Raportet Tiranë-Athinë, prof. Christopoulos: Një histori keqkuptimesh, emigrantët shqiptarë u pritën me racizëm! Çështjet pezull? Të zgjidhen në një paketë

Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Greqisë vijojnë të mbartin peshën e historisë, por edhe sfidat e së tashmes. Sipas profesorit të Shkencave Politike dhe Historisë në Universitetin Panteion të Athinës, Dimitris Christopoulos, arsyeja kryesore e mosbesimit mes dy vendeve buron nga mënyrat e ndryshme të konceptimit të identitetit kombëtar, njëra që mbështetet te feja, dhe tjetra te gjuha.

“Pikërisht këtu fillon keqkuptimi dhe për këtë arsye është grumbulluar mosbesimi. Për grekët, tradicionalisht, një ortodoks që flet shqip mund të konsiderohet grek; ndërsa për shqiptarët, një ortodoks që flet shqip është shqiptar. ky ka qenë problemi kryesor historik mes tyre.”, thotë profesor Christopoulos për “Report TV”.

Historia e pas viteve ’90 me dyndje shqiptarësh në Greqi pati implikime të reja në raportet mes dy vendeve.

“Komuniteti shqiptar kaloi një periudhë shumë të vështirë, veçanërisht gjatë 20 viteve të para në Greqi, kur kishte racizëm të hapur, ksenofobi dhe paragjykime ndaj shqiptarëve, mendoj se sot gjërat po lëvizin në drejtimin e duhur.”, thotë ai.

Christopoulos vlerëson kontributin e shqiptarëve në ekonominë greke, i cili sipas tij nuk është njohur sa duhet.

“Shteti grek duhet të punojë më shumë në këtë aspekt: t’i bëjë këta njerëz të ndihen me dinjitet, t’i bëjë të ndihen të respektuar nga vendi ku jetojnë dhe t’u tregojë se kontributi i tyre vlerësohet”, vijon ai.

Pavarësisht përpjekjeve të herëpashershme, mes dy vendeve qëndrojnë të hapura ende shumë çështje. Mes tyre e ashtuquajtura Çështja e Detit.

“Shumica e njerëzve as nuk e dinë se çfarë është një zonë detare. Arsyeja pse ende e kemi këtë problem nuk është vetë problemi, por i gjithë konteksti i mirëkuptimeve dhe keqkuptimeve që qëndrojnë pas tij.”, vëren studiuesi grek.

Ndërsa Çamëria prek gjithnjë një nerv të zbuluar, me pretendimet për prona të panumërta që ende nuk u njihen shqiptarëve të dëbuar nga ajo zonë. Për studiuesin grek, çështja e pronave në veçanti, duhet të kalojë përmes një zgjidhjeje gjyqësore, e cila si istancë të fundit mund të ketë Strasburgun.

“Kjo është diçka që pala shqiptare duhet ta kuptojë. Dhe ajo që pala greke duhet të kuptojë është se ka ardhur koha të pranohet fakti që kanë ndodhur mizori, ka pasur masakra, ka pasur krime dhe nuk mund të bëhet sikur nuk ka ndodhur asgjë.”, thotë Christopoulos.

Për profesorin grek, koha kërkon një qasje të re për të gjithë problemet e mbetura pezull.

“Në vend që të vazhdojmë të shpenzojmë kapital politik, duhet t’i vendosim të gjitha këto çështje në një paketë dhe t’i zgjidhim njëherë e përgjithmonë. Kjo do të thotë se kemi nevojë për kompromis.”

Në një periudhë kur bashkëpunimi rajonal po fiton gjithnjë e më shumë rëndësi, profesori grek vlerëson se Shqipëria dhe Greqia kanë sot më shumë arsye se kurrë që… “…duke respektuar njëri-tjetrin, të përballen me çështjet historike, por njëkohësisht të shohin nga e ardhmja”.

