Pamjet e përplasjeve, policëve e protestuesve të lënduar, ndërtesave të djegura dhe pronës së dëmtuar ngrenë një pyetje: pse shpërthen dhuna edhe në demokraci, ku ekzistojnë zgjedhjet, liria e shprehjes dhe e drejta e protestës? Një gur nuk bëhet argument vetëm sepse hidhet në emër të një kauze.

Në Francë dhe Itali, protestat e tetorit 2026 për koston e jetesës dhe shërbimet publike u shoqëruan me përplasje [1]. Në Spanjë pati përplasje pas një proteste për strehimin [2]. Edhe në Shqipëri u raportuan sulme ndaj policisë, mjete ndezëse dhe dëmtime institucionesh e pronash [3]. Këto sulme rrezikojnë jetën dhe sigurinë; dëmtimi i bizneseve mund të prekë edhe jetesën e punonjësve.

Në Itali pati dhunë në Milano, Bolonjë dhe qytete të tjera më 17 e 18 tetor, pas protestave për koston e jetesës dhe shërbimet publike. Në Milano u hodhën gurë ndaj policisë; në Bolonjë pati përplasje e arrestime [4]. Të nesërmen, në Milano u thyen xhama, pati plaçkitje e zjarrvënie; policia përdori gaz lotsjellës dhe topa uji [5].

Shembull tjetër ishte sulmi ndaj Kapitolit në SHBA, më 6 janar 2021, kur pjesëmarrës hynë me forcë gjatë certifikimit të rezultatit zgjedhor [6]. Atje konflikti lidhej kryesisht me politikën dhe zgjedhjet. Dhuna mund të ketë burime të ndryshme: pakënaqësi ekonomike, bindje politike, mosbesim, radikalizim ose disa prej tyre së bashku.

Këto raste, të ndryshme për nga konteksti dhe shkalla, nuk provojnë një prirje universale. Ato nxjerrin në pah një tension: protesta mund të ketë kërkesa legjitime, ndërsa disa pjesëmarrës përdorin mjete që cenojnë parimet demokratike në emër të të cilave pretendojnë se veprojnë.

Pakënaqësia ekonomike lidhet me raportin midis të ardhurave, kostos së jetesës dhe mundësive. Rritja e çmimeve e qirave, mungesa e punës së përshtatshme dhe pasiguria për të ardhmen mund të krijojnë ndjesinë se përpjekja personale nuk shpërblehet mjaftueshëm.

Rritja ekonomike dhe e pagave në Shqipëri duhen njohur, por PBB-ja mat prodhimin në tërësi, jo shpërndarjen e përfitimeve. Një pagë nominale më e lartë mund të sjellë më pak fuqi blerëse nëse shpenzimet rriten më shpejt; familjet dhe të rinjtë ndikohen edhe nga qiraja, çmimet e mundësitë e punës. Banka Botërore raportoi rritje ekonomike në gjysmën e parë të vitit 2026, por edhe shtrenjtim të ushqimeve, karburantit dhe qirave [7]. Sipas INSTAT-it, papunësia te 15–29-vjeçarët ishte më e lartë se ajo e përgjithshme; treguesi u referohet të rinjve në forcën e punës [8].

Kërkesat ekonomike mund të burojnë nga vështirësi reale dhe të përdoren për mobilizim politik: vendimet për paga, taksa, arsim apo strehim janë vetë politike. Problemi lind kur shqetësimi ekonomik paraqitet si objektivi i vetëm, por kërkohet mbështetje edhe për një qëllim tjetër që nuk u bëhet i qartë qytetarëve. Mbështetja e një partie nuk e bën kërkesën të pavlefshme; as emërtimi «ekonomike» nuk provon se ajo përfaqëson gjithë shoqërinë. Rëndësi kanë përmbajtja dhe mënyra si paraqiten e përdoren kërkesat.

Vështirësitë materiale ushqejnë pakënaqësi, por nuk përcaktojnë një reagim të vetëm: shumica e njerëzve që përballen me to nuk sulmojnë policinë dhe nuk djegin prona. Për të kuptuar pse disa kalojnë drejt dhunës duhen parë edhe rrethanat, motivet dhe zgjedhjet individuale; shpjegimi i shkaqeve nuk e zëvendëson përgjegjësinë e autorit.

