I ulur me kafen para dhe me një libër, në vendin ku pinte gjithmonë kafen me botuesin e tij dhe miq, Ismail Kadare rivjen në këtë 90-vjetor përmes një shtatoreje bronzi.

Mes emocioneve, bashkëshortja e shkrimtarit, Helena Kadare, shprehet se kjo ditë ka një domethënie të veçantë për të

“Me thënë të drejtën, sot ishte vërtet shumë emocionuese. Jo vetëm për mua, por për të gjithë ata që ishin këtu. Kjo shtatore e mrekullueshme, në ditëlindjen e Ismailit, ishte një ndjenjë që të mbushte zemrën.”, thotë ajo për “Report TV”.

Helena Kadare kujtoi me mall se Ismaili vinte çdo ditë në këtë vend, së bashku me botuesin e tij, për shëtitje dhe kafe.

“Ismaili vinte përditë këtu. Vetëm tri ditë para se të largohej nga kjo botë nuk pati më fuqi të vinte. Por me vite të tëra ky ishte ritmi i tij i përditshëm.”

Skulptori i ri Henri Mimani, tregon se për realizimin e veprës ishin diskutuar disa variante. Të gjitha megjthatë kishin një të përbashkët, që figura e shkrimtarit të njohur të ishte sa më njerëzore

“Kemi bërë disa bocete. Njëherë menduam ta ulim në tavolinën ku rrinte gjithmonë,që të ishte më afër me njerëzit, vinin lexuesit, ndiheshin pjesë e pjesë e mentalitetit të tij, pjesë e kulturës së tij. Në fund fare menduam që më mirë do ishte të ishte pak larg, por prapë afër njerëzve, i ulur në tavolinë me kafën para dhe me librin siç rrinte ai gjithmonë. Përmasat janë shumë pak mbi natyrale. Me një fjalë Ismaili ka qenë ndoshta 170 cm i gjatë, skulptura është 190 cm. Jam munduar ta mbaj natyralin, që të jetë më afër njerëzve, më afër shikuesve, mos ndihet monumental, por të jetë njerëzor.”, thotë skulptori.

Mimani shprehet se është takuar disa herë me Kadarenë dhe për të është një kujtim i bukur dhurata me botimin e plotë të veprës së Kadaresë në të cilën ka një dedikim prej tij për të birin.

“Kam një histori shumë të bukur kur lindi çuni. Ai ka lindur në mars por diku nga maji, profesor Timo më ka bërë dhuratë botimin e Onufrit, ku është botuar gjithë krijimtaria e Kadaresë me dedikim për djalin, Ajden. Ai ka qenë takimi i fundit me të, në maj. Është një nga kujtimet më të bukura për mua dhe për djalin patjetër kur të rritet.”

Ndërsa Skënder Brataj shpjegon se “Kjo është një iniciativë e miqve të Kadaresë, në veçanti e Timo Fllokos, Behar Malaj dhe e tij.”

“Kontaktuam skulptorin Henri Mimani, një djalë i ri, një skulptor i talentuar që e priti me kënaqësi dhe me zonjën Xhulieta Lamaj, që është pronarja e këtij lokali, që e priti menjëherë me kënaqësi këtë iniciativë. Këtë ne e quajtëm kafe me Kadarenë, sepse ai pinte kafen këtu dhe njerëzit vinin pinin kafe, bisedonin, bënin foto, kështu që edhe pse ka fizikisht, ne e sollëm përsëri fizikisht në vendin që ai meriton. Kjo shtatore e tij është këtu për ta çimentuar jo figurën e tij, sepse nuk është Kadareja që ka nevojë për ne, jemi ne që kemi nevojë për Kadarenë. Është një figurë që e çoi letërsinë në një rang ndërkombëtar. Është një figurë shqiptare që e çoi gjuhën shqipe në 46 gjuhë ose librat e tij u përkthyen në 46 gjuhë. Është një person që përfaqëson unitetin kombëtar.”, thotë Brataj.

Familja e Kadaresë ishte ndarë sot, për të qenë e pranishme në aktivitete të shumta të programuara, jo vetëm në Shqipëri, por dhe në Paris.