Intervista e plotë

1.Në ligjëratën tuaj folët për një shekull marrëdhëniesh greko-shqiptare. Cilat janë keqkuptimet historike më të mëdha që vazhdojnë të ndikojnë marrëdhëniet mes dy vendeve dhe pse duket se edhe çështjet më të vogla shndërrohen shpesh në konflikte politike?

Keqkuptimi i madh është se identiteti kombëtar grek, ideja e të qenit grek, është ndërtuar historikisht mbi fenë. Sipas kritereve që u vendosën nga Revolucioni Grek dy shekuj më parë, grek konsiderohej banori i krishterë ortodoks i shtetit, pavarësisht gjuhës që fliste.

Kur identiteti kombëtar shqiptar filloi të zhvillohej rreth 50 vjet më vonë, shqiptarët duhej të gjenin një kriter tjetër, sepse feja nuk mund të shërbente si bazë për ta. Prandaj zgjodhën gjuhën. Kemi të bëjmë me dy mënyra të ndryshme të konceptimit të kombit: njëra mbështetet te feja, tjetra te gjuha.

Pikërisht këtu fillon keqkuptimi dhe për këtë arsye është grumbulluar mosbesimi. Për grekët, tradicionalisht, një ortodoks që flet shqip mund të konsiderohet grek; ndërsa për shqiptarët, një ortodoks që flet shqip është shqiptar.

Në praktikë, ka ortodoksë shqiptarë që janë pa diskutim shqiptarë, por ka edhe ortodoksë shqipfolës që e konsiderojnë veten grekë dhe janë grekë. Është shumë e thjeshtë: njerëzit janë ajo që zgjedhin të jenë, jo ajo që qeveritë apo kombet u diktojnë. Secili ka të drejtën ta përcaktojë vetë identitetin e tij.

Ky është keqkuptimi më i madh mes dy kombeve. Shqiptarët dhe grekët bashkëjetojnë dhe do të vazhdojnë të bashkëjetojnë, dhe ky ka qenë problemi kryesor historik mes tyre.

Për këtë arsye, edhe çështje të vogla marrin përmasa të mëdha. Ky keqkuptim ka çuar në përplasje politike dhe gjeopolitike, të cilat mendoj se duhet t’i lëmë pas.

Shqiptarët dhe grekët janë të dënuar nga historia dhe gjeografia të bashkëjetojnë, si dy njerëz që ndajnë të njëjtën dhomë. Në këtë hapësirë ku historia dhe gjeografia i kanë vendosur pranë njëri-tjetrit, shpesh historia mbizotëron mbi logjikën dhe argumentet.

Prandaj edhe sot, kur do të prisnim që çështje të tilla të vogla të mos ndikonin në marrëdhëniet dypalëshe, shohim se të dy vendet shpenzojnë shumë kapital diplomatik për çështje simbolike, në vend të atyre që kanë rëndësi praktike për jetën e përditshme të qytetarëve.

Duhet të kuptojmë se për shqiptarët është e rëndësishme të sqarohet ajo që ndodhi në verën e vitit 1944 në Çamëri. Nga ana tjetër, Shqipëria duhet të kuptojë se për grekët ka rëndësi fakti që në Himarë ka njerëz që identifikohen si grekë.

Ajo që unë argumentoj është se sot, më shumë se kurrë më parë, të dy vendet kanë arsye që, duke respektuar njëri-tjetrin, të përballen me çështjet historike, por njëkohësisht të shohin nga e ardhmja.

Në të ardhmen kemi rreth gjysmë milioni shqiptarë që jetojnë në Greqi, fëmijët e tyre që marrin dy shtetësi dhe ndihen njëkohësisht grekë dhe shqiptarë. Për mua, kjo është ura më e mirë e mirëkuptimit dhe respektit të ndërsjellë mes dy popujve.

