Që nga vrasja e Alex Prettit në Minnesota nga agjentët e ICE-it, u bë e qartë se presidenti Trump kishte një prirje vetëshkatërruese në retorikën e tij: ai mohonte faktet edhe kur videot tregonin qartë të kundërtën e asaj që thoshte.

Më pas pati edhe përplasjen me Papa Leonin, krejt të panevojshme dhe kundërproduktive, e cila i vuri kundër jo vetëm bazën katolike, por edhe besimtarë të komuniteteve të tjera të krishtera. Vetëm dje ai pothuajse rrezikoi të nxirrte nga shinat negociatat e paqes me Iranin në Gjenevë, duke kërcënuar papritur me sulme të reja. E përbashkëta e shumë prej deklaratave të tij befasuese, të cilat ndonjëherë arrijnë edhe në dhjetë brenda një dite, është se në përgjithësi rezultojnë kundërproduktive dhe vetëshkatërruese.

Rasti i sulmit të paprovokuar dhe pa asnjë paralajmërim ndaj kryeministres italiane Giorgia Meloni hyn pikërisht në këtë kategori. Duke e sulmuar lideren italiane në planin personal, presidenti amerikan rrezikon të vendosë kundër vetes rreth 20 milionë italo-amerikanë, të cilët kanë lidhje të forta me Italinë dhe që në përgjithësi e vlerësojnë dhe e admirojnë Giorgia Melonin për energjinë, forcën dhe gatishmërinë e saj edhe në replikat publike.

Për më tepër, Meloni vlerësohet në SHBA edhe përtej qarqeve të ngushta italo-amerikane. Më kujtohet një fjalim i saj në Atlantic Council disa vite më parë, përpara një audience të kualifikuar dhe jo domosdoshmërisht me origjinë italiane.

Salla ishte në heshtje të plotë ndërsa dëgjonte idetë e saj politike mbi një nacionalizëm të konceptuar kryesisht si mbrojtje e Perëndimit, që sipas saj përballet me sfida nga disa drejtime, dhe jo si mbrojtje e interesave të ngushta kombëtare. Në fund ajo mori një duartrokitje të sinqertë.

Duhet shtuar edhe se Italia, krahasuar me vende të tjera europiane, gëzon përgjithësisht simpati të madhe në Amerikë për shumë nga aspektet e saj më pozitive. Tani, vetëm pak muaj para zgjedhjeve të nëntorit, Trump vendos të provokojë, qoftë edhe tërthorazi, një bazë të gjerë elektorale.

Çfarë e shtyn, atëherë, këtë president amerikan të kalojë papritur në sulme personale ndaj Melonit, apo edhe ndaj liderëve të tjerë, duke krijuar paqartësi dhe shqetësim në komunitetin e madh italo-amerikan, i cili në përgjithësi ka prirje konservatore?

Kam folur me disa italo-amerikanë me peshë dhe, edhe pse disa prej tyre mund të kenë simpati për Trumpin, nuk kishin një shpjegim të qartë: “Ai është i tillë. Zemërohet për diçka dhe reagon. Nuk ka nevojë t’i jepet shumë rëndësi.”

Disa kanë përmendur nevojën e tij për të larguar vëmendjen nga Irani, ndërsa të tjerë kanë folur për një nga fotografitë ku Meloni shihet duke treguar me gisht drejt Trumpit.

Për ne, të tregosh me gisht mund të jetë diçka krejt normale, pjesë e mënyrës së komunikimit me gjeste që na karakterizon. Por në SHBA ky gjest konsiderohet shumë fyes për arsye të ndryshme, pasi mund të perceptohet si shenjë superioriteti ose akuze. A është e mundur që dikush t’ia ketë treguar atë foto presidentit dhe ai ta ketë marrë për keq? Një rast klasik keqkuptimi kulturor, që gjithsesi nuk do ta justifikonte fyerjen.

Nuk duket se përjashtimi i bazave italiane nga operacionet kundër Iranit, siç ka pretenduar Trump, mund të shpjegojë vërtet këtë irritim. Edhe Franca dhe vende të tjera europiane janë distancuar nga sulmi, i cili nuk ishte dakordësuar më parë. Ndërkohë, gjatë takimit me Macronin, i cili ka qenë shpesh kritik ndaj tij, Trump u shfaq jashtëzakonisht miqësor.

A është e mundur që ai të mos e kuptojë se Meloni është i vetmi lider i besueshëm që ka mbetur në të djathtën europiane? Ndoshta arsyen e vërtetë nuk do ta mësojmë kurrë. Ndoshta edhe për këtë arsye, Meloni e ka bërë të qartë se nuk ka ndërmend t’i rikthehet më kësaj çështjeje.

Rëndësia që iu dha Trumpit mund të ketë qenë edhe më e madhe sesa vëmendja që meriton një njeri me një nevojë të vazhdueshme për të qenë në qendër të vëmendjes, i prirur të përshkruajë një realitet që shpesh ekziston vetëm në mendimet e tij ose që i shërben nevojave të momentit. Është e vështirë të arsyetosh me të sipas kritereve tradicionale.

Të gjithë e dinë se deklarata të tilla personale Trump i bën vazhdimisht. Ndërsa Meloni reagoi për të mbrojtur jo vetëm dinjitetin e saj, por edhe atë të Italisë.

Sido që të jetë, marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Italisë kanë hyrë në një periudhë ftohjeje të paprecedentë, pikërisht kur dukej se po normalizoheshin. Tani sfida është si të ruhet dhe forcohet, përtej Trumpit, marrëdhënia me Amerikën institucionale që ka peshë reale. Para së gjithash me botën e biznesit, e cila është e lidhur ngushtë me Italinë në shumë drejtime.