Dhuna ka dimension individual e grupor. Formimi shoqëror, shembujt publikë, ndikimi i grupit, dëshira për t’u ndier i fuqishëm dhe pritshmëria e pandëshkueshmërisë mund të veprojnë së bashku [9]. Dhuna mund të jetë impulsive ose të përdoret për presion politik a përfitim material. Koktejet Molotov të hedhura ndaj policisë në Tiranë [10] kërkojnë përgatitje paraprake; përdorimi i bashkërenduar do të tregonte organizim, që duhet hetuar. Një Molotov nuk mbërrin vetvetiu në protestë. Biznesi mund të sulmohet si simbol i pasurisë, por edhe për të përvetësuar mallra e para apo për të marrë shpejt mallra që lidhen me statusin [11]. Vjedhja mbetet vjedhje, pavarësisht nga parulla që dëgjohet jashtë dyqanit. Në raste të caktuara duhen shqyrtuar alkooli e substanca të tjera, kontrolli i impulseve dhe faktorët psikiatrikë [12, 13]. Kjo kërkon vlerësim individual: dhuna, më vete, nuk është diagnozë. Gjykimi nuk mund të jetë ahistorik: rezistenca ndaj pushtimit ose mohimit sistematik të të drejtave nuk barazohet me dhunën si presion në një rend me konkurrencë elektorale. Por as konteksti nuk jep licencë morale të pakufizuar. Historia njeh kauza që, duke e shpallur qëllimin më të rëndësishëm se mjetet, kanë legjitimuar edhe gjakderdhjen. Legjitimiteti i kërkesës, justifikimi i mjetit dhe përgjegjësia e autorit mbeten tri pyetje të ndryshme.

Politika nuk është thjesht vëzhguese e sjelljes së turmës. Përmes retorikës dhe mënyrës si e paraqet kundërshtarin, ajo mund të krijojë, me ose pa qëllim, një klimë që nxit agresivitetin dhe ul pengesat ndaj dhunës.

Kur kundërshtari paraqitet si faktor që duhet asgjësuar, kufiri midis mobilizimit demokratik dhe nxitjes së agresionit bëhet më i brishtë. Kjo nuk provon se organizatorët kanë urdhëruar dhunën, por ngre çështjen e përgjegjësisë politike për klimën e krijuar. Përgjegjësia penale e autorëve dhe ajo politike për nxitjen apo normalizimin e dhunës janë të dallueshme, por jo të palidhura.

Mosbesimi ndaj institucioneve e thellon zemërimin kur qytetarët besojnë se nuk dëgjohen, se korrupsioni mbetet pa përgjigje ose se ligji zbatohet ndryshe sipas personit. Problemi nuk është vetëm një vendim, por edhe besueshmëria e institucioneve që e shpjegojnë dhe e zbatojnë.

Rrjetet sociale mund ta përshpejtojnë përhapjen e zemërimit, ndërsa disa media ushtrojnë rol politik të ndërthurur me interesa ekonomike pro ose kundër pushtetit. Sulmet ndaj policisë lihen në hije, ndërhyrja e saj shfaqet pa kontekst dhe dhuna paraqitet si revoltë popullore. Një grup protestuesish shpallet «populli», një grup të rinjsh shpallet «rinia»: krijohet përshtypja e një shumice të paprovuar dhe dhunës i jepet justifikim politik. Në ekran, polici vihet në bankën e të akuzuarve, ndërsa ata që hedhin gurë, djegin e shkatërrojnë paraqiten si viktima të sistemit. Nëse guri hiqet nga kronika, ndërhyrja e policit mund të paraqitet si fillimi i dhunës. Kjo ndikon perceptimin për legjitimitetin e protestës, përgjegjësinë për dhunën dhe autoritetin e institucioneve.

Raportimi kërkon rindërtimin e rendit të ngjarjeve: sulmet ndaj policisë dhe çdo pretendim i besueshëm për tejkalim nga ana e saj duhen shqyrtuar me të njëjtin standard. Një kronologji e cunguar mund të mos falsifikojë fakte të veçanta, por të përmbysë marrëdhënien shkak–pasojë dhe përfundimin politik që nxjerr publiku.