2. Çfarë vendi zënë sot arvanitasit në kujtesën historike të Greqisë dhe a po studiohet historia e përbashkët në mënyrë të balancuar në të dy vendet?

Rasti i arvanitasve është një shembull tipik i keqkuptimit për të cilin po flas. Arvanitasit janë ortodoksë grekë me origjinë shqipfolëse, por që e përcaktojnë veten si grekë. Kjo është diçka që ndonjëherë shqiptarët e kanë të vështirë ta kuptojnë. Kur beson se kushdo që flet shqip është shqiptar, dhe sheh dikë që flet një formë të vjetër të shqipes, është e lehtë ta konsiderosh shqiptar. Por jo domosdoshmërisht. Pse? Sepse ai person e përkufizon veten si grek. Kjo është arsyeja pse këmbëngul te e drejta e vetëpërcaktimit. Arvanitasit i përkasin kombit grek. Ata luajtën një rol të rëndësishëm gjatë Luftës Greke për Pavarësi dhe që prej asaj kohe konsiderohen heronj kombëtarë në Greqi. Prandaj është shumë e rëndësishme të çlirohemi nga paragjykimet tona dhe të përpiqemi ta shohim realitetin jo vetëm me sytë tanë, por edhe me sytë e tjetrit.

3. Ju e keni ndjekur nga afër emigracionin shqiptar në Greqi që nga viti 1991. Cili ishte ndikimi më i madh i këtij migrimi në shoqërinë greke dhe a ka marrë kontributi i shqiptarëve vlerësimin që meriton?

Kontributi i emigracionit shqiptar pas përfundimit të Luftës së Ftohtë në Greqi, në shoqërinë greke dhe në ekonominë greke, ka qenë i jashtëzakonshëm dhe shumë i rëndësishëm. Ka qenë i rëndësishëm për Greqinë, për grekët, për shqiptarët dhe për Shqipërinë.

Siç u them shpesh studentëve të mi, migracioni është një fenomen gjithëpërfshirës. Ai prek të gjithë. Prek ty që emigron, prek familjen tënde, prek fëmijët që lindin në vendin ku ke emigruar. Gjithashtu prek familjen që mbetet në vendin që ke lënë pas, sepse aty dërgohen të ardhura dhe mbështetje ekonomike. Kështu migracioni sjell ndryshime të thella në shoqëri.

Në këtë kuptim, emigracioni shqiptar drejt Greqisë ka qenë një fenomen madhor që ka kontribuar në zhvillimin si të Greqisë, ashtu edhe të Shqipërisë.

Kontributi që punëtorët shqiptarë i kanë dhënë ekonomisë greke nuk është njohur në nivelin që unë do të kisha pritur nga pala greke. Pikërisht për këtë arsye theksoj nevojën që të punohet më shumë në këtë drejtim sot, sepse po flasim për rreth gjysmë milioni njerëz.

Shqipëria është një vend që ka humbur rreth 30% të popullsisë së saj për shkak të emigracionit gjatë dekadave të fundit. Emigracioni i shqiptarëve drejt Greqisë është migracioni më i afërt me Shqipërinë. Në njëfarë mënyre, është sikur këta njerëz nuk e kanë lënë kurrë plotësisht vendin e tyre.

Prandaj unë theksoj se shteti grek duhet të punojë më shumë në këtë aspekt: t’i bëjë këta njerëz të ndihen me dinjitet, t’i bëjë të ndihen të respektuar nga vendi ku jetojnë dhe t’u tregojë se kontributi i tyre vlerësohet. Këto janë çështjet kryesore mbi të cilat duhet të punojmë sot.

Duke vepruar kështu, pasionet dhe tensionet e së kaluarës do të zbuten gjithnjë e më shumë. Njerëzit mendojnë për të kaluarën, por mendojnë edhe për të ardhmen.

