Historia e krimit të organizuar shqiptar fillon me një boshllëk pushteti. Në fillim të viteve ’90, regjimi komunist i Enver Hoxhës sapo ishte rrëzuar dhe Shqipëria u gjend pa struktura të qëndrueshme ekonomike, me institucione të brishta dhe forca rendi të papërgatitura.

Momenti kyç erdhi në vitin 1997. Dështimi i skemave financiare piramidale zhduku kursimet e qindra mijëra familjeve. Shpërthyen revolta, depot ushtarake u plaçkitën dhe miliona armë dolën jashtë kontrollit. Në atë kaos lindën dhe u forcuan grupe kriminale që mbushën hapësirat e lëna bosh nga shteti.

Italia, destinacioni i parë

Në të njëjtat vite, mijëra qytetarë shqiptarë kaluan Adriatikun. Imazhi i anijes Vlora, e mbushur me emigrantë në portin e Barit, mbetet simbol i atij eksodi. Brenda këtyre flukseve migratore, përveç atyre që kërkonin punë dhe stabilitet, depërtuan edhe rrjete kriminale në zhvillim.

Afërsia gjeografike dhe rrugët e shkurtra detare e bënë Italinë platformën ideale. Fillimisht bëhej fjalë për krime të përhapura: vjedhje, grabitje, shfrytëzim prostitucioni. Por që në mesin e viteve ’90, grupet shqiptare fituan një rol strategjik në trafikun e heroinës përgjatë rrugës ballkanike.

Me kalimin e kohës ndodhi një rritje cilësore: menaxhim i drejtpërdrejtë i ngarkesave të marijuanës të kultivuar në Ballkan, hyrje në tregun e kokainës dhe bashkëpunim i qëndrueshëm me organizatat italiane. Nuk ishin më vetëm “krah pune”, por partnerë të besueshëm në logjistikë dhe shpërndarje.

Strukturë fleksibël, lidhje familjare

Ndryshe nga mafiet tradicionale italiane, kriminaliteti shqiptar nuk ka një strukturë të vetme dhe të njohur. Nuk ekziston një “kupolë” e centralizuar. Bëhet fjalë për klane familjare, të lidhura nga gjaku dhe territori.

Forca qëndron te kohezioni i brendshëm dhe aftësia për të lëvizur shpejt mes vendeve të ndryshme. Rrjetet në Itali dhe në pjesë të tjera të Europës sigurojnë mbështetje logjistike, kontakte dhe mbulim. Çdo grup vepron relativisht në mënyrë autonome, por ruan lidhje me vendin e origjinës.

Një tjetër tipar dallues, sidomos në vitet ’90, ishte dhuna e drejtpërdrejtë dhe demonstrative: larje hesapesh, rrëmbime, përplasje të armatosura. Me kalimin e kohës, shumë organizata kanë zgjedhur një profil më të ulët, duke u fokusuar te trafiqet fitimprurëse dhe pastrimi i parave.

Një aktor i qëndrueshëm në narkotrafikun europian

Sot krimi i organizuar shqiptar konsiderohet ndër më dinamikët në Europë. Hetimet ndërkombëtare tregojnë aftësinë për të kontrolluar segmente të tëra të zinxhirit të kanabisit në Ballkan dhe për të negociuar drejtpërdrejt me furnizues nga Amerika e Jugut për kokainën.

Karakteristika kryesore është rrjeti: grupe të shpejta, pa një “markë” të vetme, por me një identitet të fortë komunitar. Një fenomen i lindur nga kolapsi institucional i viteve ’90 që, brenda një brezi, është shndërruar në një aktor të heshtur, por qendror të kriminalitetit ndërkombëtar.

Tre hetime të mëdha në Sardenjë

Në dhjetë vitet e fundit, Sardenja është shfaqur disa herë në hetimet e Drejtorisë Antimafia të Cagliarit për trafiqe droge me lidhje drejt Ballkanit.

Nuk rezulton një “mafia shqiptare” e rrënjosur në ishull me kontroll territorial, por tre operacione tregojnë një vijë të përbashkët: grupe operative në Sardenjë të përfshira në rrjete më të gjera me lidhje me kriminalitetin shqiptar.

2016 – Operacioni “Poli Lindor”

Rasti i parë i strukturuar. Hetimi çoi në arrestimin e 30 personave, italianë dhe shqiptarë, për trafik ndërkombëtar droge. U arrestua edhe një i kërkuar shqiptar me mandat ndërkombëtar. Tabloja ishte ajo e një trafiku ndërkombëtar me bazë operative edhe në ishull.

2023 – “Familje dhe miq”

Antidroga italiane koordinoi 40 masa sigurie (22 në burg dhe 18 në arrest shtëpie) ndaj një organizate të cilësuar italo-shqiptare. Sipas hetuesve, kokaina vinte edhe nga Shqipëria, ndërsa hashashi nga Spanja. Xhiroja e biznesit vlerësohej rreth 15 milionë euro. Aktiviteti ishte i përqendruar mes Cagliarit, Quartu-s dhe veriut të Sardenjës, me degëzime në disa rajone italiane.

2025 – Operacioni “Termine”

Hetimi më i fundit dhe më i gjerë: 71 masa sigurie në një çështje për narkotrafik ndërkombëtar.
Burimet flasin për dy organizata të rrënjosura në Sardenjë, të lidhura me ambiente të kriminalitetit shqiptar aktiv në Toskanë dhe Veneto. Operacioni çoi edhe në sekuestrimin e mbi 50 kilogramëve hashash./ UnioneSarda