“Tani do të ishte dashur që të ishin edhe familja ime këtu, domethënë vajzat, Gresa, Besjana, mbesa, Doruntina dhe nipi, Adriani dhe dhëndri, por ne menduam që të ndahemi. Unë të qëndroja këtu me miqtë e Ismailit, sepse ky është një aktivitet i bërë prej miqve të Ismailit dhe ato të ndiqnin aktivitetet atje sepse tamam sot në banesën ku kemi jetuar ne në 63 bulevars St. Mishel po vendoset një pllakë përkujtimore. Ngjarje shumë e bukur që do pasohet me konferenca në Akademinë e Shkencave, ku ai ishte anëtar, me studiues, kritikë arti dhe miq të tij.”, tregon Helena Kadare.

Duke folur për trashëgiminë letrare të shkrimtarit, ajo u shpreh se vazhdon të jetojë me veprën e tij, të cilën po e rilexon nga e para, tashmë me një sy tjetër.

“Tani tek unë kërkohet nga shumë producentë kinemaje që të bëjmë bashkëskenar për disa nga veprat e Ismailit. Në fakt më është propozuar dhe mua nga një producent tjetër amerikan që të bëjmë film mbi kujtimet që kam shkruar përjetën me Ismailin. Tani të gjitha këto janë projekte që po të kem fuqi do t'i ndjek, të paktën një pjesë të tyre. Tani, kur i rilexoj veprat e tij, kuptoj shumë gjëra që më parë nuk i kisha kuptuar plotësisht. Edhe kjo është një kënaqësi tjetër, me të cilën unë kaloj kohën.

E pyetur për një moment të veçantë nga jeta e tyre së bashku, Helena Kadare theksoi se çdo çast me Ismail Kadarenë ishte i jashtëzakonshëm dhe i papërsëritshëm.

“Ai ishte një njeri kaq i jashtëzakonshëm, sa çdo moment që kaloje me të ishte një zbulim i ri. Ka shumë momente të bukura, por sot nuk di cilin të veçoj.”, vëren ajo.

 

Rendit zhvillimet sipas orarit:
Ora 17:01
‘Një masakër e përgjakshme po përgatitet kundër shqiptarëve në Kosovë’, zbulohet letra e Kadaresë për Presidentin Bush në 1991

1769616623_kadare.jpg

Në 90 vjetorin e lindjes së gjeniut të letrave shqipe, Ismail Kadare, në ceremoninë e zhvilluar nga Ministra për Europën dhe Punët e Jashtme është zbuluar edhe një letër që shkrimtari i ka dërguar Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, George Bush në vitin 1991.

Në letër Kadare shtron pyetjen nëse populli shqiptar ka të drejtë të jetojë në të njëjtën shtëpi, duke iu referuar Kosovës. Ai thotë se mjetet demokratike që çojnë në një zgjidhje paqësore dhe diplomatike, ekzistojnë.

“Ndonëse nuk do të doja ta mbyllja këtë letër me diçka të zymtë, s’mund të rri pa ju thënë se shqiptarët e Kosovës i kanë bërë thirrje për ndihmë gjithë botës: një masakër e përgjakshme po përgatitet kundër tyre. Shpresoj, Zoti President i SHBA, se ju do të bëni gjithçka, për të ndaluar këtë krim të paralajmëruar, tashmë, nga shumë drejtime”, shkruan ndër të tjera Kadare.

LETRA

Zoti President,

Dy vjet më parë, më 1989, kur jo vetëm në vendin tim por në gjithë perandorinë e Lindjes, diktatura komuniste ishte ende në këmbë, me mikun tim, laureatin e çmimit Nobel të paqes, Elia Weisel, ju kam dërguar një letër.

Në atë kohë, për një letër si ajo, në Shqipërinë komuniste dënoheshe me vdekje, megjithatë unë e ndjeva për detyrë t’ju drejtohesha juve, presídentit të shtetit më të fuqishëm demokratik të botës, për t’ju kërkuar ndjesë në emër të popullit shqiptar, për qëndrimin armiqësor që mbante qeveria komuniste shqiptare ndaj SHBA.

Ju shkruaja, midis të tjerash, në atë letër se populli shqiptar, në kundërshtim me sunduesit komunistë, kishte ndjenja të thella mirënjohjeje për SHBA dhe ju lutesha Juve, që pa ia vënë veshin fyerjeve të Tiranës të vazhdonit të ndihmonit këtë popull martir, si atë që vuante brenda kufijve të shtetit, si gysmën tjetër të tij, që vuante në Jugosllavi.