Sot kemi rreth 300 mijë fëmijë të të ashtuquajturit brez i dytë, fëmijë të prindërve shqiptarë që kanë lindur në Greqi. Edhe fëmijët e mi kanë shkuar në shkollë me ta dhe miqtë e tyre më të ngushtë janë me origjinë shqiptare.

Këta fëmijë ndajnë shumë gjëra të përbashkëta me fëmijët e mi. Ata i përkasin të njëjtit brez, dëgjojnë të njëjtën muzikë, kanë interesa të ngjashme dhe shpesh ndajnë pikëpamje të ngjashme edhe për politikën. Janë pjesë e së njëjtës gjeneratë.

Prandaj, në vend që të harxhojmë kohë duke diskutuar pafundësisht për atë që ndodhi ose nuk ndodhi në vitet ’40, apo për çështje historike që lidhen me arvanitasit, çamët e të tjera tema të ngjashme, duhet të përqendrohemi te mënyra se si këta të rinj mund të kenë jetën e denjë dhe me dinjitet që meritojnë.

4. Edhe dokumentari “Albgreko”, të cilin ju e prezantuat, trajton brezin e dytë të emigrantëve. Si e përjetojnë këta të rinj identitetin e tyre mes Shqipërisë dhe Greqisë? A po krijohet një identitet i ri, më pak i kufizuar nga kategoritë tradicionale kombëtare?

Greqia dhe Shqipëria janë dy vende që jo vetëm e tolerojnë, por edhe e promovojnë shtetësinë e dyfishtë. Ato nuk kanë asnjë problem që një qytetar grek të jetë njëkohësisht edhe qytetar shqiptar. Ky është aspekti formal dhe ligjor i çështjes. Në thelb, këta njerëz kanë një identitet të përbashkët. Ata e shohin veten si qytetarë të shtetit ku jetojnë, por në të njëjtën kohë mbajnë në zemër dhe në shpirt një ndjenjë përkatësie ndaj vendit nga vijnë prindërit e tyre.

Identiteti kombëtar nuk është domosdoshmërisht ekskluziv. Ai nuk kufizohet vetëm në një përkatësi të vetme. Ndonjëherë identiteti kombëtar mund të bëhet më kompleks dhe më i veçantë, dhe kjo është pikërisht ajo që përjetojnë emigrantët, sidomos fëmijët dhe nipërit apo mbesat e tyre. Ata shpesh zhvillojnë një identitet të dyfishtë ose të shumëfishtë, duke ndier përkatësi si ndaj vendit ku jetojnë, ashtu edhe ndaj vendit të origjinës së familjes së tyre. Kjo është një përvojë e zakonshme në komunitetet emigrante në mbarë botën.

Greqia dhe Shqipëria jo vetëm që e tolerojnë, por edhe e lejojnë shtetësinë e dyfishtë.

Shumë prej këtyre të rinjve ndihen njëkohësisht grekë dhe shqiptarë. Ata janë qytetarë të vendit ku jetojnë, por njëkohësisht ruajnë lidhjen emocionale me vendin e origjinës së prindërve të tyre.

Kjo nuk është diçka e veçantë vetëm për shqiptarët në Greqi. E njëjta gjë ndodh me fëmijët e emigrantëve grekë në Gjermani, të cilët ndihen njëkohësisht grekë dhe gjermanë. Identiteti kombëtar nuk është gjithmonë ekskluziv; ai mund të jetë i shumëfishtë dhe më kompleks sesa mendojmë.

5. Sot shqiptarët përbëjnë komunitetin më të madh emigrant në Greqi. A janë ata ura më e fortë që lidh dy vendet?

Unë mendoj se të dy vendet kanë ende shumë punë për të bërë për të forcuar lidhjet mes dy kombeve, duke shfrytëzuar urën që ofron komuniteti shqiptar në Greqi.

E them këtë sepse, pavarësisht se komuniteti shqiptar kaloi një periudhë shumë të vështirë, veçanërisht gjatë 20 viteve të para në Greqi, kur kishte racizëm të hapur, ksenofobi dhe paragjykime ndaj shqiptarëve, mendoj se sot gjërat po lëvizin në drejtimin e duhur.

