokurorët të përmbushin kushte minimale, sepse pranon që prokurorët e pakualifikuar mund të shkaktojnë dëme serioze ndaj të pandehurve dhe vetë shtetit të së drejtës. Pikërisht për këtë arsye, reformat kushtetuese në Shqipëri kanë përfshirë një proces vetingu për prokurorët dhe magjistratët. Ky proces synon të ndajë të kualifikuarit nga të pakualifikuarit, dhe ata që mund t’u besohet ushtrimi i diskrecionit prokurorial në mënyrë të përgjegjshme nga ata që ka gjasa ta përdorin në mënyrë të gabuar dhe arbitrare.

Sfida ime ligjore nuk ka të bëjë vetëm me mua apo me z. Dado. Ajo synon të sigurojë që republika jonë të zbatojë ligjin për emërimin e prokurorëve dhe të korrigjojë çdo gabim në procesin e vetingut që ka çuar në emërimin e kandidatëve të pakualifikuar. Ky rast nuk ndryshon nga sfidat që të pandehurit në demokraci të tjera kanë ngritur për të pavlefshmërinë e emërimeve të prokurorëve të pakualifikuar dhe për rrëzimin e çështjeve të ndikuara prej tyre.

Qytetarët e Shqipërisë kanë të drejtë të dinë nëse prokurorët e tyre janë të kualifikuar dhe nëse ushtrojnë pushtetin me maturi. Sfida ime ligjore synon të sjellë përgjegjshmëri ndaj pushtetit; të rrisë transparencën ndaj fshehtësisë; dhe të korrigjojë emërimin e paligjshëm të një prokurori të pakualifikuar. Çdo përpjekje e z. Dado për ta rrëzuar këtë çështje mbi baza thjesht teknike të “legjitimitetit” duhet të refuzohet me forcë. Për hir të demokracisë së Shqipërisë, ju bëj thirrje të dërgoni përfaqësues të organizatës suaj për të marrë pjesë në seancën e 8 majit në Gjykatën Administrative, për të monitoruar procesin dhe për ta bërë këtë çështje të dukshme në nivel global.