Një video e shkurtër apo një pretendim i rëndë mund të shpërndahet përpara verifikimit, duke krijuar bindje kur faktet ende mungojnë. Gjatë protestave në Tiranë qarkulluan pretendime për viktima dhe ndërhyrje që u përgënjeshtruan ose mbetën të pakonfirmuara [14].

A burojnë këto tensione nga keqkuptimi i demokracisë apo nga krizat e kapitalizmit? Hipoteza e dytë kërkon të shmangim barazimin e mendimit të Marksit me çdo politikë apo krim të regjimeve që më vonë u mbështetën te marksizmi. Marksi ishte komunist dhe ndikoi në lëvizjet komuniste; kjo lidhje duhet njohur e diskutuar. Por ajo nuk e zëvendëson ballafaqimin me analizën e tij për kapitalin, punën, pabarazinë dhe krizat.

«Kapitali» vazhdon të studiohet në Yale [15], Princeton [16] dhe London School of Economics [17], në vende kapitaliste ku komunizmi është kundërshtuar politikisht për dekada. Studentët i shqyrtojnë idetë e tij në mënyrë kritike. Për ta kundërshtuar një mendimtar duhet të përballesh me argumentet e tij; etiketa nuk është argument.

Karl Marksi mendonte se kapitalizmi krijon pasuri dhe zhvillim, por edhe kontradikta midis kapitalit dhe punës, përqendrim të pasurisë dhe kriza të përsëritura [18, 19]. Për të, pabarazia ekonomike mund të ndikojë edhe në pushtetin politik.

Sipas Marksit, pushteti ekonomik ndikon edhe mbi pushtetin politik e juridik. Në parathënien e «Kontributit në kritikën e ekonomisë politike», ai e sheh strukturën ekonomike si bazën e institucioneve juridike dhe politike [20]. Për të, ligji nuk kuptohet plotësisht pa marrëdhëniet ekonomike që e prodhojnë.

Në «Manifestin Komunist», Marksi dhe Engelsi shkruajnë se borgjezia i ka kthyer mjekun, juristin dhe profesionistë të tjerë në punëtorë me pagë [21]. Te «Kapitali», Marksi merr shembullin e një mësuesi të një shkolle private, puna e të cilit kontribuon edhe në pasurimin e pronarit [22].

Ky nuk është gjykim moral mbi mjekun ose mësuesin që merr pagë. Marksi shqyrton marrëdhënien në të cilën ushtrohet profesioni: kur puna organizohet nga një pronar, interesi i tij mund të ndikojë në kushtet, përparësitë dhe qëllimet e shërbimit.

Në «Manifestin Komunist», Marksi dhe Engelsi e përshkruajnë ekzekutivin si «një komitet për administrimin e punëve të përbashkëta të borgjezisë» [21]. Ata flasin shprehimisht për qeverinë. Në analizën për Francën, Marksi trajton edhe parlamentin: interesat e klasës sunduese mund të marrin formën e ligjeve që paraqiten si vullnet i përgjithshëm [23].

Në gjuhën e sotme, mund të pyesim: kush ka më shumë mundësi të dëgjohet kur hartohet një ligj? Një qytetar i zakonshëm apo një grup ekonomik me burime për të financuar fushata, për të paguar ekspertë, për të pasur akses te vendimmarrësit dhe për të ndikuar në debatin publik?

Ligjvënësit, gjyqtarët dhe prokurorët nuk jetojnë në një inkubator të mbrojtur nga shoqëria dhe interesat e saj. Ndikimi ekonomik nuk kërkon domosdoshmërisht urdhra apo para drejtpërdrejt nga një biznesmen. Kur karriera politike, financimi i fushatës ose mbështetja mediatike varen nga grupe të caktuara, kjo mund të ndikojë se cilat interesa dëgjohen e cilat ligje marrin përparësi. Presionet dhe varësitë institucionale mund të prekin edhe gjyqtarët e prokurorët.