Italia mbështetet te një shkëmbim tregtar që e rendit të katërtën në raportet ekonomike mes Europës dhe SHBA-së, pas Gjermanisë, Holandës dhe Irlandës. Por nëse nga shifrat e Holandës dhe Irlandës hiqen elementët që lidhen kryesisht me avantazhet fiskale, Italia mund të pretendojë edhe vendin e dytë me 106 miliardë euro shkëmbime tregtare.

Sigurisht, për Trumpin kjo shumë mund të duket modeste, kur kompani gjigante japoneze realizojnë të vetme investime të kësaj përmase, ose kur një grup amerikan investon i vetëm shuma të ngjashme për qendra të reja të ruajtjes së të dhënave për inteligjencën artificiale.

Në këtë pikë duhet bërë dallimi mes marrëdhënieve shtet me shtet, të cilat nga natyra e tyre janë shpesh të paqëndrueshme, dhe diplomacisë ekonomike, e cila duhet të mbetet një pikë e qëndrueshme pavarësisht luhatjeve dhe tensioneve që sjell politika.

Po si mund të riparohen marrëdhëniet? Fundjavën e ardhshme në Nju Jork mbahet Fancy Food, panairi i madh vjetor i industrisë ushqimore. Aktiviteti pritet të zhvillohet normalisht, pasi është një ngjarje private. Por në program ishte parashikuar edhe pjesëmarrja e ministrit Francesco Lollobrigida. A do të shkojë ai?

Duhet mbajtur parasysh edhe marrëdhënia me Kongresin amerikan, veçanërisht me grupin parlamentar italo-amerikan, një grup dypartiak i bashkuar nga lidhjet e forta me Italinë. Kur shpërtheu debati për tarifat shumë të larta ndaj makaronave italiane, ky grup i dërgoi një letër presidentit Trump, të nënshkruar si nga republikanët ashtu edhe nga demokratët, duke kërkuar më shumë realizëm, pasi tarifat që afroheshin me 100% nuk kishin kuptim dhe nuk do t’i sillnin dobi askujt. Mund të jetë rastësi, por pak kohë më vonë ato tarifa u ulën dhe u rikthyen në nivele më normale.

Është edhe NIAF, National Italian American Foundation, organizata më e rëndësishme e italo-amerikanëve. Pavarësisht përpjekjeve të diplomacisë italiane në Uashington, prej vitesh asnjë kryeministër italian nuk ka marrë pjesë në aktivitetin vjetor të kësaj organizate në kryeqytetin amerikan. Në dekadat e kaluara, figura si Berlusconi apo Bettino Craxi shkonin për të forcuar lidhjet me komunitetin italo-amerikan. Meloni të paktën mori pjesë përmes një video-mesazhi me rastin e 50-vjetorit të NIAF.

Po ashtu, asnjë kryeministër italian nuk ka marrë pjesë në Italian Day Parade, paradën që zhvillohet në Nju Jork në nder të Kristofor Kolombit.

Irlandezët, një tjetër vend katolik europian, e kanë kuptuar se mbajtja e një lidhjeje të vazhdueshme me bashkëkombësit e tyre në SHBA është më e rëndësishme sesa mund të duket. E njëjta gjë vlen edhe për organizatat kryesore italo-amerikane, por edhe për ato më të vogla, të cilat prej dekadash shërbejnë si urë lidhëse mes Italisë dhe Shteteve të Bashkuara.

Ndoshta nuk e kuptojmë sa shumë ka ndryshuar profili i komunitetit italo-amerikan krahasuar me 20 apo 30 vite më parë. Sot italo-amerikanët përfaqësohen nga figura si Dario Amodei, një nga emrat më të njohur në fushën e inteligjencës artificiale dhe drejtues i Anthropic. Ata kanë mbajtur poste nga më prestigjiozet si në sektorin publik ashtu edhe në atë privat. Mjafton të përmendet Peter Pace, ish-kreu i Shtabit të Përgjithshëm në Pentagon, një nga pozicionet më të larta ushtarake në SHBA, apo gjyqtarët e Gjykatës së Lartë Sam Alito dhe, më herët, Antonin Scalia.

Në botën e biznesit, Sam Palmisano dhe Ginni Rometty kanë drejtuar IBM. Po ashtu, ndikimi i italo-amerikanëve është i dukshëm në shkencë, art dhe sport, me emra si Frank Sinatra, Joe DiMaggio, Martin Scorsese dhe Francis Ford Coppola, figura që kanë lënë gjurmë në kulturën amerikane.

E njëjta gjë vlen edhe për irlandezët. Por një ndryshim është se liderët irlandezë, nga viti 1956 deri në vitin 2026, kanë shkuar në SHBA plot 60 herë për të nderuar komunitetin e tyre përtej Atlantikut, për shembull gjatë paradës së Shën Patrikut në Nju Jork.

Ndoshta vetëm tani po shqyrtohet mundësia e pjesëmarrjes sonë në programin MECEA (Mutual Educational and Cultural Exchange Act i vitit 1961), një mekanizëm që financon udhëtimet e parlamentarëve në vendin tonë. Një model i ngjashëm ekziston edhe në Gjermani përmes Marshall Fund, i financuar nga qeveria në Berlin.

Ndoshta Trump po nënvlerëson Italinë, ose po nënvlerëson Giorgia Melonin. Dhe nëse ai ka prirje vetëshkatërruese, le të reagojmë, madje duke e ngritur lojën në një nivel më të lartë./CorrieredellaSera