Franca dhe Gjermania po diskutojnë propozime për një riorganizim rrënjësor të shërbimit diplomatik 15-vjeçar të Bashkimit Europian, në përpjekje për të përmirësuar reagimin e bllokut ndaj krizave gjeopolitike.

Parisi, Berlini dhe kryeqytete të tjera po shqyrtojnë opsione që përfshijnë heqjen e disa kompetencave nga diplomatja e lartë e BE-së, Kaja Kallas, dhe nga Shërbimi Europian i Veprimit të Jashtëm (EEAS), me buxhet vjetor prej 1 miliard eurosh, duke i rikthyer ato te Komisioni Europian dhe shtetet anëtare, sipas pesë zyrtarëve të lartë të informuar mbi diskutimet.

“Është e qartë se EEAS nuk funksionon ashtu siç duhet në botën e sotme. Është jofunksional”, tha një prej zyrtarëve. “Problemi është strukturor dhe për këtë arsye struktura duhet rindërtuar.”

Vitet e fundit, BE-ja është përballur me luftërat në Ukrainë dhe Iran, me politikat e presidentit amerikan Donald Trump dhe me përdorimin në rritje të tarifave, presionit ekonomik dhe furnizimeve me energji si instrumente të politikës së jashtme. Kjo ka bërë që shumë të vënë në pikëpyetje nëse EEAS është në gjendje të koordinojë reagime efektive.

Propozimi, i cili do të përmbyste qëllimin e vendimit të marrë 16 vite më parë për krijimin e EEAS si një shërbim autonom, është një nga disa opsionet e përfshira në një vlerësim të qeverisë franceze që u është shpërndarë shteteve të tjera anëtare.

Një nga idetë e propozuara nga Parisi është kufizimi i autonomisë së diplomates së lartë të BE-së, një pozicion që aktualisht i përgjigjet si shteteve anëtare ashtu edhe Komisionit Europian, si dhe reduktimi i kontrollit të saj mbi rrjetin me më shumë se 140 delegacione që EEAS operon në mbarë botën.

“Kryeqytetet janë të irrituara dhe duan një mënyrë efektive që ne të veprojmë të bashkuar në arenën ndërkombëtare”, tha një tjetër zyrtar. “Ekziston një rrezik real që EEAS të copëtohet.”

Mbështetësit e ristrukturimit të shërbimit diplomatik besojnë se kjo mund të realizohet pa ndryshuar traktatet e BE-së, të cilat përcaktojnë se EEAS duhet të “ndihmojë” diplomatin e lartë sipas rregullave të dakordësuara nga shtetet anëtare që nga viti 2010. Çdo ndryshim i këtyre rregullave do të kërkonte mbështetjen unanime të 27 vendeve anëtare.

Sipas zyrtarëve, disa vende kanë argumentuar në mënyrë jozyrtare se ka mbivendosje të tepërt dhe mungesë koordinimi mes EEAS, ministrive kombëtare të Jashtme dhe drejtorive për marrëdhëniet e jashtme të Komisionit dhe Këshillit Europian.

Këto shqetësime janë shtuar edhe më shumë nga fakti se Kallas është perceptuar si duke shprehur qëndrime personale për çështje si marrëdhëniet BE-Kinë dhe duke bërë propozime që ende nuk ishin miratuar nga kryeqytetet europiane.

Në të njëjtën kohë, EEAS dhe Komisioni Europian i drejtuar nga Ursula von der Leyen janë përfshirë në një garë për epërsi në çështjet e politikës së jashtme dhe sigurisë.

Von der Leyen, ish-ministre gjermane e Mbrojtjes, e ka zgjeruar rolin e saj përtej kufijve tradicionalë duke drejtuar atë që e ka quajtur një “Komision gjeopolitik”, duke emëruar komisionerin e parë europian për mbrojtjen dhe duke marrë shpesh drejtimin e reagimit të BE-së ndaj luftës së Rusisë në Ukrainë.