Këtu shfaqet një kontradiktë e demokracisë: në votime qytetarët kanë nga një votë, por midis zgjedhjeve nuk kanë të gjithë të njëjtën fuqi për të ndikuar në vendime. Vota ka rëndësi, por fuqia ekonomike vepron edhe përmes medias, financimit dhe marrëdhënieve me pushtetin. Në kutinë e votimit vlen parimi «një qytetar, një votë»; jashtë saj, paratë mund të blejnë shumë më tepër mikrofonë.

Institucionet, media dhe politika nuk mund të kuptohen të shkëputura nga marrëdhëniet ekonomike të shoqërisë kapitaliste. Ato mund të jenë mekanizma përmes të cilëve fuqia ekonomike shndërrohet në ndikim politik dhe orienton debatin publik.

Për të kuptuar një ngjarje konkrete, duhet të shohim interesat dhe aktorët që kanë vepruar.

Kur pasuria dhe konsumi paraqiten si shenja kryesore të suksesit, mund të nxitet dëshira për mirëqenie e status të shpejtë. Disa të rinj tregojnë më pak durim për leximin, përgatitjen dhe rrugën e vështirë: duan të ngjiten me ashensor, pa provuar shkallët. Shoqëria nuk mund t’ua reklamojë çdo ditë ashensorin e pasurimit të shpejtë dhe pastaj të habitet që disa kërkojnë të hipin në të.

Ky nuk është portret i një brezi të tërë: shumë të rinj studiojnë, punojnë dhe sakrifikojnë. As kërkesa për pagë të dinjitetshme, arsim cilësor apo banesë të përballueshme nuk provon se një i ri është i llastuar. Përndryshe, kritika ndaj pritshmërisë për pasurim të menjëhershëm ngatërrohet me mohimin e vështirësive reale.

Shqetësimi për leximin mbështetet pjesërisht nga treguesit arsimorë: sipas Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), mesatarja e rezultateve të leximit të 15-vjeçarëve në 35 vende të saj, me të dhëna të krahasueshme, ra midis viteve 2018 dhe 2025 [24].

Formimi i të rinjve lidhet me familjen, shkollën, pedagogët, median dhe shembullin publik; përgjegjësia nuk mund t’u ngarkohet vetëm atyre. Mësuesi dhe pedagogu duhet të kenë status të veçantë, sepse vlerësimi i dijes dhe i autoritetit të tyre ndikon në formimin e brezave.

Një shoqëri që admiron pasurimin e shpejtë, por nuk shpërblen mjaftueshëm dijen dhe punën, jep një mesazh kontradiktor: u kërkon të rinjve durim e përgatitje, ndërsa suksesi publik shpesh matet me shpejtësinë e pasurimit.

Marrëdhënia midis brezave kërkon dialog dhe autoritet edukues. Të rinjtë duhet të flasin, të pyesin e të kundërshtojnë; prindërit dhe pedagogët duhet t’i dëgjojnë, t’i udhëzojnë e korrigjojnë, të vendosin kufij, por edhe të dëgjohen. Përvoja ndihmon në formimin e mendimit kritik, nuk e zëvendëson atë. Satira se para 40 vjetësh fëmijët dëgjonin prindërit, ndërsa sot prindërit «urdhërohen» nga fëmijët, nuk përshkruan çdo familje, por pyet sa hapësirë i mbetet autoritetit edukues.

Mandati i një qeverie të zgjedhur nuk përfundon automatikisht kur një grup kërkon largimin e saj. Qeveria mund të ndryshojë përmes zgjedhjeve, dorëheqjes ose procedurave të tjera kushtetuese. Protesta mund të ketë pasoja politike, por nuk krijon vetvetiu mandat të ri qeverisës; dhuna nuk i jep një grupi të drejtën t’u imponojë të tjerëve një rezultat politik.

Vota e qytetarëve nuk skadon me fillimin e protestës, as e drejta për të protestuar me përfundimin e zgjedhjeve.

Demokracia kërkon garantimin e të drejtave dhe zbatimin e paanshëm të ligjit. E drejta e protestës nuk krijon imunitet për sulmin ndaj një qytetari apo polici, zjarrvënien ose dëmtimin e pronës.