Dhe ja, pa u mbushur dy vjet, në marrëdhëniet amerikano-shqiptare ndodhi e pabesueshmja. Kur Sekretari i Shtetıt, Baker, u prit në mënyrë madhështore në Tiranë, isha i lumtur të vërtetoheshin fjalët që ju kisha shkruar më 1989, që në atë kohë mund të tingëllonin si fantazi shkrimtari, se SHBA do të ketë te populli shqiptar, një mik të zjarrtë e të përhershëm. Nga ana e tyre, shqiptarët të zhgënjyer nga ato lidhje të mbrapshta në të cílat i çuan komunistët, janë sot më të etur se kurrë për miqësi të vërtetë.

Zoti President, sot kur një pjesë e botës, e sidomos ajo pjesë që posa është shkëputur nga e kaluara komuniste, po përpëlitet e s’gjen dot qetësi, njerëzimi mbarë përcjell me adhurim përpjekjet tuaja fisnike për rregullimin e saj. Në këtë kahje, jo vetëm si shkrimtar e qytetar shqiptar, por edhe si njeri që dëshiron një botë më të përkryer, ju drejtohem Juve, burrit të shtetit me të cilin e ardhmja e botës ka një lidhje të drejtpërdrejtë.

Për shumë dekada, një pjesë e botës në aksionet e saj politike e diplomatike, përballë problemeve të mëdha ka qenë shpesh herë e paralizuar prej dogmave dhe tabuve. Në emër të një stabiliteti e qetësie false, këto dogma shpalleshin të shenjta e të pandryshueshme, paçka se kombe e popuj të tërë, të rrëzuar prej fatit, njëlloj si titanët e dikurshëm, vuanin e rënkonin prej tyre.

Tani është e qartë për cilindo, se ajo qetësi dhe stabilitet, që përligjej nga formulat gjoja të shenjta, nuk ka qenë veç një harmoni e gënjeshtërt. Nuk do të zgjatem për gjëra që ju i dini më mirë se kushdo dhe, prej të cilave jeni shqetësuar si rrallë kush. Do të dëshiroja vetëm që të tërheq edhe një herë vëmendjen tuaj, Zoti President, për popullin me fatin më tragjík, të krejt kontinentit evropian: shqiptarët.

Ky është i vetmi popull në historinë e Europës, që pas dy mijë vjetëve jetë u nda më dysh, që në fillim të shekullit të XX-të prej Fuqive të Mëdha. Ky është i vetmi komb, që në këtë shekull u shtyp prej dy díktaturave më të egra, që ka njohur bota: diktaturës së komunistëve shqiptarë dhe diktaturës së komunistëve serbë.

Ky gjymtim e kjo shtypje dyfishe, e ka lodhur dhe e ka dëmtuar rëndë këtë komb. Tani, gjysma e tij, ajo që jeton brenda kufijve të shtetit shqíptar, është duke e fituar më në fund lirinë. Por gjysma tjetër, ajo që ende ndodhet nën komunistët serbë, është në zi dhe në mjerim.

Zoti President i SHBA! Mendoj se është e palejueshme dhe në kundërshtim me të gjitha ligjet e natyrës, të së drejtës universale dhe të Zotit, që ky komb të vazhdojë e të jetë i dënuar kështu.

Dhurata që iu bë terroristëve serbë që vranë më 1914 në Sarajevë, dukën Ferdinand të Austro-Hungarisë, duke u dhënë si shpërblim gjysmën e  Shqipërisë, është një nga krimet më të rënda në historinë e njerëzimit. Sa më shpejt që bota e qytetëruar ta çlirojë veten e saj nga ky krim, aq më mirë do të jetë.

Kur ju shkruaj këto fialë, unë nuk mendoj kurrë, që paqja dhe mirëkuptimi i sotëm i arritur me aq mundime, të rrezikohen për shkak të shqiptarëve. As nuk parashtroj kërkesa për veprime të ngutshme, brutale ose sensacionale.

