Opinioni shqiptar, i panjohur para vitit 1991 me rregullat e ekonomisë së tregut, ka parë të ngrihet me shpejtësi “ylli” i disa biznesmenëve, që kanë arritur majat, për t’u zhdukur sërish në anonimitet. Pas një ngritjeje të pashembullt, pas hyrjes në treg në vitin 2000, deri në vitin 2013, Rezart Taçi nuk ka bërë përjashtim nga “klubi” i manjatëve që u rritën më shpejt se sa mund të mendohej dhe po as me shpejtësi do të largohen nga tregu.

Taçi doli nga hiçi dhe në krye të pesë viteve u bë nr.1 në një treg shumë të vështirë si ai i tregtisë së nënprodukteve të naftës. Më pas, bleu edhe rafinimin e vetëm e do të kishte marrë edhe naftën bruto, në rast se do kishte gjetur 850 milionë euro, duke plotësuar një cikël të mbyllur industrial e tregtar, duke marrë kështu një pozitë dominante ekskluzive. Pavarësisht nga njoftimet se do të blinte skuadra si Milan, Bolonja, Malaga apo Kaljari, u duk se këto ishin thjesht bllofe, ndërkohë që Taçi përdorte bujarisht paratë edhe për qëllime politike, si sjelljen e gruas së Toni Blerit apo Gorbaçovit në Shqipëri.
 
AJDIN SEJDIA

Biznesmeni kosovar, hyri i pari fuqishëm në Shqipëri, që në fillim të tranzicionit, në sajë të lidhjes që krijoi me ish-presidentin Ramiz Alia. Sejdia, në vitin 1991, ishte emëruar këshilltar ekonomik e tregtar i kryeministrit të atëhershëm shqiptar, Fatos Nano. Nano u burgos nën akuza për korrupsion e abuzim detyre. Njëra prej pikave të akuzës ishte favorizimi i këshilltarit të tij Ajdin Sejdisë, i cili kishte krijuar “Iliria  Holding”-un, e cila në atë kohë nënshkroi një marrëveshje me qeverinë shqiptare. Shteti shqiptar i jepte kësaj kompanie të drejta në shumë fusha për të kryer investime që prej infrastrukturës (rrugë, ura, hekurudha, energjetikë, ujë etj.), turizmit, minierave, sistemit bankar, industrisë, ndërtimit, artit, mediave private, tregtisë (supermarketeve, fastfood-eve etj.), hoteleri.

Pavarësisht se Nano akuzohej për favorizimin e tij, një vit më pas, Ajdin Sejdia u bë këshilltar për ekonomi i presidentit Sali Berisha. Një numër i bizneseve lokale në Shqipëri morën si depozita paratë e qytetarëve dhe nuk ia kthyen më. Sejdia do të bëhej i njohur në Shqipëri për shkak se nuk arriti të ndërtonte pallatin në qendër të Tiranës, por vetëm gropëzoi vendin ku planifikonte ndërtimin. Sejdia do të largohej nga Shqipëria në vitet ‘90. Në Zvicër kishte vuajtur shtatë vjet burg.

Ai u arrestua më 15 prill në kufi me Kosovën dhe, me këtë rast, opinioni mësoi se një kompani e tij kishte fituar një tender të qeverisë në qershor të vitit 2012. Kompania “Sky Master Projekt Holding” sh.a ishte shpallur fituese për të marrë me koncesion një park industrial në Durrës, përkatësisht në zonën e Spitallës. Sejdia zotëron 100 për qind të aksioneve në këtë kompani. Megjithatë, Sejdia është aktualisht vetëm një lojtar periferik në biznesin shqiptar.
 
VEHBI ALUMUÇA

Ndryshe nga bosat e tjerë të piramidave financiare, që u shkatërruan, duke marrë pas gjithë institucionet e shtetit më 1997, Vehbi Alimuça arriti që të krijojë edhe një bankë, më 5 tetor 1995, të regjistruar rregullisht në Gjykatën e Tiranës: banka “Artedi”. Në këtë kohë mungonte madje edhe ligji për bankat. Në aktivitetin tregtar të Alimuçës, përveç bankës, spikatin kompani që ai i ka krijuar në vitet 1993-1996, në të cilat ka qenë në ortakëri me disa kompani të fuqishme ruse dhe hungareze.

Një prej kompanive më të mëdha të Alimuçajt ka qenë kompania “Alba Vefa Kuban sh.p.k.”, një kompani ku Alimuça zotëronte 51 për qind të aksioneve, ndërsa pjesa tjetër ishte në pronësi të një korporate ruse të quajtur “Krasnodarglavlavsnab”, e cila ishte në pronësi të Vladimir Melnikov, një oligark dhe sipërmarrës i fuqishëm rus i rajonit të Krasnodarit.

Sërish në vitin 1996, korporata ruse ortake me Alimuçën, e quajtur “Krasnodarglavlavsnab”, fitoi një koncesion prej 60 milionë dollarësh në Serbi për shfrytëzimin e minierës së Trepçes, e cila sot ndodhet në territorin e Kosovës. Por, një tjetër ortakëri e fuqishme e bosit të VEFA-s ishte ajo me hungarezët. Në vitin 1993, Alimuça krijoi firmën “Hungovefa”, të cilën e kishte në bashkëpronësi me dy sipërmarrës hungarezë, që rezultojnë se kanë qenë ndër eksportuesit më të fuqishëm të Hungarisë të atyre viteve dhe bashkortakë me disa biznesmenë të fuqishëm rusë të kohës.

Me paratë e shqiptarëve dhe duke sponsorizuar PD-në e Sali Berishës deri në 1996, Alimuça arriti të blejë me bono të privatizimit gjysmën e Shqipërisë, para se të përfundontë 10 vjet në burg për mashtrim në rrethana të cilësuara.

Ky shkrim u botua sot në Shqiptarja.com, versioni print, dt 08.08.2013
Redaksia online
(ar.sh/shqiptarja.com)