Ajo ka shqyrtuar gjithashtu krijimin e një njësie për shkëmbimin e informacionit të inteligjencës, të ngjashme me një strukturë që ekziston tashmë brenda EEAS, një ide që Kallas e kundërshton.

Tre prej zyrtarëve thanë se reforma e EEAS mund të ndikohet edhe nga diskutimet për buxhetin e ardhshëm të përbashkët të BE-së, ku shumë shtete anëtare kërkojnë kursime financiare dhe procedura më të thjeshtuara në Bruksel.

Sipas tyre, transferimi i kompetencave të EEAS te drejtoritë e Komisionit dhe Këshillit mund të kursejë para përmes reduktimit të vendeve të punës. Për shembull, hartimi i listave të sanksioneve dhe propozimeve për misione ushtarake mund t’i kalojë Këshillit, ndërsa diplomacia e përditshme do të mbikëqyrej nga Komisioni.

Idetë për reformimin e shërbimit të jashtëm europian po merren parasysh edhe gjatë hartimit të strategjisë së re të sigurisë, e cila pritet të publikohet nga Komisioni këtë verë, thanë dy prej zyrtarëve.

Vlerësimi francez për zgjidhjet e mundshme është ende paraprak dhe po diskutohet në nivel të lartë mes qeverive europiane. Sipas zyrtarëve, ai është vetëm një nga disa opsionet që po qarkullojnë për të ardhmen e EEAS. Parisi ka bërë të qartë se çdo alternativë ka avantazhet dhe disavantazhet e saj.

Pallati Elize nuk pranoi të komentojë.

Një përfaqësues i Kallas tha për Financial Times se ajo është “plotësisht e përqendruar në përmbushjen e mandatit të saj”, duke shtuar se një pjesë e rëndësishme e këtij misioni është forcimi i mëtejshëm i EEAS dhe Komisionit Europian në zbatimin e traktateve në fushën e veprimit të jashtëm dhe politikës së përbashkët të jashtme dhe të sigurisë.

“Politika e jashtme e BE-së është e fortë kur shtetet anëtare janë të bashkuara”, shtoi përfaqësuesi.

Ministria e Jashtme franceze iu referua deklaratave të ministrit Jean-Noël Barrot në muajin mars, sipas të cilit BE-ja ka nevojë për një shërbim diplomatik më të fortë që “punon në koordinim të ngushtë me shtetet anëtare dhe garanton respektimin e kompetencave specifike të secilit institucion, veçanërisht në strategjinë e ardhshme europiane të sigurisë”.

I pyetur nga Financial Times për këto propozime, një zyrtar gjerman tha: “Në një botë që po ndryshon, është e qartë se kemi nevojë për një Bashkim Europian më të fortë dhe për një instrument më të fuqishëm të politikës së jashtme europiane. Kjo është arsyeja pse, që nga krijimi i EEAS, kemi punuar dhe vazhdojmë të punojmë për përmirësimin e proceseve të vendimmarrjes dhe forcimin e politikës sonë të përbashkët të jashtme.”

Zyrtarët shtuan se edhe vetë EEAS po kryen studime të brendshme për ide të mundshme reformash.

Stefan Lehne, ish-zyrtar i BE-së dhe aktualisht bashkëpunëtor i lartë në Carnegie Europe në Bruksel, tha: “Nëse shikoni zhvillimin e politikës së jashtme të BE-së gjatë pesë viteve të fundit, është e qartë se rezultatet nuk kanë qenë pozitive.

Ekziston nevoja për t’iu përgjigjur mjedisit negativ që na rrethon dhe ndryshimi institucional është një nga mënyrat për ta bërë këtë”, tha ai. “Do të ishte e çuditshme të mos përshtateshin instrumentet dhe struktura me realitetin e ri me të cilin përballet sot Bashkimi Europian.”/Financial Times