Ajo që dëshiroj të shtroj para jush është kërkesa për një ndryshim parimor në qëndrimin ndaj popullit shqiptar. Në mbarim të këtij shekulli, përpara shqiptarëve po ngrihet shansi historik, shansi që të korrigjohet faji që u bë ndaj tyre në fillim të shekullít.

A do të pranohet prej botës së sotme të qytetëruar e drejta e këtij populli, që të jetojë bashkë, në të njëjtën shtëpi, si të gjithë kombet apo do t’i mohohet kjo e drejtë, në emër të tabuve ose të gjumit të qetë të dikujt?

Në qoftë se në vizionin e Europës së nesërme pranohet kjo ide, mendoj se edhe mjetet demokratike për zgjedhjen e saj në mënyrë paqësore, diplomatike, njerëzore, pa dhimbje e gjak për kërrkënd, mund të gjenden.

E tmerrshme është se gjer më sot kjo ide nuk është pranuar. Por në kohën tonë, në kohën e triumfit të të drejtave të njeríut, triumf në të cilín SHBA kanë një vend nderi, të mos pranosh një ide të tillë, do të thotë të pajtohesh me të kundërtën.

Me një krim të tillë në ndërgjegje, bota e lirë s’mund të flejë e qetë. Ndonëse nuk do të doja ta mbyllja këtë letër me diçka të zymtë, s’mund të rri pa ju thënë se shqiptarët e Kosovës i kanë bërë thirrje për ndihmë gjithë botës: një masakër e përgjakshme po përgatitet kundër tyre.

Shpresoj, Zoti President i SHBA, se ju do të bëni gjithçka, për të ndaluar këtë krim të paralajmëruar, tashmë, nga shumë drejtime.

Duke ju falenderuar edhe një herë, ju personalisht dhe shtetin tuaj të madh, për vëmendjen ndaj popullit tim, shpresoj Zoti President, se midis punëve dhe problemeve tuaja të shumta, do të vazhdoni të interesoheni për fatin e popullit tim martir.

Pranoni, Zoti President, shprehjen e respektit tim më të thellë.

K.M/Shqiptarja.com

Ora 12:58
Në 90-vjetorin e lindjes, Ismail Kadare përjetësohet në skulpturën e bronztë

Një kafene mes gjelbërimit dhe qetësisë së Liqenit Artificial të Tiranës ishte prej vitesh vendi i preferuar i gjeniut të letrave shqipe, Ismail Kadaresë. Çdo mëngjes Kadarenë do e gjeje pikërisht aty te “Juvenilja”, ku përpos kafes së mëngjesit, ai takonte miq e admirues së tij.

Kafja e fundit e Kadaresë në këtë vend u konsumua të hënën e një dite qershori. Pikërisht më 24 qershor 2024, një javë para se zemra e tij të ndalonte së rrahuri. Ndërsa sot, më 28 janar, në ditën kur ai do të mbushte 90 vjeç, miqtë, familjarët dhe shoqja e tij e jetës, Helena Kadare, e kanë përjetësuar kujtimin e tij përmes një statuje, pikërisht në vendin ku ai ulej çdo ditë për të shijuar kafen.

Helena Kadare, gruaja e shkrimtarit u ul sot pikërisht në tavolinën që ai ulej gjithmonë për të “konsumuar” kështu një kafe të “fundit” me Kadarenë.

Kjo skulpturë u derdhur në bronz u realizua me mjeshtëri nga skulptori Henri Nimani, ndërkohë që ideja ka qenë e aktorit të mirënjohur Timo Flloko, me mbështetjen dhe bekimin e miqve të familjes Kadare.

Sot, kolosi i letërsisë shqiptare, Ismail Kadare, do të festonte 90-vjetorin e lindjes. Kadare u nda nga jeta në moshën 88-vjeçare më 1 korrik 2024, por vepra e tij nuk do të shuhet kurrë.

Kadare ka lënë pas një trashëgimi të vyer, dhjetëra libra, shkrime e poezi, një identitet për kohën dhe atëherë kur për popullin ishte e pamundur të shihte përtej kufijve. Etnograf sarkastik, romancier duke alternuar groteskun dhe epikën, Ismail Kadare eksploroi mitet dhe historinë e vendit të tij, për të zbërthyer mekanizmat e një të keqeje universale, totalitarizmit.

K.B/Shqiptarja.com