Njerëzit po e kanë gjithnjë e më të lehtë të integrohen. Në një masë të madhe, ata janë bërë pjesë e natyrshme e jetës publike. Unë kam studentë shqiptarë në klasat e mia dhe nuk mund të dalloj nëse janë shqiptarë apo grekë, sepse janë praktikisht njësoj.

Duke të parë ty, për shembull, nuk mund të them se çfarë origjine ke. Kjo është diçka pozitive, sepse dallimet e jashtme bëhen të parëndësishme dhe pothuajse të padukshme.

Në këtë kuptim, besoj se po ecim në drejtimin e duhur. Gjithashtu besoj se ndonjëherë shoqëritë ecin më shpejt se shtetet. Kjo është pikërisht ajo që ka ndodhur me emigrantët shqiptarë në Greqi.

Shoqëria greke dhe ajo shqiptare kanë ecur përpara më shpejt sesa kanë vepruar dy shtetet përkatëse. Prandaj, ajo që unë po argumentoj, po kërkoj dhe po u bëj thirrje të dy shteteve është kjo: Le të përpiqemi të ndjekim ritmin e dy shoqërive. Le të dëgjojmë atë që po na thonë qytetarët e të dy vendeve.

Nëse arrijmë ta bëjmë këtë, atëherë një e ardhme më e mirë do të jetë e mundur për të gjithë.

6. Çështje si Ligji i Luftës, Çamëria, Himara, pronat apo kufijtë detarë vazhdojnë të dominojnë debatin publik. Pse këto tema mbeten kaq të forta politikisht dhe a përdoren ende për qëllime elektorale në të dy vendet?

Siç e thatë edhe ju shumë mirë, këto çështje ende dominojnë kapitalin diplomatik të dy vendeve, pavarësisht faktit se ato kanë një rëndësi historike jashtëzakonisht të madhe për të dyja vendet, por nuk janë të rëndësishme për të ardhmen e tyre. Mos më thoni se këto janë çështje që përcaktojnë të ardhmen tonë, sepse pikërisht këtë kam argumentuar edhe unë.

Prandaj, në vend që të vazhdojmë të shpenzojmë kapital politik, duhet t’i vendosim të gjitha këto çështje në një paketë dhe t’i zgjidhim njëherë e përgjithmonë. Kjo do të thotë se kemi nevojë për kompromis. Natyrisht, nuk ka mënyrë tjetër për të zgjidhur një mosmarrëveshje historike përveç kompromisit.

E di që në vitin 2018 të dy qeveritë nuk ishin shumë larg arritjes së një kompromisi të tillë, i cili në fund dështoi. Dhe kjo është për të ardhur keq, sepse që atëherë nuk kemi qenë më në gjendje t’i rikthejmë këto çështje në tryezë.

Kemi nevojë për një paketë ku të përfshihen këto tema: zonat detare, çështja çame, minoriteti grek në Shqipëri, të drejtat e njeriut dhe çështje të tjera të ngjashme. Pasi ta bëjmë këtë, procesi do të jetë i dhimbshëm për të dyja palët. Kështu funksionon. Edhe Marrëveshja e Prespës ishte e dhimbshme si për Maqedoninë e Veriut ashtu edhe për palën greke. Por kështu zgjidhen mosmarrëveshjet: me pak sakrificë, i kapërcen ato dhe hap një faqe të re në histori. Dhe kjo është një gjë e mirë.

7.Një nga temat më të diskutuara sot është marrëveshja për kufirin detar. Pse kjo çështje është kaq e rëndësishme për Greqinë dhe pse ka prodhuar kaq shumë debat në Shqipëri? A mendoni se zgjidhja përmes Gjykatës Ndërkombëtare mund ta mbyllë përfundimisht këtë kapitull?

