Gjykatat mbyllin dyert për kamerat e mediave në gjyq, drejtuesit e sistemit: Transparenca detyrim! Çela: Prokurorët të mos fshihen pas ‘sekretit hetimor’

Drejtori i shkollës së Magjistraturës, Arben Rakipi në fjalën hapëse të mbajtur në konferencë, foli për marrëdhënien e institucioneve të drejtësisë me mediat.

Rakipi shprehu nevojën për disa kufij në raportimin e ngjarjeve, konkludimet apo publikimin e pamjeve e dokumenteve në media. Ai shtoi se informimi mbetet një nevojë e domosdoshme që i shërben transparencës dhe besimit publik.

“Ne, sistemi i drejtësisë, duhet të kuptojmë nevojën legjitime të publikut për informacion, thjesht për faktin se nuk mund të jemi të izoluar nga qytetarët, sepse paguhemi nga publiku taksapagues për t’i shërbyer pikërisht atij. Përbëjmë shërbimin publik gjyqësor dhe duhet, të paktën, të jemi të përgjegjshëm përkundrejt tij.

Një sistem drejtësie që komunikon pak, që shpjegon pak dhe që mbetet i mbyllur për publikun, krijon hapësirë për spekulime, thashetheme, interpretime dashakeqëse, dezinformim dhe/ose mosbesim. Besimi ndërtohet edhe përmes transparencës, komunikimit institucional dhe aftësisë për të shpjeguar proceset.

Megjithatë, në praktikë, shpesh përballemi me atë që ka filluar të quhet “gjykim paralel” ose “gjykatë publike”. Në momentin kur publikohet emri i një personi të dyshuar, kur transmetohen pamje nga arrestimi, kur komentues, analistë apo përdorues të rrjeteve sociale nxitojnë të japin verdikte, krijohet një realitet paralel me procesin gjyqësor. Dhe, në këtë realitet, perceptimi shpesh zë vendin e provës.

Marrëdhënia mes medias dhe drejtësisë është bërë edhe më komplekse për shkak të revolucionit teknologjik. Shumë më i thjeshtë është bërë përhapja e lajmit apo komenteve nëpërmjet teknologjisë së sotme, e cila përfshin miliona njerëz në fare pak sekonda, që ushqehen dhe, jo pak herë, i besojnë lajmit të parë të dhënë, edhe kur ai është pa cilësi apo në kufijtë e lajmit të rremë. Jo rrallë publikohen pamjet nga vendi i ngjarjes përpara se të arrijë policia atje, shpërndahen akte gjyqësore apo hetimore përpara se të paraqiten në sallën e gjyqit. Ndaj, nevoja për vetëpërmbajtje, për respektimin e standardeve etike dhe të kulturës apo përgjegjësisë profesionale, është e lartë, në proporcion të drejtë me mundësinë e ndikimit të lajmit te publiku.

Media inkurajohet të mos heshtë për çështjet, veçanërisht ato penale me interes publik. Është e shëndetshme për të gjithë që ajo të raportojë, sepse i shërben transparencës dhe llogaridhënies së institucioneve të drejtësisë. Por raportimi duhet të jetë i kujdesshëm, i balancuar dhe i mbështetur në fakte të verifikuara, me qëllim që informimi publik të mos rrezikojë dënimin publik”, tha Arben Rakipi.

Kryetari i Gjykatës së Lartë, Sokol Sadushi, i paralajmëroi magjistratët e rinj për sfidat që i presin në rrugëtimin e tyre në një kohë kur teknologjia transformohet çdo ditë. Ai u tha se pavarësisht ndryshimeve të kohës, detyra mbetet e njëjtë: shërbimi ndaj ligjit.

“Media, rrjetet sociale dhe teknologjia do të vijojnë të ndryshojë. Detyra e magjistratit, megjithatë, mbetet e njëjtë. Ju nuk do të merrni vendime për të kënaqur opinionin publik, por as për t’iu kundërvënë atij. Ju do të merrni vendime për t’i shërbyer ligjit”, tha Sadushi.

Më tej, kreu i KLGJ shtoi se autoriteti buron nga besimi që më pas forcon institucionin e me kohë drejtësinë.

“Besimi ndërtohet gradualisht, me mënyrën si i dëgjoni njerëzit, me sjelljen në sallën e gjyqit, me cilësinë e arsyetimit, me dinjitetin e qëndrimit dhe me aftësinë për të qenë të drejtë edhe kur kjo është e vështirë. Kur një magjistrat fiton këtë besim, ai nuk forcon vetëm autoritetin e tij. Ai forcon edhe institucionin që përfaqëson. Kështu ndërtohet, brez pas brezi, besimi tek drejtësia”, tha Sadushi duke përmbyllur se sistemi jep kompetencën, por besimin duhet ta fitojnë vetë.

Në fjalën e tij në Konferencën Kombëtare të Ndërveprimit të Drejtësisë me Mediat, Prokurori i Përgjithshëm Olsian Çela solli në vëmendje transformimin teknologjik dhe ndryshimet që ka sjellë ai në komunikimin publik të organeve të drejtësisë.

"Zhvillimi i teknologjisë dixhitale shkundi nga themelet modelin e vjetër. Informacione të pafundme qarkullojnë dhe përhapen me shpejtësi marramendëse, në përmasa krejt të paimagjinueshme disa dekada më parë. Shkalla globale e rrjeteve sociale ka mundësuar krijimin e shesheve virtuale të debatit publik që kapërcejnë lehtësisht kufijtë fizikë. Intensiteti i ndërveprimit mes përdoruesve në këto platforma krijon dinamika të paparashikueshme që ndikojnë në jetën publike. Trendet e lëkundshme të perceptimit publik si rrjedhojë e këtyre zhvillimeve, përcaktojnë shpesh kahun e politikave apo vendime të rëndësishme", tha ai.

Kryeprokurori shtoi se sistemi është ende në transformim dhe duhet përmirësuar i besimit të publikut.

“Nuk është e lehtë për institucionet tradicionale t’u përshtaten në kohë transformimeve, aq më tepër për organet e drejtësisë. Sistemi i drejtësisë po kalon ende një fazë komplekse transformimi shoqëror. Perceptimi publik arriti nivele rekord në 10-15 vitet e fundit dhe rikuperimi i besimit kërkon kohë të konsiderueshme. Modernizimi i formave të strategjisë së komunikimit është kthyer në domosdoshmëri. Është krijuar një mekanizëm koordinimi vertikal për të rritur cilësinë e njoftimeve”, u shpreh Çela.