Trajnimi i policit për menaxhimin e protestave nuk e kthen sulmin ndaj tij në pjesë të detyrës. Uniforma nuk e nxjerr policin jashtë mbrojtjes së ligjit. Ndërhyrja e policisë duhet, nga ana tjetër, të jetë e ligjshme dhe proporcionale: protestuesi paqësor nuk duhet të ndëshkohet për veprimin e dikujt tjetër [25]. Ruajtja e rendit dhe mbrojtja e policit janë pjesë e së njëjtës detyrë publike.

Frika nga ndëshkimi lidhet jo vetëm me ashpërsinë e dënimit, por edhe me besimin se shkelja do të identifikohet, hetohet dhe gjykohet drejt e paanshmërisht. Tolerimi i dhunës mund të forcojë ndjesinë e pandëshkueshmërisë dhe të dobësojë efektin mbrojtës të ligjit. Kur dhuna justifikohet përpara se të hetohet, mesazhin nuk e merr vetëm viktima; e merr edhe ai që mendon ta përsërisë.

Autoriteti demokratik kërkon mbrojtjen e të drejtave të njeriut, zbatimin e ligjit dhe ndëshkimin e shkeljeve të provuara. Termi «diktaturë» vjen nga latinishtja dhe lidhej dikur me një detyrë të jashtëzakonshme në Romën republikane [26]; për autoritetin demokratik të kufizuar e të kontrolluar me ligj, termi i përshtatshëm është «sundimi i ligjit».

Ky autoritet humbet besueshmëri kur ligji hartohet nën ndikim të njëanshëm ose zbatohet në mënyrë asimetrike. Ndëshkimi mund të shihet si mjet kundër njërës palë, duke thelluar mosbesimin. Ligji që ndryshon forcë sipas emrit apo bindjes politike të shkelësit nuk vendos drejtësi; ushqen mosbesim.

Garancitë formale nuk i nxjerrin gjyqtarët, prokurorët dhe gazetarët jashtë marrëdhënieve shoqërore. Presioni politik, varësia ekonomike, interesat, frika apo tundimet mund të ndikojnë në punën e tyre. Pavarësia duhet mbrojtur e kontrolluar në praktikë, pa supozuar se të gjithë ndikohen ose abuzojnë. Komisioni Europian ka vënë në dukje përpjekje për ndikim mbi drejtësinë në Shqipëri dhe shqetësime për përqendrimin e medias e lidhjet ekonomike dhe politike [27].

Gjeopolitika vepron përmes konflikteve që ndikojnë çmimet dhe ekonominë, interesave strategjike të shteteve dhe përdorimit të rrjeteve për përhapjen e informacionit mashtrues. Por ekzistenca e këtyre interesave nuk provon ndërhyrjen e një shteti të huaj në një protestë të caktuar; kjo kërkon prova konkrete.

Dialogu me studentët dhe grupet e tjera shoqërore, si edhe qartësia e masave, kritereve dhe afateve, ndikojnë në besimin midis qeverisë dhe qytetarëve. Po kështu, ndikimi shoqëror i rritjes ekonomike lidhet me mënyrën se si shpërndahen përfitimet dhe me mundësinë për të ngushtuar hendekun ekonomik e për të zbutur polarizimin. Rritja lexohet në statistika; mënyra si shpërndahen të ardhurat ndihet te paga, pensioni, bursa dhe qiraja.

Krahas mbështetjes për tarifat universitare, është njoftuar rritja e bursës për studentët nga familje në vështirësi ekonomike në 25 000 lekë të reja në muaj dhe shtrirja e saj në nivelin master. Sipas shifrave të qeverisë, 10 152 studentë janë të përjashtuar plotësisht nga tarifa universitare dhe për 27 050 të tjerë mbulohet gjysma [28]. Projektligji për strehimin parashikon edhe mbulimin e 50% të qirasë për studentët që plotësojnë kriteret [29].