Unë besoj se kjo çështje nuk është aq e rëndësishme sa priremi ta paraqesim sot. Mendoj se marrëveshja e hartuar në vitin 2009, nëse nuk gaboj, ishte një marrëveshje që mund të kishte qenë më e mirë për të dyja palët, veçanërisht për palën shqiptare.

Tani duket se të dy vendet nuk janë në gjendje të arrijnë kompromis për këtë çështje. Atëherë le ta çojmë në gjykatën ndërkombëtare dhe ta mbyllim përfundimisht.

Në të vërtetë, zonat detare nuk kanë qenë kurrë një problem i madh midis dy vendeve. Shumica e njerëzve as nuk e dinë se çfarë është një zonë detare.

Ne e konsiderojmë zonën detare si një çështje me rëndësi të jashtëzakonshme, ndërsa në rrethana normale do të ishte thjesht një çështje teknike e së drejtës ndërkombëtare. Juristët do të bënin punën e tyre, do të përcaktonin hartat përkatëse mes dy vendeve, duke marrë parasysh interesat e të dyja palëve sipas së drejtës ndërkombëtare për zonat detare dhe shelfin kontinental, dhe çështja do të mbyllej.

Pra, arsyeja pse ende e kemi këtë problem nuk është vetë problemi, por i gjithë konteksti i mirëkuptimeve dhe keqkuptimeve që qëndrojnë pas tij.Nëse nuk jemi në gjendje ta zgjidhim vetë mosmarrëveshjen tonë: le të themi se ju më keni shitur një makinë dhe makina nuk funksionon, atëherë ose gjejmë një kompromis dhe një marrëveshje mes nesh, ose e çojmë çështjen në gjykatë. Tani duket se gjykata është e vetmja rrugë e mbetur, prandaj le ta çojmë atje.

8. Një tjetër çështje ende e pazgjidhur dhe që ngjall debat është edhe ajo për Çamërinë…

E di që çështja e Çamërisë është një çështje që krijon ndjeshmëri ekstreme nga pala shqiptare, ashtu si për shembull masakrat ndaj grekëve nga “turqit e rinj” në vitin 1923 krijojnë po aq ndjeshmëri nga pala greke.

Mendoj se një zgjidhje këtu do të thotë njohje e asaj që ka ndodhur nga pala greke, gjë që do ta ndihmonte palën shqiptare të kuptojë se pala tjetër nuk po tregon mosrespekt ndaj nivelit të mizorive që ndodhën në verën e vitit 1944.

Por në të njëjtën kohë, kur dëgjoj nga pala shqiptare se duhet të zgjidhim politikisht dallimet kur bëhet fjalë për pronat, duhet të them se kjo është diçka që nuk do të ndodhë kurrë në Evropën e sotme. Asnjë autoritet evropian nuk do të pranonte të hapte çështjen e vitit 1944 dhe të gjente një zgjidhje politike për çështjet e pronës.

Nëse ka çështje pronësie, atëherë ekziston një gjykatë kompetente, që janë autoritetet gjyqësore greke, dhe nëse gjykatat greke nuk i kënaqin kërkesat, atëherë i drejtohesh Strasburgut. Kështu funksionon Evropa sot dhe askush në Evropë nuk do të pranojë të hapë një çështje ligjore të vitit 1944 në mënyrë politike.

Kjo është diçka që pala shqiptare duhet ta kuptojë. Dhe ajo që pala greke duhet të kuptojë është se ka ardhur koha të pranohet fakti që kanë ndodhur mizori, ka pasur masakra, ka pasur krime dhe nuk mund të bëhet sikur nuk ka ndodhur asgjë.

Pra, nëse e bëni këtë, e vendosni këtë çështje të Çamërisë në “koshin” që përmenda më parë dhe mund të thoni: në rregull, le të ecim përpara.