Paketa fiskale e propozuar për vitin 2027 përfshin uljen e TVSH-së për disa produkte bazë nga 20% në 6% dhe rritjen e normës standarde nga 20% në 21% [30]. Kjo e fundit nuk rëndon automatikisht fitimin e biznesit: TVSH-ja rëndon mbi konsumin dhe mund të reflektohet në çmimet përfundimtare. Ulja për produktet bazë, nëse pasqyrohet në çmime, mund të lehtësojë sidomos familjet me të ardhura të pakta, ku shpenzimet e domosdoshme zënë pjesë më të madhe të buxhetit.

Politika fiskale shkon përtej lehtësimit të konsumit. Të ardhurat publike të përdorura efektivisht për arsim, shëndetësi dhe mbrojtje sociale mund të përmirësojnë fuqinë punëtore, pjesëmarrjen në prodhim dhe produktivitetin. Përfitojnë edhe bizneset, që kanë interes për një shoqëri aktive dhe të kualifikuar. Kjo është logjika e kompromisit social: rishpërndarja nuk është domosdoshmërisht kundërshtare e kapitalit; në kushte të caktuara, forcon bazën ekonomike të fitimit. Efekti i masave duhet vlerësuar në praktikë, përfshirë çmimet dhe shpërndarjen e barrës tatimore.

Kemi shembullin e vendeve nordike, ku ekonomia e tregut dhe iniciativa private bashkëjetojnë me mbrojtjen sociale, investimet publike në arsim e shëndetësi dhe rishpërndarjen. Këto politika nuk e kanë penguar kapitalin privat; përkundrazi, kanë kontribuar në kualifikimin e fuqisë punëtore, produktivitetin dhe stabilitetin ekonomik e shoqëror. Kompromisi midis kapitalit dhe interesit publik nuk është thjesht kosto për biznesin, por edhe investim afatgjatë nga i cili përfiton kapitali. Qëndrueshmëria e kapitalizmit varet nga krijimi dhe shpërndarja e pasurisë, si edhe nga mundësitë e qytetarëve për të marrë pjesë në prodhimin dhe përfitimet e saj.

Dhuna gjatë protestave nuk shpjegohet vetëm me pakënaqësinë ekonomike, as thjesht si devijim individual. Ajo lidhet me kushtet shoqërore, interesat politike, formimin individual dhe mobilizimin kolektiv. Kapitalizmi mund të krijojë pabarazi dhe përqendrim të fuqisë ekonomike, që ndikojnë edhe në përfaqësimin politik. Por këto kontradikta nuk e bëjnë dhunën të pashmangshme, aq më pak të justifikuar.

Sfida e demokracisë është jo vetëm të garantojë shprehjen e pakënaqësisë, por edhe t’i japë mundësi reale të ndikojë në vendimmarrje. Kur pjesëmarrja kufizohet praktikisht në votim e protestë, ndërsa vendimet ndikohen në mënyrë disproporcionale nga interesa të përqendruara, demokracia rrezikon të kthehet nga mekanizëm i sovranitetit popullor në administruese të pakënaqësisë. Qëndrueshmëria e saj matet jo vetëm me ruajtjen e rendit, por edhe me korrigjimin e pabarazive, shpërndarjen më të drejtë të përfitimeve dhe kthimin e pjesëmarrjes qytetare në ndikim real.

Demokracia nuk dështon sepse qytetarët protestojnë; ajo dobësohet kur protestës i mungon përgjigjja institucionale, kur fuqia ekonomike përkthehet në privilegj politik dhe kur dhuna tolerohet ose justifikohet sipas interesit të momentit. Asnjë kauzë nuk e përjashton autorin e dhunës nga përgjegjësia, ashtu si asnjë mandat elektoral nuk e përjashton qeverinë nga detyrimi për t’u përgjigjur ndaj shoqërisë.

Për të manipuluar të vërtetën nuk është gjithmonë nevoja të shpikësh një gënjeshtër; mjafton të tregosh vetëm gjysmën e saj.

Referencat

[1] Reuters. Police and protesters clash in some of France’s worst unrest in years. 17 tetor 2026. Lidhja e burimit

[2] Reuters. Tens of thousands protest across Spain over housing crisis. 3 tetor 2026. Lidhja e burimit

[3] Reuters. Albanian police fire tear gas as anti-government student protests turn violent. 24 tetor 2026. Lidhja e burimit

[4] Reuters. Italian police clash with protesters in Milan and Bologna. 17 tetor 2026. Lidhja e burimit

[5] Reuters. Milan police clash with protesters on second day of unrest. 18 tetor 2026. Lidhja e burimit

[6] University of Chicago, CPOST. Trump Suburban Rage: Who Stormed the US Capitol and Why It Matters. 2025. Lidhja e burimit

[7] World Bank. Albania: Country Overview. Përmbledhje e zhvillimeve ekonomike në vitin 2026. Lidhja e burimit

[8] INSTAT. Anketa Tremujore e Forcave të Punës, tremujori II 2026. 10 shtator 2026. Lidhja e burimit

[9] Jahnke S, Abad Borger K, Beelmann A. Predictors of Political Violence Outcomes among Young People: A Systematic Review and Meta-Analysis. Political Psychology. 2022;43:111–129. Lidhja e burimit

[10] Reuters. Protesters hurl petrol bombs at police in Albania, as unrest continues at night. Tiranë, 20 tetor 2026. Lidhja e burimit

[11] Newburn T, Cooper K, Deacon R, Diski B. Shopping for Free? Looting, Consumerism and the 2011 Riots. British Journal of Criminology. 2015;55:987–1004. Lidhja e burimit

[12] Russell NM, Frier MD, Bortolato M, Mangieri RA. Decoding the Bidirectional Links between Alcohol Misuse and Aggression. Psychopharmacology. 2026;243:891–924. Lidhja e burimit

[13] Whiting D, Lichtenstein P, Fazel S. Violence and Mental Disorders: A Structured Review. Lancet Psychiatry. 2021;8:150–161. Lidhja e burimit

[14] European Digital Media Observatory; Faktoje. What We Know and Don’t Know About the Youth Protests in Tirana. 20 tetor 2026. Lidhja e burimit

[15] Yale University. HUMS 4325: Interpretations: Karl Marx’s Capital. Kursi i vjeshtës 2026. Lidhja e burimit

[16] Princeton University. Contemporary Critical Theories: Marx’s Capital. Kursi i vjeshtës 2026. Lidhja e burimit

[17] London School of Economics and Political Science. GV4G7: Marx and Marxism. Programi 2026–2027. Lidhja e burimit

[18] Marx K. Capital. Volume I, chapter 25: The General Law of Capitalist Accumulation. 1867. Lidhja e burimit

[19] Marx K. Capital. Volume III, chapter 15: Development of the Law’s Internal Contradictions. Përgatitur për botim nga Friedrich Engels. 1894. Lidhja e burimit

[20] Marx K. Preface to A Contribution to the Critique of Political Economy. 1859. Lidhja e burimit

[21] Marx K, Engels F. Manifesto of the Communist Party. 1848. Lidhja e burimit

[22] Marx K. Capital. Volume I, chapter 16: Absolute and Relative Surplus-Value. 1867. Lidhja e burimit

[23] Marx K. The Eighteenth Brumaire of Louis Napoleon. 1852. Lidhja e burimit

[24] OECD. PISA 2025 Results, Volume I: Trends in reading scores over three PISA cycles, 2018–2025. 2026. Lidhja e burimit

[25] Council of Europe, Commissioner for Human Rights. Protection of peaceful assembly and human rights-compliant policing. 23 tetor 2026. Lidhja e burimit

[26] Oxford English Dictionary. Dictator, noun: etymology. Kopje e hyrjes së fjalorit e publikuar nga University of Southern California. Lidhja e burimit

[27] European Commission. 2026 Rule of Law Report: Country Chapter on the Rule of Law Situation in Albania. 2026. Lidhja e burimit

[28] Këshilli i Ministrave. Komunikim i Kryeministrit Edi Rama mbi mbështetjen për studentët. 28 tetor 2026. Lidhja e burimit

[29] RTSH. PM Rama outlines measures against violence and plans to cover half of students’ rent. 21 tetor 2026. Lidhja e burimit

[30] Ministria e Financave. Projektbuxheti dhe paketa fiskale 2027: masat e propozuara. 29 tetor 2026. Lidhja e burimit