9. Ju jeni shprehur se për herë të parë pas 30 vitesh keni ndier një lloj paparashikueshmërie në marrëdhëniet greko-shqiptare. Çfarë ju shqetëson më shumë në klimën aktuale politike dhe në zhvillimet e rajonit?

Dje thashë se, pas 15 vitesh që vi këtu, veçanërisht duke pasur parasysh se kam qenë këtu edhe në maj të vitit 1997, kur situata ishte shumë më e vështirë, kam një ndjenjë se nuk e di se ku do të përfundojë kjo situatë.

Kam përshtypjen se këto protesta, të cilat nisën nga një çështje që lidhet me mjedisin, janë shndërruar në një manifestim të mungesës së legjitimitetit politik të qeverisë shqiptare, për herë të parë në historinë e kësaj qeverie. Kjo është diçka e vështirë për t’u përballuar, veçanërisht kur nuk je mësuar me një situatë të tillë.

Është shumë e vështirë dhe kjo duket qartë nga mënyra se si unë vërej gjuhën e trupit dhe mënyrën e komunikimit të njerëzve që qeverisin këtë vend sot. Duke qenë një i huaj, kjo është ajo që shoh unë këtu dhe nuk e di se si do të përfundojë kjo situatë.

Sa i përket rajonit dhe Evropës, duhet të kuptojmë se kohët janë të vështira sot. Kohët nuk janë të lehta dhe skenari që dikur kishim, atë që unë e quaj “skenari i Hollivudit”, ku ka tension dhe pasiguri, por në fund triumfon e mira, nuk vlen më sot.

Këtë e shohim sepse njerëz të këqij po fitojnë në shumë vende të botës. Prandaj duhet të jemi shumë të kujdesshëm. Nuk duhet të luajmë me ndjenjat e njerëzve në mënyra që nxisin emocione negative dhe urrejtje, sepse kjo mund të rezultojë jashtëzakonisht e rrezikshme për kohezionin shoqëror të shoqërive tona. Kjo është diçka që mund ta shohësh edhe sot këtu. Dhe nëse arrijmë ta shmangim këtë, atëherë ekziston mundësia për një shpresë më të madhe dhe për një të ardhme më të mirë. Por duhet ta pranojmë se kohët janë të vështira.

10. Pas tre dekadash studimi të marrëdhënieve greko-shqiptare, a jeni më optimist apo më pesimist për të ardhmen? Çfarë mesazhi do t'u jepnit të rinjve shqiptarë dhe grekë që do të ndërtojnë marrëdhëniet e nesërme mes dy vendeve?

Duhet të them se po lëvizim, por po lëvizim ngadalë, dhe mendoj se kemi arsye të përshpejtojmë pak për të konsoliduar arritjet e së kaluarës dhe për të kaluar gradualisht drejt një mirëkuptimi të tjetrit. Duhet ta shohim realitetin me sytë e tjetrit. Këtë po ua them grekëve prej 30 vitesh tashmë: mos mendoni se, vetëm sepse tani jeni më të fortë se ata, mund t’u impononi gjithçka, sepse kjo është e pamend dhe jo e matur.

Dhe këtë po ua them edhe miqve të mi shqiptarë sot: mos mendoni se tani jeni më të fortë se dikur. Nuk mund ta shihni realitetin vetëm me sytë tuaj, sepse secili ka një pjesë të së vërtetës kur e sheh realitetin e vet.

Prandaj, për mua, dhe këtë ua theksoj shqiptarëve sot, të cilët janë në një gjendje shumë më të mirë se 25 vite më parë, përdoreni këtë forcë si mençuri dhe maturi. Mos e përdorni këtë forcë si arrogancë. Kjo nuk do të ndihmojë. Dhe këtë gjë ua kam thënë grekëve që nga viti 1997.

 

B.G/SI.E./Shqiptarja.com

TAG:
• greqi
• shqiperi
• Dimitris Christopoulos